πέντε χρόνια οι βολτίτσες στην μπλογκόσφαιρα!

Ημέρα επετείων η σημερινή, χτεσινή πια που ανεβάζω το κειμενάκι. Μακριά από τις βολτίτσες λίγο καιρό τώρα να στροβιλίζομαι σε λύπες, αρρώστιες, πιέσεις και απογοητεύσεις που δεν λένε να κοπάσουν. Δεν ήθελα να ξεσπάσω εδώ που είναι μια ζωτική και συγχρόνως δημιουργική διέξοδος έκφρασης. Δεν ήθελα να έρχομαι λυπημένη με σκέψεις να σέρνονται στα πατώματα, σε ένα εκατομμύριο αποχρώσεις του μαύρου (όχι δεν έχω διαβάσει τις αποχρώσεις του γκρι!!). Τέλος πάντων. Το βάφτισμα κάθε νέου πράγματος, κάθε προσπάθειας έχει μεγάλη σημασία. Δίνει το στίγμα, εκπέμπει ένα μήνυμα, το κέφι που κλείνει μέσα στο ξεκίνημά του, υπογράφει την πρόθεση. Καθίσαμε με την librarian, πέντε χρόνια πριν, να διαλέξουμε το όνομα του blog θέλαμε και είχαμε αποφασίσει να στήσουμε. Δεν θυμάμαι επακριβώς αλλά είχαν πέσει στο τραπέζι καμιά δυο χλιαρές ιδέες που δεν μας αντιπροσώπευαν. Μετά είπαμε να λεγόμαστε Βόλτα, συμφωνήσαμε γελαστά ότι μας άρεσε αλλά όταν μπήκαμε να το δηλώσουμε, είχε προλάβει άλλος. Τώρα που το σκέφτομαι, δεν είδα ποιος είχε καπαρώσει το όνομα και τι περιεχόμενο είχε το blog εκείνο, παράλειψη, θα το κάνω όμως τώρα άμεσα. Βολτίτσες ήταν η επόμενη ιδέα, και ναι μας άρεσε πολύ και ήταν ελεύθερη να γίνει το δικό μας όνομα και έτσι έμεινε. Είναι αλήθεια ότι μας εκφράζει. Κάναμε, τότε, καθημερινές βολτίτσες μέσα στην Αθήνα, άλλοτε με συγκεκριμένο προορισμό άλλοτε περιφερόμασταν παντελώς άσκοπα. Ξεκουραζόμασταν σε τοιχαλάκια και παγκάκια, τρώγαμε στο πόδι κουβεντιάζοντας συνεχώς μια για το ένα μια για το άλλο, προσωπικά και γενικά, μα πάνω από όλα για διαβάσματα και βιβλία, για βιβλιοθήκες και βιβλιοπωλεία, για παλαιοπωλεία, για εκδότες ντόπιους και ξένους. Ό, τι απόσταση μας χώριζε, τα βιβλία την νικούσαν. Πολλές από τις αναρτήσεις προέκυψαν από αυτές ακριβώς τις βόλτες στις εκθέσεις, φεστιβάλ, παζάρια βιβλίου, από αγορές κατά την διάρκειά τους. Πολλές ιδέες ήρθαν από τις βολτένιες κουβέντες, από αλληλοπαρακινήσεις. Από τα τριγυρίσματα και τις ανακαλύψεις μέσα στην πόλη γεννήθηκαν ιδέες που φόρεσαν λόγια που τα μοιραστήκαμε στο κοινωνικό δίκτυο, το μεγάλοοοο και άπιαστο, απρόσωπα στην αρχή. Στην συνέχεια, γνωρίσαμε και από κοντά φίλους σχολιαστές. Αυτό είχε το κουράγιο και το θάρρος να το κάνει η librarian περισσότερο. Με όσους γράφανε σχόλια αναπτύχθηκαν διάφορων επιπέδων σχέσεις, σύμπλευσης, συμπληρωματικές, γελαστές αλλά και θυμωσιάρικες (θυμάμαι μια που επίσημα δήλωσε επίσημα ότι εγκατέλειπε την παρέα μας), αναμονής και προσμονής από ανάρτηση σε ανάρτηση. Όλους τους φίλους συνοδοιπόρους τους ευχαριστούμε. Τα νούμερα και ο χάρτης που δείχνει με κόκκινα αστεράκια από ποια μέρη του κόσμου μπαίνουν άνθρωποι ήταν και είναι παιχνίδι πολύ ανεβαστικό γιατί η επικοινωνία είναι τόσο απαραίτητη, ακόμα και για τους κλειστούς και εσωστρεφείς. Παρακολουθώ στην τηλεόραση (μήπως ήρθε η ώρα να την ξανακόψω;;;) το καβγά για την εθνική επέτειο και αναλογίζομαι ότι καλό είναι να γίνονται συζητήσεις και καλό είναι να επανασκεφτόμαστε τι ακριβώς γιορτάζουμε, τι επιλέγουμε να θυμόμαστε για εμάς και τους άλλους, πώς το γιορτάζουμε, τι επιθυμούμε από αυτήν την επέτειο, πώς θέλουμε δηλαδή να λειτουργήσει, να βάζουμε νέο πλαίσιο και παρόμοια. Όμως, καθόλου δεν ξέρουμε να διαχειριζόμαστε αυτήν την διαδικασία…. Να κλείσω με μια χρωστούμενη πληροφορία. Θυμάστε εκείνον τον πίνακα με το βιβλιοπωλείο, και ανθρώπους να ψηλαφούν και φυλλομετρούν βιβλία στα ράφια και τους πάγκους. Εεε λοιπόν ο καλλιτέχνης που τον έφτιαξε, έχει ζωγραφίσει και άλλους πίνακες με το ίδιο θέμα, λέγεται Willy Belifante και είναι στην βικιπαίδεια.

Σαν σήμερα...

Κάπου μεταξύ ραφιών, βιβλίων, λέξεων και σκόνης περνάν τα χρόνια.

Μεγαλώσαμε και μυαλό δεν βάλαμε, παραμείναμε ροζ.

Μα όπου κι αν είμαστε πάντα στα ίδια μέρη θα επιστρέφουμε.

Πριν πέντε χρόνια αποφασίσαμε να φτιάξουμε αυτό το μπλογκ, να μιλάμε για τις βόλτες μας στους δρόμους και στα βιβλία, γι' αυτά που αγαπάμε, για εκείνα που μας ευχαριστούν. Πέρασαν τα χρόνια και έμαθα να κοιτώ γύρω μου και να βλέπω αναρτήσεις. Οι περισσότερες  έμειναν μόνο στη σκέψη, άλλες έγιναν λέξεις και μπήκαν εδώ, πάντα κάπως λιγότερο σε σχέση με αυτό που ήθελα.

Σαν σήμερα πριν από πέντε χρόνια έγραψα την πρώτη μου ανάρτηση μιλώντας για έναν αγαπημένο χώρο. Έτσι θέλησα να ξεκινήσω, μιλώντας για τη γειτονιά που με έμαθε να αγαπώ τους μύθους.

Για το ίδιο παλαιοβιβλιοπωλείο θέλω να μιλήσω και σήμερα που όσα χρόνια κι αν περάσουν, όποτε θα επιστρέφω στην Αθήνα, θα θέλω να περνώ να κουβεντιάζω. Ακόμη κι αν μετακόμισε μερικά στενά παραπέρα, ακόμη και αν έγινε διαφορετικό από εκείνο που θυμόμουν, μένουν οι άνθρωποι ίδιοι να μου μιλούν για τα σχέδια που ολοκληρώθηκαν.

Στα ευχάριστα να μένουμε, να θυμόμαστε, να κουβεντιάζουμε.

Θυμόμουν τις ζωγραφισμένες στο χαρτί εικόνες, καρφιτσωμένες στο τοίχο ανάμεσα σε ράφια που ήθελαν να εκδοθούν να συνοδεύσουν ένα έτοιμο γραμμένο παραμύθι.

Και να, μαθαίνω τώρα μετά από καιρό, ότι το σχέδιο πραγματοποιήθηκε, το βιβλίο εκδόθηκε και ξεκίνησε το δικό του ταξίδι.

Κρατώ στα χέρια μου το δικό μου αντίτυπο με την αφιέρωση τη γραμμένη για εμένα στην πρώτη λευκή σελίδα.

Το παραμυθένιο παραμύθι του παλαιοβιβλιοπώλη Γιάννη Πανουτσόπουλου με τίτλο Τη νύχτα που ξυπνούσε η Αγνωστούπολη και με την ονειρική εικονογράφηση της Μαρίας Ρήγα ταξιδεύει τον κύριο Αλφάκη, την κυρία Βητούλα, τον Γραμμούλη και τη Δελτούλα μεταξύ Αγνωστούπολης και Λεξούπολης, μεταξύ ονείρου και φαντασίας. Ταξιδεύει όλους εμάς στον μαγικό κόσμο των λέξεων.

