Κρατικά βραβεία παιδικού βιβλίου, όλη η λίστα

Το παιδικό βιβλίο είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο τα τελευταία χρόνια στη μου ζωή. Απολαμβάνω την ανάγνωση τους, εξάλλου, την απολάμβανα ανέκαθεν. Είναι ένας τρόπος να περνώ δημιουργικά και ξεκούραστα το χρόνο με την κόρη μου, μακριά από οθόνες αλλά και εντάσεις. Όλοι οι παιδαγωγοί που συναναστρέφονται με τη Μαργαρίτα καταλαβαίνουν ότι είναι ένα παιδί που ασχολείται με τα βιβλία γιατί έχει μπόλικη φαντασία, πλούσιο λεξιλόγιο, μπορεί να κάνει εξαιρετικές αφηγήσεις και περιγραφές βλέποντας μια εικόνα, ζωγραφίζει εξαιρετικά καθώς έχει διδαχτεί από τους εικονογράφους. Όσο διαβάζω το κείμενο έχει χρόνο να παρατηρεί και την παραμικρή λεπτομέρεια των εικόνων, επίσης, δεν έχει βαρεθεί ούτε λίγο την ανάγνωση των βιβλίων. Η ανάγνωση βιβλίων έχει γίνει σίγουρα η αγαπημένη της δραστηριότητα και απολαμβάνει ακόμη και αν πρόκειται για audiobooks. 

Γιαγιόι Κουσάμα

Θα γράψω ξανά για την εξέλιξη των παιδικών βιβλίων που είναι η πιο μεγάλη από κάθε άλλη κατηγορία βιβλίου. Θα πω ξανά ποσό εντυπωσιασμένη είμαι με το πλήθος των παιδικών βιβλίων που γράφεται και εκδίδεται. Και θα συνεχίσω να αφήνω εδώ παιδικά βιβλία που με έχουν εντυπωσιάσει και βαθύτατα συγκινήσει. Γιατί προφανώς κυκλοφορούν και παιδικά βιβλία όχι και τόσο καλά μέσα στη θάλασσα της εκδοτικής βιβλιοπαραγωγής, των πληρωμένων εκδόσεων και των αυτοεκδόσεων. Όταν συναντηθώ με ένα αριστούργημα η χαρά μου δεν περιγράφεται. Και να ξέρετε από τα εκατοντάδες βιβλία που έχω διαβάσει, ξεφυλλίσει, ακουμπήσει τίποτα άλλο δεν με συγκίνησε πιο πολύ, τίποτα άλλο δεν μου προσέφερε περισσότερη γνώση, από τα παιδικά βιβλία που διαβάζω τώρα στην κόρη μου.

Έλληνες εικονογράφοι παιδικών βιβλίων

Μετά την πολύ όμορφη συζήτηση με τα μέλη της αγαπημένης ομάδας του facebook για το παιδικό βιβλίο που αφορούσε Έλληνες συγγραφείς παιδικών βιβλίων μου δημιουργήθηκε μια νέα απορία. Το παιδικό βιβλίο, όπως έχω πει ξανά και δεν θα σταματήσω να λέω, είναι πρωτίστως και κυρίως η εικονογράφηση του. Όσο εμείς διαβάζουμε στο παιδί, ιδιαιτέρως προσχολικής ηλικίας που τα γράμματα για εκείνο δεν είναι παρά μαύρα ανεξερεύνητα σημάδια, εκείνο βυθίζεται στις εικόνες που του ανοίγουμε μπροστά του. Ίσως, παράλληλα με την ιστορία που ακούει με τη φωνή μας, εκείνο να δημιουργεί μια νέα ιστορία μέσα από τα χρώματα και τις εικόνες που παρατηρεί. Σίγουρα, όμως, τα λόγια μας γίνονται περισσότερο κατανοητά μέσω της οπτικής αναπαράστασής τους. Παράλληλα, το μάτι εξασκείται στην τέχνη, μια τέχνη που αργότερα θα προσπαθήσει να μιμηθεί στις ζωγραφιές του.

Ας μιλήσουμε για εικονογράφηση

Από τα καλύτερα και πιο αγαπημένα βιβλία που έχω αγοράσει για τη μικρή μου Μαργαρίτα είναι τα τρία βιβλία που κυκλοφορούν στα ελληνικά του Γάλλου συγγραφέα και εικονογράφου Hector Dexet. Βρίσκω την εικονογράφηση τους πολύ έξυπνη το ίδιο και τα σχέδια που δημιουργούνται στην κάθε σελίδα. Για την ακρίβεια δεν έχω ξαναδει τόσο έξυπνη και ιδιαίτερη εικονογράφηση.

Δώρα για εφήβους #not

Τα graphic novels κερδίζουν συνεχώς ράφια στα βιβλιοπωλεία καθώς αυξάνονται οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι που ασχολούνται με την έκδοσή τους αλλά και το αναγνωστικό τους κοινό, κερδίζοντας περισσότερο μικρότερες ηλικίες, που μόνο θετικά μπορώ να το αξιολογήσω αυτό. Άλλωστε δεν μπορώ να ξεχάσω το πάθος που είχα για τα κόμικς ακόμη και πριν γίνω φανατική αναγνώστρια βιβλίων. Μπορεί ακόμη κι αυτά να ήταν η αιτία για το ταξίδι μου στο μαγικό κόσμο των βιβλίων. Κόμικς και graphic novels έχουν τόσο ομοιότητες όσο και διαφορές.

Από τα διαφορετικά

Υπάρχουν παιδικά βιβλία διαφορετικά από τ' άλλα. Είναι γιατί έχουν όμορφες ιστορίες που εσωκλείουν ποίηση, αθώες λέξεις γεμάτες ρομαντισμό, αγάπη για ζωή, συγκεντρώνουν εντέλει μόνο όλα τα καλά του κόσμου κι αφήνουν έξω τα στενάχωρα. Σαν τα μάτια ενός μικρού παιδιού που κοιτούν τον κόσμο γεμάτα περιέργεια και ανυπομονησία που όσο κι αν ψάξεις δεν θα δεις τίποτα άλλο μέσα τους παρά μόνο παιχνίδι. Τα παιδικά βιβλία δεν είναι μόνο λέξεις, είναι προπάντων εικόνες. Γιατί τα παιδιά βλέπουν γύρω τους μονάχα χρώματα. Γι' αυτό αγαπώ τους εικονογράφους, γιατί θέλουν να μυήσουν τα παιδιά στον κόσμο της ανάγνωσης και τα χρώματά τους έχουν βαλθεί να συνοδεύουν το νου στον κόσμο της φαντασίας. Αν ο συγγραφέας είναι ο παραμυθάς που πλάθει την παιδική ψυχή, τότε ο εικονογράφος είναι ο καλλιτέχνης που καλλιεργεί την αισθητική. Μα και οι δύο μαζί κρατούν από το χέρι τη φαντασία ενός μικρού παιδιού και την οδηγούν σε κόσμους μακρινούς.

Τα δύο παραμύθια της Σοφίας Πελοποννησίου-Βασιλάκου αποτελούν επανέκδοση με νέα εικονογράφηση που τα καθιστούν εντελώς νέα έκδοση καθώς μπορεί να είχαν κυκλοφορήσει στους πάγκους των βιβλιοπωλείων το 1998 αλλά τότε είχαν άλλα χρώματα. Το ταξίδι του αστεριού και η ιστορία της ίριδας. Δύο μικρά παραμύθια που μιλούν για ό,τι πιο σημαντικό υπάρχει γύρω μας, για την αγάπη. Ένα μικρό αστέρι που ταξίδεψε σε θάλασσες, λιβάδια, ουράνια τόξα και δάκρυα αναζητώντας την ευτυχία μέχρι που στο τέλος τη βρίσκει σ' εκείνο το άλλο αστέρι που είχε γεννηθεί για να είναι μαζί του. Μια όμορφη ανθισμένη ίριδα που της έμελλε να ερωτευτεί ένα αγέρωχο κυπαρίσσι, αλλά εκείνο ήταν τόσο μεγάλο κι εκείνη τόσο μικρή που δεν μπορούσαν ούτε μια αγκαλιά να κάνουν, μα τα μαγικά όλου του δάσους στο τέλος θα πραγματοποιήσουν την επιθυμία τους.