Σας ευχαριστώ από καρδιάς που όλα αυτά τα χρόνια έρχεστε εδώ να διαβάσετε τις λέξεις μας, αυτές που προσπαθούν να περιγράψουν τα ταξίδια μας.

Όσοι έχετε ευχαρίστηση αφήστε μας για δώρο (δώρο που από καιρό έχω ζηλέψει) τίτλους βιβλίων προς διάβασμα. 
Σαν να δωρίζατε ένα αγαπημένο βιβλίο σε κάποιον φίλο.   

Ντάντι, τσέκαρε το μέιλ σου!

Ο Μαραμπού διάβασε και μας έστειλε εντυπώσεις:

Ακόμη και έτσι, σταλμένη σύμφωνα με τις τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής και χρησιμοποιώντας εφηβική φρασεολογία, η “Επιστολή προς τον πατέρα” του Φραντς Κάφκα, παραμένει αναλλοίωτη ως προς την ουσία της και διαβάζεται με διαρκώς ανανεωμένο ενδιαφέρον.
Όλο το σωζόμενο έργο του – κατεστραμμένο, κατά τας διαθήκας του! – διαπνέεται από μια σχέση εξουσιαστή-εξουσιαζόμενου και υποψιάζεσαι ότι αυτή η περιώνυμη επιστολή αποτελεί το θεμέλιο λίθο όλου του οικοδομήματος. Ο ίδιος ο Κάφκα ζήτησε τα κείμενά του Μεταμόρφωση, Κρίση και Θερμαστής να εκδοθούν σε ένα βιβλίο υπό τον γενικό τίτλο “Οι γιοι”. Το διήγημα “Ένας επαρχιακός γιατρός” αφιερώνεται, σχεδόν ειρωνικά, εξαιτίας της γνώμης που είχε ο πατέρας για τις ασχολίες του γιου, “στον πατέρα μου”. Το παράσιτο Γκέοργκ Σάμσα απηχεί πολύ εύγλωττα την όλη ιδέα. Αποσπάσματα από την Δίκη ή τον Πύργο, φανερώνουν την σχέση πατέρα-γιου. “Τα γραπτά μου είχαν να κάμνουν με εσένα, εγώ θρηνούσα εκεί βέβαια μόνο ό,τι δεν μπορούσα να θρηνήσω στην αγκαλιά σου”.

Σε όλη την επιστολή ο Κάφκα προβαίνει σε μια μυθοποίηση του πατέρα,  από την πρώτη τρυφερή παιδική ηλικία, και δεν επιχειρεί την απομυθοποίησή του ούτε στο ελάχιστο, τα χρόνια που ακολουθούν. “Εκείνα που εσύ ήσουν αναγκασμένος να τ' αποκτήσεις με αγώνες εμείς τα λαμβάναμε απ' τα δικά σου χέρια, αλλά τον αγώνα για την εξωτερική ζωή, στον οποίο είχες πάραυτα πρόσβαση εσύ και τον οποίο φυσικά ούτε και μεις γλυτώνουμε, αυτόν εμείς είμαστε αναγκασμένοι να τον δώσουμε αργά, με παιδικές δυνάμεις όντες ενήλικοι”.

Ο πατέρας παρουσιάζεται αυταρχικός και δεσποτικός, με άτεγκτους κανόνες διαπαιδαγώγησης που δεν επιτρέπεται να παραβούν τα παιδιά, εκείνος όμως “σπάει” συνεχώς για τον εαυτό του, εύρωστος και υγιής, έρχεται σε κραυγαλέα αντίθεση με τον κοκαλιάρη και ασθενικό Φράντς, γεμίζοντάς τον από μικρό, με συναισθήματα ενοχής και μηδαμινότητας. Όχι όμως βίαιος· ουδέποτε χειροδίκησε. “Είναι επίσης αλήθεια πως εσύ ούτε μια φορά στην πραγματικότητα δεν με χτύπησες. Αλλά οι κραυγές, η ερυθρίαση του προσώπου σου, το πώς έλυνες βιαστικά τις τιράντες, η πρόχειρη θέση τους στην ράχη της καρέκλας ήσαν για μένα σχεδόν χειρότερα. Είναι όπως όταν πρόκειται να απαγχονιστεί κάποιος. Αν πράγματι απαγχονιστεί, τότε είναι νεκρός και όλα έχουν περάσει. Αν όμως είναι αναγκασμένος να βιώνει όλες τις προετοιμασίες για τον απαγχονισμό και, μόλις δει να κρέμεται εμπρός στο πρόσωπό του η θηλιά, πληροφορηθεί τη χάρη που του δίνουν, τότε μπορεί όλη του τη ζωή να μέλλει να υποφέρει απ' αυτό”.

Η επιθυμία του για ανεξαρτησία και φυγή είτε με τεμπέλικη ενατένιση του ταβανιού από το κρεβάτι του, είτε με την γραφή κειμένων ή ημερολογίων  είτε με τις προσπάθειες να παντρευτεί και να εγκαταλείψει την πατρική εστία, συνήθως ναυαγούσαν μέσα σε απόνερα ενοχής. “Εσύ αποκτούσες για μένα την αινιγματικότητα που έχουν όλοι οι τύραννοι που το δίκιο τους εδράζεται στο πρόσωπό τους, κι όχι στην σκέψη. Τουλάχιστον έτσι φαινόταν σ' εμένα”. Το γεγονός ότι, εν τέλει, η επιστολή δεν παραδόθηκε ποτέ στον πατέρα, συμπυκνώνει με διαφωτιστικό τρόπο την νομοτέλεια του πατέρα έναντι του γιου.

Ο ριζοσπαστικότερος συγγραφέας του εικοστού αιώνα υπήρξε ένας βαθιά ενοχικός άνθρωπος, τα ημερολόγια του είναι καταθλιπτικότατα και η ζωή του ακόμα περισσότερο. Αν διαβάσεις πρώτα τα ημερολόγια και αυτή την επιστολή, ίσως να μην θες να διαβάσεις τα βιβλία του· αν όμως διαβάσεις πρώτα τα βιβλία του, σίγουρα αυτά τα “κατάλοιπα” θα είναι φυσικό επακόλουθο, στην προσπάθειά σου να φωτίσεις καλύτερα έναν αφύσικο συγγραφέα.

Η πατρική φιγούρα συνήθως εκφράζει την εξουσία (αλλά αυτό, οι διάφοροι ψυχαναλυτές, θα το πουν καλύτερα απ' ό,τι θα μπορούσα εγώ!), γενικά οι σχέσεις με τους γονείς μας είναι σχέσεις εξουσίας και όλοι έχουμε κάνει ανάλογες σκέψεις και έχουμε βιώσει ανάλογα συναισθήματα. Μην θεωρήσετε αυτήν την επιστολή αναχρονιστική, παρωχημένη ή ότι δε σας αφορά. Μην την καταχωνιάσετε στην ανεπιθύμητη αλληλογραφία ως κάτι ανεπίκαιρο και ελαφρώς ενοχλητικό. Όπως συνηθίζεται και στην ρητορική των μέιλ, αν σας ρωτήσουν,“Εμπιστεύεστε τον αποστολέα αυτού του μηνύματος;”, απαντήστε, ναι!

Βιβλιογλυτπά του Ramon Todo

Ο Ramon Todo γεννήθηκε το 1969 στο Τόκιο, παρακολούθησε σπουδές γλυπτικής και στη συνέχεια σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών του Ντίσελντορφ, πόλη στην οποία εγκαταστάθηκε μόνιμα.
Ο Todo αρέσκεται στο να δημιουργεί γλυπτά με υλικά διαφορετικών υφών δημιουργώντας μια όμορφη αντίφαση. Το υλικό που χρησιμοποιεί συχνά είναι το γυαλί το οποίο τοποθετεί σε αντικείμενα ιστορικής ή γεωφυσικής σημασίας.
Έχει τοποθετήσει στρώσεις καλογυαλισμένου γυαλιού σε πέτρες, ηφαιστειακούς βράχους, τμήματα από το τείχος του Βερολίνου και σε βιβλία.
Πράγματι το γυαλί δημιουργεί μια τέλεια αντίθεση με όλα τα υλικά που το έχει χρησιμοποιήσει. Τοποθετημένο στο εσωτερικό τους δίνει την αίσθηση ότι το υλικό έχει κοπεί μαγικά με μια γυαλιστερή στρώση που ακτινοβολεί λάμψη.  

Μερικά από τα γλυπτά του:

Περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του καλλιτέχνη εδώ.

Οι εποχές

Ένα από τα επαγγέλματα που ζηλεύω περισσότερο είναι εκείνο του εκδότη.
Πολλοί οι λόγοι, ο κυριότερος όμως είναι το ρίσκο που καλείται να πάρει για να ικανοποιήσει είτε μια μερίδα του αγοραστικού κοινού είτε ακόμα και τον εαυτό του τον ίδιο.
Άλλες φορές μια κίνησή του γίνεται μια πρόσκαιρη επιτυχία που αποδίδει οικονομικό όφελος άλλες φορές μένει στην ιστορία.
Η επιτυχία μιας ιδέας δεν μένει μόνο στο χώρο του βιβλίου.

Το 1875 ο εκδότης του μουσικού περιοδικού Nouvellist της Αγίας Πετρούπολης αποφάσισε να χαρίσει ένα δώρο στο αναγνωστικό του κοινό. Παρήγγειλε στον P. I. Tchaikovsky να συνθέσει ένα πιανιστικό κομμάτι για κάθε μήνα του χρόνου, το οποίο το περιοδικό θα προσέφερε στους αναγνώστες του. Η συλλογή αυτή από 12 αριστουργηματικές μινιατούρες που περιγράφουν μουσικά τον κάθε μήνα του χρόνου, εκδόθηκε το 1886 με τον τίτλο Οι εποχές.

Το Σάββατο 5/10 στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών δώδεκα πιανίστες εμφανίστηκαν για να ερμηνεύσουν τον κάθε μήνα του χρόνου.
Ήταν μόνο ένα μέρος από την πρώτη συναυλία της Καμεράτα για τη νέα καλλιτεχνική περίοδο.
Η συναυλία περιλάμβανε έργα που σχετίζονταν με τις εποχές σε ένα μουσικό μαραθώνιο που διήρκησε πέντε ώρες.

Tchaikovsky The Season

Among the art books

Ο πίνακας αυτός μου θυμίζει εικόνες της καθημερινότητάς μου.
Γι' αυτό μου αρέσει.
Άνθρωποι που στέκουν ανάμεσα σε ράφια βαθιά απορροφημένοι μπροστά από ανοιχτά βιβλία.
Ντυμένοι απλά, στέκουν εκεί ακίνητοι, σαν να θαυμάζουν τη θέα μπροστά από ένα ανοιχτό παράθυρο.
Αυτό ακριβώς επιδιώκει ο Onelio Marrero μέσα από τη ζωγραφική του, να αποδώσει πιστά αγαπημένες εικόνες της καθημερινότητας του, να παγώσει τον χρόνο, να τον κάνει δικό του, να ζήσει μέσα του.
Ακριβώς αυτό κάνουν και οι φωτογράφοι.
Πράγματι.
Μόνο που οι πινελιές του ζωγράφου στάζουν χρώμα που λερώνουν τα δάκτυλα και - που ξέρεις - άμα το χρώμα δεν έχει στεγνώσει μπορεί να λερώσει και τα μάτια.
Περισσότερα έργα του Onelio Marrero θα βρείτε εδώ.

Αύξηση ύφους

Ο Μαραμπού διάβασε και μας έστειλε εντυπώσεις:

Το βιβλίο του Ζώρζ Πέρεκ “Η αύξηση” είναι ένα απολαυστικό βιβλίο που βασίζεται σε μια απλή αλλά άκρως πρωτότυπη ιδέα. Τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν είναι 6+1 και η δομή του είναι εμφανώς θεατρική (“ανέβηκε” γρήγορα στο θέατρο) αλλά η ουσία του είναι δοκιμιακή και εδράζεται εντός των ορίων της θεωρίας της λογοτεχνίας.

Τα πρόσωπα του έργου είναι:

1. Η πρόταση

2. Η εναλλακτική πρόταση

3. Η θετική περίπτωση

4. Η αρνητική περίπτωση

5. Η επιλογή

6. Το συμπέρασμα

  Η ιλαρά  (κάνει γκεστ εμφάνιση!)

Ένας υπάλληλος μιας μεγάλης επιχείρησης προσπαθεί να συναντήσει τον Τμηματάρχη του για να του ζητήσει αύξηση μισθού. Το βιβλίο ξεκινάει ως εξής:

1. Κατόπιν ωρίμου σκέψεως , το πήρατε απόφαση και πάτε να δείτε τον Τμηματάρχη σας για να του ζητήσετε αύξηση.

2. Ή είναι στο γραφείο του ο Τμηματάρχης σας ή δεν είναι στο γραφείο του ο Τμηματάρχης σας.

3. Αν ο Τμηματάρχης σας ήταν στο γραφείο του, θα χτυπούσατε και θα περιμένατε να σας απαντήσει.

4. Αν ο Τμηματάρχης σας δεν ήταν στο γραφείο του, θα τη στήνατε στο διάδρομο για να τον δείτε να επιστρέφει.

5. Ας υποθέσουμε ότι ο Τμηματάρχης σας δεν είναι στο γραφείο του.

6. Εν τοιαύτη περιπτώσει , την στήνετε στο διάδρομο για να τον δείτε να επιστρέφει.

... και παίρνοντας ο συγγραφέας τον ήρωά του από την κατάσταση της τελευταίας πρότασης (όπου την έχει στημένη στο διάδρομο περιμένοντας να επιστέψει ο Τμηματάρχης), ξεκινά μια νέα αλληλουχία προτάσεων και πάει λέγοντας έως το τέλος του βιβλίου. Μη θαρρείτε καθόλου ότι, αυτή η ιδέα αποδυναμώνεται όσο προχωρά η ιστορία, αντιθέτως γίνεται όλο και πιο δυνατή και διανθίζεται κατά περιόδους με το εξαιρετικό χιούμορ του συγγραφέα της.

Το συγκεκριμένο βιβλίο φέρνει αναπόφευκτα στο μυαλό (για όποιον το έχει διαβάσει) τις “Ασκήσεις ύφους” του Ρειμόν Κενώ όπου και εκεί η ιδέα του είναι ακραίως πρωτότυπη και το αποτέλεσμα εξίσου απολαυστικό. Στις “Ασκήσεις ύφους” περιγράφεται ένα τυχαίο περιστατικό καθημερινότητας μέσα σε ένα αστικό λεωφορείο, με 99 διαφορετικούς τρόπους (φιλοσοφικό, θεατρικό, με παρηχήσεις, αρχαΐζον κτλ). Ο Κενώ δημιούργησε την σχολή Oulipo, που στα ελληνικά αποδίδεται ως Εργαστήριο Δυνητικής Λογοτεχνίας, όπου οι συγγραφείς εκεί, εξασκούνταν σε πειραματικές γραφές που είχαν να κάνουν με την κατασκευή της γλώσσας και τις χρήσεις των λέξεων (της οποίας μέλος υπήρξε και ο Πέρεκ).

Οι “Ασκήσεις ύφους” υπήρξαν βαθιά επιρροή για μένα και μαζί με την “Αύξηση” αποτελούν δύο σημαντικά βιβλία της παγκόσμιας λογοτεχνίας που νομίζω, θα βοηθούσαν πολύ εκείνους που ασχολούνται με την συγγραφή. Είναι τροφή για στοχασμό και αναστοχασμό πάνω στη δύναμη της γλώσσας και την αναζήτηση ενός προσωπικού ύφους γραφής. Αν και πιστεύω ότι η μετάφραση αποτελεί τροχοπέδη σε τέτοιους είδους συγγραφικά εγχειρήματα,  ο εξαίρετος και έμπειρος Αχιλλέας Κυριακίδης, έκανε το παν για να αμβλύνει αυτές τις γλωσσικές διαφορές. Ο τίτλος της ανάρτησης, “Αύξηση ύφους”, είναι ένας φόρος τιμής προς αυτά τα δύο βιβλία, κατασκευασμένος από εμένα και μόνο, μιας και η φράση στερείται εμφανώς νοήματος καθώς, δεν δύναται κάποιος να ποσοτικοποιήσει κάτι που λαμβάνει μόνο ποιοτικά χαρακτηριστικά. Διαβάζεται το ίδιο αμήχανα όπως και η φράση “Σ' αγαπώ πολύ”. Ας είναι καλά το Εργαστήριο Δυνητικής λογοτεχνίας που έδωσε νέα πνοή στις φράσεις μας!