Μα τι θα ήταν οι ιστορίες αυτές δίχως τα χρώματα; Θα ήταν απλά δύο παραμυθένιες ιστορίες. Η Μαρία Γενιτσαρίου τις έκανε καμβά και τις έντυσε με τις πιο όμορφες και λεπτεπίλεπτες πινελιές της. Κι εγώ δεν ξέρω πια σελίδα να σας φωτογραφίσω για να καταλάβετε τι εννοώ όταν λέω χρώματα. Διαλέγω ένα σαλόνι σχεδόν στην τύχη.

Πελοποννησίου-Βασιλάκου, Σοφία (2016). Το ταξίδι του αστεριού και Η ιστορία της ίριδας, εικονογράφηση Μαρία Γενιτσαρίου, Αθήνα: Μικρή Άρκτος.

Ο χαράκτης και το βιβλίο

Η χαρακτική είναι μια ιδιαίτερη και δύσκολη τέχνη με μακρά ιστορία που συντρόφευε τα βιβλία από τα πρώτα χρόνια της τυπογραφίας. Εξελίχθηκε παράλληλα με την τυπογραφία και μάλιστα για να καλύψει τις μορφωτικές ανάγκες του αναγνωστικού κοινού και για να απεικονίσει καλύτερα τις πληροφορίες του κειμένου χρησιμοποιήθηκαν διάφορα υλικά που επέτρεπαν την αποτύπωση περισσότερων λεπτομερειών. Η ξυλογραφία αποτελεί την απαρχή της χαρακτικής και χρησιμοποιήθηκε για την πρώτη εικονογράφηση των έντυπων βιβλίων. Όμως, η χρήση σκληρότερου υλικού για τη χάραξη, όπως του χαλκού, έδωσε την ευκαιρία στον χαράκτη για πιο λεπτές κινήσεις και μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Πράγματι, στα πρώτα βιβλία ιατρικής η εικονογράφησή τους μέσω της χρήσης της ξυλογραφίας δεν επέτρεπε την ακριβή απεικόνιση της ανατομίας του ανθρώπινου σώματος σε αντίθεση με τη χρήση χαλκογραφίας. Στη συνέχεια, η λιθογραφία και η οξυγραφία επέτρεψαν την αυθεντικότερη αναπαράσταση του κειμένου.
Ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες χαράκτες ήταν ο Δημήτρης Γαλάνης (1822-1966) ο οποίος φοίτησε στην Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού. Στο Παρίσι συναναστράφηκε με σπουδαίους Γάλλους καλλιτέχνες της γαλλικής πρωτοπορίας όπως τον Ματίς, τον Πικάσο κ.ά. Τα πρώτα καλλιτεχνικά βήματά του έγιναν μέσω της γελοιογραφίας, ενώ στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 20ού αιώνα δημιούργησε τα πρώτα του χαρακτικά που άνοιξαν το δρόμο για συνεργασία με σημαντικούς γαλλικούς εκδοτικούς οίκους. Η εικονογράφηση βιβλίων ήταν ο βασικός βιοπορισμός του και μέσω αυτού συνεργάστηκε με μεγάλους Γάλλους συγγραφείς και έγινε γνωστός στους βιβλιόφιλους.
Το ΜΙΕΤ σε συνεργασία με την Alpha Bank ερεύνησαν το έργο του Γαλάνη στην εικονογράφηση των βιβλίων και από το 2008 και έως το 2013 κατάφεραν να εντοπίσουν 152 τίτλους που η εικονογράφησή τους φέρει την υπογραφή του καλλιτέχνη. Τα αποτελέσματα της έρευνας εκδόθηκαν σε έναν τόμο που αποτελεί έναν αναλυτικό κατάλογο των έργων του με τίτλο Δημήτρης Γαλάνης. Τα εικονογραφημένα βιβλία, 1904-1962.
Τον ίδιο τίτλο έχει και η έκθεση που παρουσιάζεται στο πολιτιστικό κέντρο του ΜΙΕΤ. Στην έκθεση παρουσιάζονται χαρακτικά του Γαλάνη που, καθώς τα περισσότερα αποτελούν εικονογραφήσεις βιβλίων, αφηγούνται ιστορίες βιβλίων. Σε έναν ιδιαίτερο και προσεγμένο χώρο ακριβώς δίπλα από το Εθνικό Θέατρο, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να ξεναγηθεί δωρεάν στην τέχνη της χαρακτικής που συντρόφευε ανέκαθεν τον έντυπο κόσμο των λέξεων.