Το έντυπο σε κρίση

Με έχει συνηθίσει το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης να εκδίδει βιβλία άριστα. Αγαπημένο μέρος το βιβλιοπωλείο τους στην Αμερικής που σαν να έχει συγκεντρώσει βιβλία εκδόσεων που δύσκολα βρίσκεις αλλού. Αυτή τη φορά κίνησα στο χώρο τους στη Στοά του Βιβλίου αναζητώντας τον πολυπόθητο τίτλο Το έντυπο σε κρίση, το βιβλίο εξαϋλώνεται. Περπατώντας στη στοά χαζεύοντας βιτρίνες η μυρωδιά της μιζέριας ήταν παντού γύρω και τα περισσότερα βιβλιοπωλεία κλειστά με άδειες βιτρίνες. Η Στοά του Βιβλίου ήταν εξαρχής ένας χώρος που δεν κατάφερε να ζωντανέψει, να προσκαλέσει ανθρώπους, να γίνει σημείο συνάντησης. Κατάληξη προφανής που η κρίση απλά επιτάχυνε. Στα ίδια χνάρια βαδίζει, με πιο αργούς ρυθμούς, η Έκθεση Βιβλίου. Κάθε χρόνο μιζερότερη, μικρότερη, δίχως φαντασία, κέφι.
Το πολυπόθητο βιβλιαράκι του αμερικάνου ιστορικού Άντονι Γκράφτον σαν να εξηγεί με λίγες λέξεις την κατάσταση στο χώρο του βιβλίου παγκοσμίως.
Όλα αλλάζουν και όποιος δεν μπορεί να ακολουθήσει τις αλλαγές αργοπεθαίνει.
Ο Γκράφτον φαίνεται να αγαπά το έντυπο βιβλίο, τις βιβλιοθήκες, την μυρωδιά των παλιών βιβλίων αλλά αναγνωρίζει τα θετικά των νέων τεχνολογιών και των ψηφιοποιημένων βιβλίων. Καταγράφει μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα μέσα σε λίγες σελίδες - μόλις 105, μικρού σχήματος.
Διαισθάνεται τις αλλαγές που έχουν επέλθει στις αναγνωστικές συνήθειες των φοιτητών, οι οποίοι βομβαρδισμένοι από χιλιάδες πληροφορίες συνηθίζουν να διαβάζουν αποσπασματικά διατρέχοντας κείμενα και ποτέ να μην εμβαθύνουν, να μην κατανοούν εντέλει τις πληροφορίες που έχουν στη διάθεσή τους.
Για τον Γκράφτον οι βιβλιοθήκες και τα έντυπα βιβλία χρειάζονται τόσο όσο οι μηχανές αναζήτησης καθώς εκεί συγκεντρώνονται πληροφορίες που ο ψηφιακός κόσμος αδυνατεί να μας προσφέρει.
Κάθε σελίδα του βιβλίου είναι τροφή για σκέψη ιδιαίτερα για όσους παρακολουθούν την αγορά του βιβλίου.
Το μειονέκτημα της έκδοσης είναι ότι το ΜΙΕΤ αποφάσισε να μεταφράσει και να εκδώσει το κείμενο αυτό πέντε χρόνια μετά την αμερικάνικη έκδοση. Πολλά από όσα αναφέρονται ήδη έχουν αλλάξει ωστόσο το γεγονός αυτό δεν αναιρεί την ποιότητα του κειμένου και τη χρησιμότητα των πληροφοριών.  

Παραθερίζοντας στο Νησί των Πιγκουίνων

Ο καλός φίλος Μαραμπού σαν να κατάλαβε ότι αλωνίζουμε και γι' αυτό δεν γράφουμε αναρτήσεις ήρθε σαν από μηχανής Θεός να μας ταρακουνήσει λίγο. Το Νησί των πιγκουίνων είναι σίγουρα ένα βιβλίο που θα διαβάσω με την πρώτη ευκαιρία και γι΄αυτό το λόγο με χαρά αναρτώ το παρακάτω κείμενο.

Γράφει ο Μαραμπού 

Ο όρος “Νόμπελ Λογοτεχνίας” έχει καταντήσει τα τελευταία χρόνια να ακούγεται σαν ευφημισμός. Όπως και το “Νόμπελ Ειρήνης” που δίνεται αφειδώς σε φιλοπόλεμες καρικατούρες. Τα πρώτα αγνά χρόνια του θεσμού όμως, αυτό το βραβείο το πήρε ένας Γάλλος, όνομα και πράγμα, ο Ανατόλ Φρανς και αυτό νομίζω, εξισώνει όλες τις ατυχείς επιλογές που ακολούθησαν. «Γιος βιβλιοπώλη, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μαζί με τα βιβλία. Από πολύ μικρός ασχολήθηκε με τη συγγραφή και αφιέρωσε τη ζωή του στην λογοτεχνία», μας πληροφορεί το σύντομο βιογραφικό του που φιλοξενεί το βιβλίο. Στο υπενθυμίζει και ο ίδιος ο συγγραφέας από τις πρώτες φράσεις κάθε βιβλίου του και δεν σε αφήνει να το ξεχάσεις παρά μόνο στην τελευταία τελεία.

Αν διαβάσεις Ανατόλ Φρανς, νιώθεις πλούσιος, ευρυμαθής όπως εκείνος, σοφός και σίγουρος· γαλήνιος και αισιόδοξος· όμως όλη αυτή η γνώση που υπάρχει μέσα στα βιβλία του, δεν προσφέρεται στους αναγνώστες ως άνοστη μασημένη τροφή, άλλα “καρυκευμένη” με τον σπόρο της αμφισβήτησης, ακόμα και για όσα σου προτείνει· σε βοηθάει να μην αναμασάς τις σκέψεις του αλλά να μάθεις να χωνεύεις τις δικές σου.

Από όσους συγγραφείς έχω διαβάσει, μόνο δύο μπορούν να χειριστούν την ειρωνεία τόσο λειτουργικά ώστε να καταφέρουν μια άνευ προηγουμένου κοινωνική κριτική στα περιβάλλοντά τους (άντε τρεις, ας συμπεριλάβω με  επιείκεια και τον Σαραμάγκου!). Ο ένας είναι ο Τόμας Μπερνχαρντ, του οποίου όμως η ειρωνεία είναι τόσο αιχμηρή και σφοδρή, μπερδεύοντας πολλούς αναγνώστες, που καταλήγουν να την κατατάξουν στις τάξεις μιας κατάφωρης και μισάνθρωπης  υβρεολογίας! Ο άλλος είναι ο Ανατόλ Φράνς που η ειρωνεία του είναι λεπτή, αδιόρατη, ανέφελη – τόσο που, την νιώθεις σαν απαλό  πουπουλένιο χάδι πάνω στην κοιλιά σου ενώ εκείνη ξεσκίζει ανελέητη τα σωθικά σου!

Στον πρόλογο του βιβλίου, ο αφηγητής που πρόκειται να γράψει την ιστορία των Πιγκουίνων, ζητά την βοήθεια ενός σπουδαίου ιστορικού γιατί δεν καταφέρνει και πολλά πράγματα μόνος του. Ο σοφός δάσκαλος τον συμβουλεύει. «Μα γιατί να ταλαιπωρήστε τόσο, φτωχέ μου φίλε, και γιατί να φτιάξετε εσείς ιστορική μελέτη, ενώ το μόνο που χρειάζεται, είναι να αντιγράψετε τις πιο γνωστές; Αν έχετε μια καινούργια άποψη, κάποια ιδέα πρωτότυπη, αν βλέπετε τα πράγματα και τους  ανθρώπους από διαφορετική σκοπιά, θα ξαφνιάσετε τους αναγνώστες. Και τα ξαφνιάσματα δεν αρέσουν στους αναγνώστες. Ζητούν πάντα να βρουν στην ιστορία τις κουταμάρες που έχουν κιόλας μάθει. Αν δοκιμάσετε να τους διδάξετε, θα τους ταπεινώσετε και θα θυμώσουν. Μην προσπαθείτε να τους φωτίσετε, γιατί θα φωνάξουν πως προσβάλλετε τις καθιερωμένες πεποιθήσεις τους». Υπάρχει καθόλου ειρωνεία εδώ; Μα τω θεό, δεν διακρίνω τίποτα!

 Πέρα από την πλάκα, είναι σελίδα και ειρωνεία, σελίδα και ειρωνεία, ένα page-irony turner βιβλίο! Κυριολεκτικά, τα βάζει με όλους: με την ημιμάθεια των ανθρώπων, τις θρησκευτικές μισαλλοδοξίες, τις πολιτικές μικρότητες, τα σεξουαλικά ήθη της εποχής. Μοιραία, καθ' όλη την πορεία της ανάγνωσης (τουλάχιστον από τη μέση του βιβλίου και ύστερα) κάνεις συνεχείς αναγωγές στην περίοδο της Γαλλικής επανάστασης. Ωστόσο, η ευρυμάθεια του συγγραφέα σε ταξιδεύει σε περιόδους πολύ πιο μακρινές και χαμένες στα βάθη του παρελθόντος, από την ιστορούμενη και, (κάτι που ενδεχομένως το υποπτευόταν και ο ίδιος όταν έγραφε το βιβλίο) σε προετοιμάζει για ανάλογες, καταγόμενες από τα ύψη του μέλλοντος!

Αυτό το άθλιο κλισέ, πιο επίκαιρο από ποτέ, φαίνεται να ταιριάζει στην προκειμένη περίπτωση. Ο κόσμος μάλλον δεν προόδευσε όσο θα περίμενε κανείς, αν δε γίνεται αμέσως αντιληπτό είναι γιατί λείπει ένας Ανατόλ Φρανς να το καταδείξει εκ νέου (αν και είπαμε, υπάρχει ο Τόμας Μπέρνχαρντ, μην ξεχνιόμαστε!). Το βιβλίο διαβάζεται πολύ ευχάριστα, με την πανταχού παρούσα ειρωνεία να αποτελεί... τα κερασάκια στην τούρτα! Τα ονόματα των χαρακτήρων είναι επίσης πλασμένα με ειρωνεία και σας μεταφέρω μερικά όπως τα μετέπλασε η αμφιβόλου αξιοπιστίας ειρωνεία του μεταφραστή: κύριος Ντ' Ουβάριος, πάτερ Γκάιντας, πρίγκιπας Καμπουρίδης, Τουρλορόζα, Μουχληφαίστειος, Ραπάνιος, υποκόμης Ελίτσας, υποκόμης της Κλίνης, Φτασμένος, Προσωπέας κ.α.  

Ο Ανατόλ Φρανς είναι αγαπημένος μου συγγραφέας και μετά λύπης μου διαπιστώνω, διαισθάνομαι περισσότερο, ότι δεν διαβάζεται πια· θεωρείται παρωχημένος, κυρίως γιατί μέσα από τα έργα του παρουσιάζεται ως ένας ανθρωπιστής (άλλο άθλιο κλισέ, που αποδιδόταν συχνά και στον Καμύ) που ωστόσο, πριν προλάβουν να αναθαρρήσουν από περηφάνια οι άνθρωποι που θα διαβάσουν αυτό, μάλλον ενστερνιζόταν περισσότερο την άποψη που αποδίδεται στον σπουδαίο εφευρέτη Νικολά Τέσλα, “... λέτε ότι αγαπάτε τους ανθρώπους. Εγώ δεν τους αγαπώ. Εκείνο που εγώ αγαπώ είναι η ανθρωπότητα”.

Όποιος θέλει να περηφανεύεται για τα λογοτεχνικά του ταξίδια, πρέπει να παραθερίσει έστω και για λίγο στο Νησί των Πιγκουίνων (ας είναι και με ελεύθερο κάμπινγκ). Αν ανήκετε όμως, στους ανθρώπους που παραπονιούνται συχνά, «Ειλικρινά, δεν μπορώ να καταλάβω πότε ειρωνεύεσαι και πότε όχι!», τότε διαβάστε κάτι άλλο, για να μην μείνει αναξιοποίητος ο πολύτιμος χρόνος σας!

Επιστροφή στην πόλη...

Ο Αύγουστος είναι ο μήνας που αγαπώ να επιστρέφω στην Αθήνα.
Είναι ο μήνας που η πόλη αδειάζει από τη φασαρία της και ξαναγίνεται μια ήσυχη και φιλική πόλη ιδανική για περπάτημα. Ειδικά την εβδομάδα του 15αγούστου.
Αυτή τη μέρα επέλεξα για να επισκεφτώ ένα μουσείο που δεν είχα προλάβει στο παρελθόν να δω, το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Περπατώντας σε έναν από τους ομορφότερους δρόμους των Αθηνών έφτασα στο κτίριο της Villa Ilissia που χτίστηκε το 1840 από τον αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη για να χρησιμοποιηθεί ως χειμερινή κατοικία από την Δούκισσα της Πλακεντίας. Στο κτίριο αυτό στεγάζεται το μουσείο από το 1926 και σήμερα έχοντας αναδιαμορφωθεί εκτίθεται η μόνιμη συλλογή αλλά και περιοδικές εκθέσεις. Η μόνιμη συλλογή είναι ένα ταξίδι στη βυζαντινή τέχνη αλλά και ένα μάθημα μουσειολογίας εξαιτίας του τρόπου που αυτή εκτίθεται.
Ωστόσο, κίνητρο για την επίσκεψη ήταν η περιοδική έκθεση «Βιβλία καλλιτεχνών της συλλογής Teriade».
Η έκθεση αφορά τα ιδιαίτερα βιβλία που εξέδωσε το εκδότης Στρατής Ελευθεριάδης (Teriade) στο Παρίσι από το 1943 έως το 1975. Ιδιαίτερα γιατί ο Ελευθερίαδης για την έκδοση τους συνεργάστηκε με τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα, όπως τους P. Picasso, J. Miro, M. Chagall, H. Matisse, P. Bonnard, G. Rouault....
Η συμβολή του εκδότη ήταν καθοριστική καθώς το μεγαλειώδες αυτό εκδοτικό και καλλιτεχνικό γεγονός έγινε με τη δική του παρότρυνση και καθοδήγηση. Η βασική ιδέα ήταν η έκδοση σπουδαίων λογοτεχνικών κειμένων με ξεχωριστή εικονογράφηση υποταγμένη στο κείμενο αλλά και στην προσωπικότητα του καλλιτέχνη.
Εκδόθηκαν 27 βιβλία και εντάχθηκαν στη σειρά "Μεγάλα Βιβλία Καλλιτεχνών".
Στην έκθεση εκτίθενται τα 26 γαλλικά βιβλία.
Κάθε βιβλίο ένα έργο τέχνης.
Μια αίθουσα γεμάτη λέξεις και χρώματα.

Η έκθεση θα είναι διαθέσιμη για το κοινό έως τις 12 Ιανουαρίου του 2014 και στη συνέχεια θα τοποθετηθεί στη μόνιμη στέγη της στο Μουσείο-Βιβλιοθήκη Στρατής Ελευθεριαδης-Teriade που βρίσκεται στη γενέτειρα του εκδότη, τη Λέσβο.
Περισσότερες πληροφορίες στο site του μουσείου:
http://www.byzantinemuseum.gr/

Βιβλιοεκθέματα

Η καλλιτέχνιδα Alicia Martin γεννήθηκε το 1964 στη Μαδρίτη κι έχει μια μανία που δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη από αυτό το μπλογκ:
να δημιουργεί έργα τέχνης με βιβλία.
Το πιο εντυπωσιακό είναι αυτός ο ανεμοστρόβιλος από βιβλία που δίνει την εντύπωση ότι κάποιοι πολύ ισχυροί αέρηδες μπήκαν σε μια βιβλιοθήκη με αποτέλεσμα να σηκώσουν όλα τα βιβλία από τα ράφια και να τα παρασύρουν έξω από το παράθυρο. Το μεγαλειώδες έργο που μοιάζει να αψηφά τους νόμους της βαρύτητας, ονομάστηκε Βιογραφίες (Biografias) και περιλαμβάνει τρία παρεμφερή εκθέματα τοποθετημένα σε διάφορα σημεία της πόλης. Το καθένα αποτελείται από 5.000 βιβλία, τα οποία θυσιάστηκαν στο βωμό της τέχνης. Τα βιβλία είναι εσκεμμένα τοποθετημένα με τέτοιο τρόπο ώστε δίνουν την αίσθηση του τυχαίου και του ατημέλητου. Οι σελίδες των ανοιχτών βιβλίων είναι ελεύθερες να κυματίσουν στα φυσήματα του αέρα ζωντανεύοντας το έκθεμα που κάθε άλλο παρά σιωπηρό είναι. Αναμφίβολα το έργο αυτό κόβει την ανάσα των επισκεπτών ειδικά εκείνων που αγαπούν τα βιβλία. Μπορεί οι φωτογραφίες και τα βίντεο να μην συγκρίνονται με τη ζωντανή επαφή αλλά σίγουρα δίνουν μια γεύση.