Σελίδες από εικονογράφηση του Δ. Γαλάνη 

Διάρκεια Έκθεσης: 7 Μαΐου - 12 Ιουλίου 2014 

Πολιτιστικό Κέντρο ΜΙΕΤ / Μέγαρο Εϋνάρδου 

Αγ. Κωνσταντίνου 20 και Μενάνδρου 

 Ώρες λειτουργίας: Τρίτη έως Παρασκευή 10 π.μ.-2 μ.μ. 

Τετάρτη και Παρασκευή 6-8 μ.μ. Σάββατο 12-2 μ.μ.

Επιστροφή στην πόλη...

Ο Αύγουστος είναι ο μήνας που αγαπώ να επιστρέφω στην Αθήνα.
Είναι ο μήνας που η πόλη αδειάζει από τη φασαρία της και ξαναγίνεται μια ήσυχη και φιλική πόλη ιδανική για περπάτημα. Ειδικά την εβδομάδα του 15αγούστου.
Αυτή τη μέρα επέλεξα για να επισκεφτώ ένα μουσείο που δεν είχα προλάβει στο παρελθόν να δω, το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Περπατώντας σε έναν από τους ομορφότερους δρόμους των Αθηνών έφτασα στο κτίριο της Villa Ilissia που χτίστηκε το 1840 από τον αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη για να χρησιμοποιηθεί ως χειμερινή κατοικία από την Δούκισσα της Πλακεντίας. Στο κτίριο αυτό στεγάζεται το μουσείο από το 1926 και σήμερα έχοντας αναδιαμορφωθεί εκτίθεται η μόνιμη συλλογή αλλά και περιοδικές εκθέσεις. Η μόνιμη συλλογή είναι ένα ταξίδι στη βυζαντινή τέχνη αλλά και ένα μάθημα μουσειολογίας εξαιτίας του τρόπου που αυτή εκτίθεται.
Ωστόσο, κίνητρο για την επίσκεψη ήταν η περιοδική έκθεση «Βιβλία καλλιτεχνών της συλλογής Teriade».
Η έκθεση αφορά τα ιδιαίτερα βιβλία που εξέδωσε το εκδότης Στρατής Ελευθεριάδης (Teriade) στο Παρίσι από το 1943 έως το 1975. Ιδιαίτερα γιατί ο Ελευθερίαδης για την έκδοση τους συνεργάστηκε με τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα, όπως τους P. Picasso, J. Miro, M. Chagall, H. Matisse, P. Bonnard, G. Rouault....
Η συμβολή του εκδότη ήταν καθοριστική καθώς το μεγαλειώδες αυτό εκδοτικό και καλλιτεχνικό γεγονός έγινε με τη δική του παρότρυνση και καθοδήγηση. Η βασική ιδέα ήταν η έκδοση σπουδαίων λογοτεχνικών κειμένων με ξεχωριστή εικονογράφηση υποταγμένη στο κείμενο αλλά και στην προσωπικότητα του καλλιτέχνη.
Εκδόθηκαν 27 βιβλία και εντάχθηκαν στη σειρά "Μεγάλα Βιβλία Καλλιτεχνών".
Στην έκθεση εκτίθενται τα 26 γαλλικά βιβλία.
Κάθε βιβλίο ένα έργο τέχνης.
Μια αίθουσα γεμάτη λέξεις και χρώματα.