H δύναμη των βιβλίων έχει επηρεάσει όλο το έργο της Alicia Martin.
Μερικά ακόμη εκθέματά της:

Singularidad, 2012, 

Ciudad de la Cultura, Santiago de Compostela

Inbreeding, 2007 

Site-specific installation

Contemporaneos, 2007,
 MUSAC, Leòn

Jardines II, 2003,
 c-print, cm 165x110

Poliglotas,2003, 

video still, 2'

Βιβλία που πρέπει να διαβάσεις

Εκπλήσσομαι βλέποντας πόσοι άνθρωποι καθημερινά πληκτρολογούν στις μηχανές αναζήτησης φράσεις όπως: "βιβλία που πρέπει να διαβάσεις", "τί να διαβάσω", "καλά βιβλία", "τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία", "τα καλύτερα βιβλία όλων των εποχών" κτλ.
Υπάρχουν πολλοί εκεί έξω που θέλουν να διαβάσουν και δεν ξέρουν τι, να πιάσουν ένα βιβλίο και δεν ξέρουν ποιο. Αναρωτιέμαι την ηλικία των ατόμων που πληκτρολογούν αυτές τις ερωτήσεις και φαντάζομαι ότι είναι νέοι άνθρωποι που τώρα ξεκινούν τα πρώτα αναγνωστικά τους βήματα. Άνθρωποι που χάνονται βλέποντας ράφια με εκατοντάδες χρωματιστές ράχες και δεν ξέρουν από που να ξεκινήσουν.
Το πρώτο που θα τους έλεγα είναι να βρουν κάποια κοντινή τους δανειστική βιβλιοθήκη, να την επισκεφτούν, να βγάλουν κάρτα μέλους και να αφιερώσουν λίγο χρόνο περιπλανώμενοι στα ράφια διαβάζοντας τίτλους, συγγραφείς και περιλήψεις. Να δανειστούν όσα βιβλία επιτρέπεται, να ξεκινήσουν το διάβασμα κι όταν ένα βιβλίο δεν μπορεί να τους απορροφήσει να το επιστρέψουν και στη θέση του να πάρουν κάποιο άλλο.
Και κάπως έτσι το ταξίδι ξεκίνα.
Το ίδιο συμβαίνει και στο βιβλιοπωλείο αλλά εκεί η κατάσταση περιπλέκεται καθώς τίθεται το οικονομικό ζήτημα. Είναι δύσκολο να ρισκάρεις αγοράζοντας βιβλία τα οποία δεν είσαι σίγουρος αν θα σου αρέσουν τελικά. Μετά είναι και το διαδίκτυο, εκεί μπορεί να βρει κάποιος που δεν ξέρει τι να διαβάσει, προτάσεις ανάγνωσης καλών βιβλίων, κυρίως από τα blogs, βιβλιοφιλικά, αλλά και όχι μόνο.
Πεταμένα λεφτά και χρόνος σίγουρα όμως δεν είναι οι κλασικοί συγγραφείς. Οπότε, κατά τη γνώμη μου, αν αξίζει να ξεκινήσεις από κάπου, είναι σίγουρα οι κλασικοί. Ακόμα και αν τελικά το βιβλίο δεν σε ικανοποιήσει, αξίζει να υπάρχουν ορισμένοι συγγραφείς στη βιβλιοθήκη σου ή σίγουρα θα βρεθεί κάποιος να το δωρίσεις.
Είναι πολλά τα βιβλία που αξίζουν να διαβαστούν ίσως και διαφορετικά για τον καθένα.
Εμπνευσμένη από όλους εκείνους που ψάχνουν να βρουν ένα βιβλίο που αξίζει (ή πρέπει) να διαβαστεί δημιούργησα εδώ την ετικέτα Βιβλία που πρέπει να διαβάσεις ταξινομώντας παλαιότερες αναρτήσεις μας με βιβλία που θεωρώ ως τέτοια.

Ένα ακόμη βιβλίο πρόσφατα διαβασμένο που θα άξιζε να τοποθετηθεί στη λίστα είναι το Ποιός σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα. Ένα ιδιαίτερο βιβλίο, διαφορετικό, ο κεντρικός ήρωας του οποίου είναι ένα παιδί με αυτισμό. Δίνεται στον αναγνώστη η ευκαιρία να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον κόσμο ένα παιδί το οποίο ξέρει πολλά για τα μαθηματικά, τις χώρες του κόσμου αλλά πολύ λίγα για τους ανθρώπους. Ο 15χρονος Κρίστοφερ απεχθάνεται τη σωματική επαφή, την πολυκοσμία και τον θόρυβο, δεν μπορεί να κατανοήσει τα ψέματα, τη μεταφορά στο λόγο των ανθρώπων αλλά ούτε και τα συναισθήματά τους. Ωστόσο, είναι τόσο έξυπνος που μπορεί να λύσει οποιοδήποτε μαθηματικό γρίφο και να καταφέρει να ανακαλύψει ποιος σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα. Είναι φανερό ότι η εργασιακή εμπειρία του συγγραφέα του βιβλίου, Μαρκ Χάντον, βοήθησε ώστε να μας παρουσιάσει με τον πιο απλό τρόπο το πώς σκέφτεται ένα αυτιστικό παιδί.
Όσο κι αν προσπάθησα στην ερώτηση "υπάρχει ένα παρόμοιο βιβλίο με αυτό" δεν κατάφερα να δώσω απάντηση. Το μόνο που μου έρχεται στο μυαλό είναι η εξαιρετική ταινία Ο άνθρωπος της Βροχής (Rain Man). Δεν γνωρίζω ούτε αν τα υπόλοιπα βιβλία του συγγραφέα είναι τόσο καλά, θα ήθελα όμως να διαβάσω κάποιο.

Μία ευχή: όλοι όσοι ψάχνουν να καταφέρουν να βρουν εκείνο το βιβλίο που θα τους μυήσει στον μαγικό κόσμο της ανάγνωσης.

Ένα αυθεντικό βιβλιοβιβλίο

Καιρό έχω να διαβάσω ένα βιβλίο για βιβλία, τα βιβλία αυτά που μας αρέσει να αφηγούμαστε τις ιστορίες τους εδώ. Τα αυθεντικά βιβλιοβιβλία ξεχωρίζουν από το εξώφυλλο, τον τίτλο και από την περίληψη του οπισθόφυλλου: έχουν παντού βιβλία.
Οι εκδόσεις Κλειδάριθμος είναι στενά συνδεδεμένες με βιβλία πληροφορικής. Αυτό το σύμβολο των εκδόσεων, το μπλε κλειδί Κ μέσα στο κίτρινο τετράγωνο, έχω συνηθίσει να το βλέπω στα βαριά, χοντροκομμένα βιβλία που αφορούν υπολογιστές. Τα τελευταία χρόνια όμως ο εκδοτικός οίκος ανοίγεται και σε άλλες θεματικές κατηγορίες κι εγώ προσπαθώ να συνηθίσω να κρατάω ένα λογοτεχνικό βιβλιοβιβλίο που στη ράχη του έχει αυτό το σύμβολο.
Το Παράξενο βιβλιοπωλείο του κυρίου Πενάμπρα αφηγείται την ιστορία ενός όντως παράξενου βιβλιοπωλείου. Έχω διαβάσει πολλές παρόμοιες ιστορίες αυτή όμως διαφέρει γιατί συνδέει τον κόσμο των νέων τεχνολογιών με τα έντυπα βιβλία. Φαίνεται ότι ο αμερικάνος συγγραφέας Robin Sloan γνωρίζει καλά και την ιστορία της τυπογραφίας και τις σύγχρονες τάσεις στον κόσμο της πληροφορικής.
Ο ήρωας της ιστορίας έχει πρόσφατα χάσει τη δουλειά του ως γραφίστας που αναλάμβανε το μάρκετινγκ μιας εταιρείας, γεγονός που με βοήθησε να καταλάβω ότι οι απολύσεις δεν είναι ελληνικό ή ευρωπαϊκό φαινόμενο αλλά πρόβλημα που απασχολεί όλον τον κόσμο ανεξαρτήτως της χώρας στην οποία βρίσκεται.
Αναζητώντας δουλειά βρίσκει μια αγγελία στην οποία ζητείται βοηθός σε βιβλιοπωλείο 24ωρης εξυπηρέτησης για τη βραδινή βάρδια. Το βιβλιοπωλείο περιλαμβάνει κάποιες λίγες νέες εκδόσεις αλλά τα περισσότερα βιβλία που βρίσκονται στα ψηλά ράφια είναι παλιές άγνωστες εκδόσεις. Γρήγορα ανακαλύπτει ότι τα βιβλία αυτά είναι γραμμένα με τη μορφή κάποιου κώδικα, τον οποίο οι λίγοι πελάτες του μαγαζιού προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν. Οι πελάτες αυτοί δεν αγοράζουν τα βιβλία αλλά τα δανείζονται και αποτελούν ένα μικρό μέρος μιας μεγαλύτερης ομάδας ατόμων που προσπαθούν να λύσουν ένα βιβλιακό γρίφο που τους υπόσχεται να τους φανερώσει το μυστικό της αθανασίας. Τον μυστηριώδη αυτόν κώδικα προσπαθεί να λύσει ο κεντρικός ήρωας με τη βοήθεια υπολογιστών, ειδικών λογισμικών και προγραμμάτων καθώς και με το ανθρώπινο δυναμικό της google, όμως η λύση έρχεται από τον Άλδο Μανούτιο και την γραμματοσειρά Gerritszoon.
Απολαυστικό βιβλίο ειδικά για όσους που όπως εγώ απολαμβάνουν να διαβάζουν ιστορίες που ζωντανεύουν ανθρώπους των βιβλίων που έζησαν πριν από 500 χρόνια.