Η έκθεση θα είναι διαθέσιμη για το κοινό έως τις 12 Ιανουαρίου του 2014 και στη συνέχεια θα τοποθετηθεί στη μόνιμη στέγη της στο Μουσείο-Βιβλιοθήκη Στρατής Ελευθεριαδης-Teriade που βρίσκεται στη γενέτειρα του εκδότη, τη Λέσβο.
Περισσότερες πληροφορίες στο site του μουσείου:
http://www.byzantinemuseum.gr/

Ένα μεγάλο βιβλίο για μικρούς

Kάλλιστα θα μπορούσε αυτή η εικόνα να είναι ένας πίνακας, ένας μεγάλος πίνακας. Κι όμως είναι μια μικρή εικόνα στη σελίδα ενός μεγάλου βιβλίου.

Περιπλανώμενη στην όμορφη πιο πολύ από ποτέ Θεσσαλονίκη, αναζήτησα καταφύγιο στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Περπάτησα σε ένα άδειο από φύλακες και ανθρώπους μουσείο γεμάτη από χαρά γιατί τουλάχιστον ήταν εκεί τα εκθέματα σαν να με περίμεναν. Είχα χώρο και χρόνο να αναπνεύσω, να παρατηρήσω, να σκεφτώ και να επεξεργαστώ ένα προς ένα τους πίνακες, τα γλυπτά και τις κατασκευές που αποτελούν τη μόνιμη έκθεση του μουσείου αλλά και τις άλλες δύο εκθέσεις που συνάντησα.
Όταν τέλειωσα τη βόλτα μου επέστρεψα στην αίθουσα που σαν από ένστικτο άφησα για το τέλος.
Γύρω γύρω οι τοίχοι ήταν καλυμμένοι από τις εικόνες ενός βιβλίου, στη μέση σε προθήκες ακουμπισμένες ορισμένες τυπωμένες σελίδες με την τελική μορφή των εικόνων καθώς και με

την ιστορία που συνόδευαν και σε μία άκρη της αίθουσας υπήρχε το ίδιο το βιβλίο σαν πίνακας ακουμπισμένος σε καβαλέτο, έτοιμο να το ξεφυλλίσεις, να το διαβάσεις.

Οι περιπέτειες της Μαίρης της πινέζας είναι πράγματι ιδιαίτερες γιατί δεν πρόκειται για μια πινέζα που μείνει καρφιτσωμένη σε όλη της ζωή σε έναν τοίχο αλλά για μια πινέζα που καρφιτσώνεται στη σόλα ενός παπουτσιού και ταξιδεύει παντού μαζί με τον ιδιοκτήτη των παπουτσιών και ζει αρκετή από τη ζωή του. Πιο ιδιαίτερη όμως είναι η εικονογράφηση του βιβλίου, η μαγεία των παιδικών βιβλίων, βιβλία που σχεδόν γίνονται έργα τέχνης.

Όλη η αίθουσα γεμάτη από τις ζωγραφιές του Απόστολου Βέττα.

Από τις ασπρόμαυρες πρώτες γραμμές μέχρι την τελική τυπωμένη μορφή τους.

Μια πρωτότυπη έκθεση κλεμμένη από το συρτάρι ενός εικονογράφου, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 8ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης και ευτυχώς παραμένει στο μουσείου για όσους δεν ήταν εκεί κατά τη διάρκεια της έκθεσης.

Μουσείο Ηρακλειδών

Οι Κυριακάτικες βόλτες τις ανοιξιάτικες μέρες του χειμώνα στο πιο παλιό σημείο της πόλης με βοηθούν να ξεφύγω από την καθημερινή ρουτίνα. Είναι μάλλον γιατί τις Κυριακές οι άνθρωποι κι εγώ μαζί με αυτούς, δεν τρέχουν πανικόβλητοι κοιτώντας χαμηλά, ψωνίζοντας αλόγιστα προσπαθώντας να διώξουν ένα άγχος, που ξέχασαν γιατί το απέκτησαν. Είναι μάλλον γιατί εκείνο το σημείο της Αθήνας χτίστηκε σε μια άλλη εποχή, με περισσότερη αγάπη, αισθητική και γούστο, που μένει για να μου υπενθυμίζει ότι η Αθήνα εξακολουθεί να είναι όμορφη.
Ευτυχώς τις Κυριακές τα μουσεία παραμένουν ανοιχτά κι έτσι οι βόλτες μου αποκτούν περισσότερη αξία. Στην Ηρακλειδών, δίπλα στις πολύβουες καφετέριες, στέκει ένα δείγμα της παλιάς ΑΘήνας. Ένα νεοκλασικό το 1898 που αξιοποιήθηκε ευτυχώς με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Το μουσείο αυτό άνοιξε τις πόρτες του τον Ιούλιο του 2004.
Ο Escher ήταν η έκπληξη στην περσινή έκθεση, Toulouse-Lautrec και η Belle Epoque στο Παρίσι και στην ΑΘήνα, που τον είχα ανακαλύψει σε ένα μικρό χώρο στο τέλος της διαδρομής. Η φετινή έκθεση είναι αφιερωμένη εξολοκλήρου στον Escher αλλά θα πρέπει να ξανακάνω αυτήν την Κυριακάτικη βόλτα άλλες τρεις φορές αν θέλω να δω όλα του τα έργα. Ευχαρίστως θα την ξανάκανα για να δω άλλες τρεις φορές την φετινή έκπληξη.
Και να που πέφτω πάλι πάνω στον κόσμο του βιβλίου, πώς θα μπορούσε άλλωστε να μη μου υπενθυμίζει συνεχώς την ύπαρξη του;
Η σημερινή εικονογράφηση παιδικών βιβλίων πάντα το έλεγα ότι είναι έργο τέχνης. Κάποιος μου έλεγε πρόσφατα ότι οι εικονογραφήσεις των ελληνικών παιδικών βιβλίων είναι φτωχές. Διαφωνούσα πολύ αλλά δεν κατάφερα να πείσω. Είναι φτωχές σε σύγκριση με τα παιδικά βιβλία άλλων χωρών αλλά πολύ πλουσιότερες σε σύγκριση με τα ελληνικά παλαιοτέρων εποχών. Τα παιδικά βιβλία που έχω στη βιβλιοθήκη μου μου φαίνονται αστεία, ενώ τα σημερινά πραγματικά αριστουργήματα, μιλώντας πάντα από άποψη αισθητικής. Μπαίνω στον πειρασμό να κόψω τις εικόνες, αλλά η αγάπη μου για το έντυπο δεν μου το επιτρέπει.
Έτσι λοιπόν βρέθηκα μπροστά σε μία έκθεση που μου επέτρεπε να χαζέψω τις εικόνες απαλλαγμένες από το κείμενο και από τη μορφή βιβλίου.
Ο Βασίλεβ Σβετλίν έχει εικονογραφήσει ούτε λίγο ούτε πολύ 27 βιβλία. Στην έκθεση υπάρχουν 35 σελίδες από τις εικονογραφήσεις τεσσάρων βιβλίων. Χρώματα, παραμυθένιες μορφές που σε κάνουν να φαντάζεσαι τις λέξεις χωρίς να τις έχεις διαβάσει. Σε προκαλούν όμως.