Γράμματα στη Νόρα

Διαβάζοντας τα γράμματα του ιρλανδού Τζέημς Τζόυς προς την αγαπημένη του σύντροφο Νόρα Μπάρνακλ, αναρωτιέμαι κατά πόσο ο ίδιος θα ήθελε να εκδοθούν, να μεταφραστούν, να διαβαστούν παγκοσμίως. Κατά πόσο ο κορυφαίος συγγραφέας του Οδυσσέα θα επιθυμούσε οι ιδιωτικές του στιγμές και φαντασιώσεις να γίνουν δημόσιο αγαθό.
Η Νόρα Μπάρνακλ ήταν ένα σπουδαίο κεφάλαιο στη ζωή του Τζόυς και μια σημαντική πηγή έμπνευσης όλων των σελίδων της ζωής του. Όταν γνωρίστηκαν ήταν 19 ετών εκείνη και 23 αυτός και έμειναν μαζί μέχρι να τους χωρίσει ο θάνατος σε μια σχέση γεμάτη πάθος, ένταση και με αρκετά σκαμπανεβάσματα.
Μέσα από τις επιστολές του, εκτός από όλη την ερωτική του ζωή που ξεδιπλώνεται στη φαντασία του αναγνώστη, φαίνεται ο τρόπος ζωής του συγγραφέα, η αγωνία του να στηρίξει οικονομικά τον εαυτό του και την οικογένειά του, η αγωνία του να εκδοθούν τα βιβλία του, τα πνευματικά παιδιά που κυοφορούσε χρόνια.
Μία ακόμη συμπεριφορά του που παρουσιάζεται μέσα από τις επιστολές είναι η διάθεσή του να ικανοποιεί τη Νόρα δωρίζοντάς της αντικείμενα. Ανάλλογα με τα οικονομικά του, πότε της αγόραζε κοσμήματά μέσα σε φανταχτερά κουτιά, πότε δερμάτινα γάντια και γούνες και πότε δώρα περισσότερο προσωπικά.
Ένα από αυτά ήταν η δημιουργία ενός χειρόγραφου βιβλίου από φύλλα περγαμηνής της ποιητικής του συλλογής Μουσική Δωματίου. Επιθυμία του ήταν να καταστρέψει όλα τα υπόλοιπα χειρόγραφά του ώστε το μοναδικό χειρόγραφο της Μουσικής Δωματίου να βρίσκεται στα χέρια της γυναίκας του.

Στις 22 Δεκεμβρίου του 1909 στέλνει το δώρο που σχεδίαζε μαζί με την παρακάτω επιστολή.
Ίσως η επιστολή να περιλαμβάνει την καλύτερη αφιέρωση που έχει γραφτεί ποτέ μαζί με ένα βιβλίο δώρο.

Νόρα αγαπημένη μου
Σου στέλνω εξπρές και συστημένο ένα δώρο για τα Χριστούγεννα. Είναι το καλύτερο που μπορώ να σου προσφέρω (κι όμως φτωχικό, όσο να πεις) σαν ευχαριστήριο για την ειλικρινή, αφοσιωμένη, πιστή σου αγάπη. Έχω στοχαστεί κάθε λεπτομέρεια τις νύχτες που δεν κοιμόμουν, ή όταν τριγύριζα με το αυτοκίνητο σ' όλο το Δουβλίνο και νομίζω πως το αποτέλεσμα είναι τελικά επιτυχημένο. Όμως ακόμη κι αν το δώρο μου δεν προκαλούσε παρά μονάχα ένα φευγαλέο κοκκίνισμα στα μάγουλά σου από την ευχαρίστηση να ανακαλύπτεις ότι η τρυφερή, ερωτευμένη και η πιστή καρδιά σου τρέμει από χαρά, εγώ θα ένιωθα ότι οι κόποι μου έχουν αληθινά, αληθινά, αληθινά, ανταμειφθεί.
Ίσως τούτο το βιβλίο που σου στέλνω να ζήσει πιο πολύ από εμένα κι από εσένα. Ίσως μια μέρα τα δάχτυλα ενός νεαρού άντρα ή μιας νεαρής γυναίκας (των παιδιών των παιδιών μας) να ξεφυλλίσουν ευλαβικά τα φύλλα της περγαμηνής, όταν πια οι δυο εραστές που τα αρχικά τους είναι χαραγμένα στο κάλυμμα, θα 'χουν χαθεί από καιρό. Τίποτα δεν θα έχει μείνει τότε, αγαπημένη μου, απ' τα φτωχά μας τα κορμιά που τα συνταράζουν τα πάθη και ποιος να ξέρει πού θα βρίσκονται δύο ψυχές που συνεννοούνταν μονάχα με το βλέμμα. Θα 'θελα να προσευχηθώ στο Θεό η ψυχή μου να παρασυρθεί από τον άνεμο, κι αν ο Θεός θελήσει, ν' αφήσει την πνοή μου να χαϊδεύει απαλά, αιώνια, ένα παράξενο μοναχικό γαλάζιο λουλούδι, μουσκεμένο στη βροχή, σ' έναν έρημο χερσότοπο του Ώγκριμ ή του Όρανμορ.

Πού να βρίσκεται άραγε αυτό το όμορφο (το ομορφότερο) δώρο που με τόση αγάπη προσέφερε ο Τζόυς στη γυναίκα του;
Δεν ξέρω.
Ξέρω όμως ότι όταν θα λέω "'έρωτας" θα εννοώ αυτό ακριβώς που είχαν ο Τζέημς και η Νόρα.

Γιάννης Δουβίτσας: ο πατέρας των εκδόσεων Νεφέλη

Γνώρισα τον Γιάννη Δουβίτσα, τον πατέρα των εκδόσεων Νεφέλη, δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του διαβάζοντας σχεδόν απνευστί τα κείμενα που έγραψαν φίλοι και συνεργάτες του εις μνήμην του.
Οι εκδόσεις Νεφέλη είναι ένας εξαιρετικός εκδοτικός οίκος με έναν αξιοζήλευτο εκδοτικό κατάλογο που περιλαμβάνει μοναδικές σειρές που κανένας άλλος εκδοτικός οίκος δεν είχε πρωτύτερα τολμήσει, καλύπτοντας έτσι εκδοτικά κενά. Έχουν εκδώσει πάνω από 1400 τίτλους ενταγμένα σε δεκάδες σειρές. Πολλοί τίτλοι του καταλόγου στέκονται σε περίοπτη θέση στα ράφια των βιβλιοθηκών μας. Ήταν σίγουρο ότι πίσω από αυτές τις εκδόσεις κρύβονταν ένας αξιόλογος άνθρωπος με όρεξη και τόλμη. Ένας Λευκαδίτης, με σπουδές στη Γεωπονική, με αριστερές πεποιθήσεις που επί χούντας στάθηκαν εμπόδιο για τον διορισμό του στο δημόσιο, όχι όμως για να ενταχθεί στο χώρο των εκδόσεων. Εργάστηκε αρχικά στις εκδόσεις Πλειάς και στη συνέχεια δημιούργησε τον δικό του εκδοτικό οίκο εκδίδοντας έναν οδηγό μαγειρικής και το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου Το εγχειρίδιο του καλού κλέφτη. Στα πρότυπα των εκδοτικών οίκων που θαύμαζε (Γαλαξίας, Κείμενα, Ίκαρος) έστησε έναν ακόμη καλαίσθητο εκδοτικό οίκο.

Ένα ένα τα κείμενα που γράφτηκαν δέκα χρόνια μετά από τον θάνατό του συνθέτουν την ιστορία του εκδοτικού οίκου (ιστορία που ξεκινά το 1979), τη δημιουργία νέων σειρών στον κατάλογο, την έκδοση βιβλίων και περιοδικών, τον χαρακτήρα αυτού του ανθρώπου μέσα από τα μάτια συγγραφέων, επιμελητών, διορθωτών, συνεργατών εν γένει. Είκοσι έξι φίλοι του Γιάννη Δουβίτσα των εκδόσεων Νεφέλη δίνουν την ευκαιρία σε όσους δεν ήξεραν να μάθουν. Όλοι κάτι έχουν να αφηγηθούν. Είναι γιατί: "Λέμε συχνά ότι οι συγγραφείς γράφουν βιβλία. Δεν είναι αλήθεια. Οι συγγραφείς δεν γράφουν βιβλία. Γράφουν κείμενα. Εκείνοι που τα μεταμορφώνουν σε βιβλία είναι οι εκδότες. Μετατρέπουν τις ιδέες, τις λέξεις και τα κείμενα σε βιβλία. Διαμεσολαβούν ανάμεσα στους συγγραφείς και το κοινό, ανάμεσα στη γραφή και την ανάγνωση."

Το Αφιέρωμα μνήμης κυκλοφορεί εντύπως εκτός εμπορίου αλλά και ηλεκτρονικώς στη διεύθυνση http://www.douvitsas.org/.

Ποίηση για την ποίηση ΙΙΙ

Οιονεί ποιητική

Να μιλήσω για μουσική; αυτό
το χάρτινο λουλούδι της ποίησης -
το απόβραδο των λέξεων - το
δειλινό των νοη-
μάτων.

Γιατί η μουσική των λέξεων είναι ασύνδετη,
ποτέ δεν σύνθεσε μια μελωδία να υψωθεί
ούτε ως το μέλος που την έθρεψε. Σταγόνα
βροχής σταματημένη ανάερα εξαντλείται
στου διάφανου όγκου της το κράτημα,
τη μοναξιά σημαίνοντας των ευγενών μετάλλων ή

ενός χορού η φιγούρα. Που διατηρείται άναυδη
στο αίθριο κενό του αέρα όσο τα σώματα
ήδη σε άλλης φιγούρας πλέξιμο επιδίδονται.
Έτσι επιμένει η σκέψη σε όγκο ανύπαρκτο
σιωπηλά ν' αναρριχάται. Ίσως γιατί
στον χορό οι αποστάσεις βαθαίνουν απλώς
και δεν διανύονται ούτε αλλάζουν, αλλ' αμετάλλα-
κτες.

Από το Παιδικό κουρείο

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου

Η δυστυχία της εξορίας, η ευτυχία ενός καλού βιβλίου

Οι καλοί Έλληνες συγγραφείς θεωρώ ότι είναι λίγοι σε σχέση με το πόσοι εκδίδονται. Υπάρχουν πολλοί που βλέπουν ελληνική λογοτεχνία και αλλάζουν ράφι, κι αυτοί είναι συνήθως οι αναγνώστες που επιλέγουν καλή λογοτεχνία. Είμαι και εγώ πιο καχύποπτη απέναντι στα ελληνικά βιβλία, πιο αυστηρή και πιο απαιτητική. Με τους ξένους συγγραφείς τα πράγματα είναι πιο εύκολα. Αραιά και που όμως μου κινούν την προσοχή βιβλία συγκεκριμένων εκδόσεων, βιβλία που θα ήθελα να διαβάσω, βιβλία που γράφτηκαν σε αυτή τη γλώσσα, τη δική μου. Αν ικανοποιήσουν τις αναγνωστικές μου επιθυμίες, η χαρά μου είναι διπλή. Το μόνο που αναρωτιέμαι μετά είναι το γιατί δεν διαβάζουμε όλοι αυτόν τον έναν καλό συγγραφέα, γιατί δεν υπάρχει παντού γύρω μας να τον βλέπουμε και να τον ακούμε, γιατί εντέλει άργησα τόσο να διαβάσω κάτι δικό του.
Ο Θοδωρής Καλλιφατίδης ήταν ένας συγγραφέας που γνώριζα σαν όνομα, ήξερα ότι ζει στη Σουηδία τα τελευταία πολλά χρόνια και ότι γράφει και στα ελληνικά. Κάπου κάποιος μου είχε πει ότι είναι ένας καλός συγγραφέας. Η πληροφορία καταχωρήθηκε αλλά ξεχάστηκε.
Ένας συστηματικός αναγνώστης, ξεχωριστός και καθημερινός πελάτης των βιβλιοπωλείων, μου ανέφερε ότι ο πολυγραφότατος Καλλιφατίδης γράφει τριών τύπων βιβλία: αστυνομικά, αυτοβιογραφικά και κάποια που αφορούν άλλες εποχές, όπως αυτό που εκδόθηκε πρόσφατα υπό τον τίτλο Γράμματα στην κόρη μου.
Ο ποιητής Οβίδιος είναι ο πρωταγωνιστής της τελευταίας του ιστορίας. Από τις πρώτες σελίδες μεταφέρθηκα σε μια άλλη εποχή, την εποχή εκείνη των ποιητών και των φιλοσόφων. Διαβάζοντας, η γραφή του Καλλιφατίδη ρούφηξε το μυαλό μου, οποιαδήποτε άλλη σκέψη απομονώθηκε. Θα μπορούσα να διαβάζω ακόμη κι αν έξω ο κόσμος βυθίζονταν.
Ο Οβίδιος έχει αναγκαστεί να αποχωριστεί την πόλη του, τους φίλους του, τα μέρη που αγάπησε. Ζει ξένος ανάμεσα σε ξένους, οι λέξεις του η μόνο σωτηρία για να επιβιώσει στη νέα χώρα που στάλθηκε από τον Αύγουστο. Ο πιστός του δούλος είναι ο μόνος φίλος του, η ανάμνηση της γυναίκας και της κόρης του η μόνη παρηγοριά. Όλη η Ρώμη μία ανάμνηση που μένει διαρκώς να του θυμίζει ότι κάποτε ζούσε ελεύθερος.
Ο ποιητής του έρωτα και των απολαύσεων της ζωής βιώνει τη δυστυχία της εξορίας. Διωγμένος σε μια χώρα που δεν επέλεξε προσπαθεί να ενταχθεί, να γνωρίσει, να μη ξεχάσει, να ζήσει. Μαθαίνει σταδιακά να γράφει στίχους χρησιμοποιώντας ξένες λέξεις, γνωρίζει νέους ποιητές, διαφορετικούς ανθρώπους, ίσως πιο ανθρώπινους, αποκτά κύρος, τίποτα όμως δεν αλλάζει το αίσθημα της δυστυχίας.

"Στις ταβέρνες κάθονταν οικογένειες τρώγοντας και πίνοντας, ζευγαράκια που κοιτάζονταν στα μάτια χωρίς να μιλούνε και χωρίς να τρώνε. Δύο άντρες με παράξενα όργανα έπαιζαν μια αργή, μελαγχολική μελωδία που με συγκίνησε, γιατί μου φάνηκε πως έβαζε το πιο παλιό από όλα τα ερωτήματα: Γιατί δεν είναι αλλιώς η ζωή;
Για πρώτη φορά αισθάνθηκα μια βαθιά και έντονη συμπάθεια γι' αυτούς τους ανθρώπους. Ήθελα να καθίσω μαζί τους ή τουλάχιστον κοντά τους. Το έκανα. Παράγγειλα ένα λουκάνικο και μια μπίρα, που είναι πολύ πιο δυνατή από τη δική μας.
Σε λίγες μέρες θα φύγει το πλοίο για την Ελλάδα και τη Ρώμη. Σκεφτόμουν να στείλω το βιβλίο που είχα σχεδόν ετοιμάσει. Μου έλειπε μόνο η αρχή. Είχα προσπαθήσει ξανά και ξανά χωρίς αποτέλεσμα.
Εκεί, σ' εκείνη την ταβέρνα μου ήρθαν οι τέσσερις πρώτοι στίχοι. Λέξη προς λέξη. Όπως τα χελιδόνια έχτισαν τη φωλιά τους στο σπίτι μου, έτσι έχτιζαν οι λέξεις φωλιές στο μυαλό μου.
Βιβλιαράκι μου, θα πας στην πόλη που εγώ ο ποιητής σου
δεν μπορώ να πάω και δεν σου κρατώ κακία
Φύγε, αλλά χωρίς στολίδια,  όπως ταιριάζει σ' έναν εξόριστο
Φόρα τα ρούχα που ταιριάζουν στη μοίρα μου
Με κυρίευσε μεγάλη ηρεμία, ίσως να βοηθούσε και η μπίρα. Για πρώτη φορά μιλούσα με το βιβλίο μου σαν να ήταν ζωντανό πλάσμα.
Πρώτα έγραφα για να μιλήσω με τους άλλους.
Τώρα γράφω για να μιλήσω με τα βιβλία μου.
Πόσο πιο μόνος μπορεί κανείς να γίνει;"

Τόσο ωραία και γλυκιά είναι η γραφή του Καλλιφατίδη που θέλω αυτός ο συγγραφέας αυτό το βιβλίο να γίνει γνωστό σε όλους. Να αγαπηθεί και να ταξιδέψει σε όλες τις ψυχές,
όπως και στη δική μου.