Το βιβλιοβιβλίο του 2018

Για το νέο έτος, το ενδέκατο έτος λειτουργίας ετούτου του μπλογκ, επιλέγω να μιλήσω για το πιο πολυφωτογραφημένο βιβλίο του 2018. Άλλωστε, δεν θα μπορούσα να μην αναφερθώ σε ένα τόσο διάσημο βιβλιοβιβλίο καθώς γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ξεκινήσαμε τις Βολτίτσες τότε, το μακρινό 2008. 

Για την ανάγνωση

Η ιστορία της ανάγνωσης είναι ένα κομμάτι ιστορίας που δεν θα σταματήσει ποτέ να με μαγεύει γιατί έχω έρωτα παιδιόθεν με το βιβλίο. Η ιστορία της ανάγνωσης, βέβαια, ξεκινά πριν γεννηθεί το έντυπο και σίγουρα θα επιζήσει ακόμα κι αν αυτό, λέμε τώρα, αποβιώσει. Ακόμη κι εσύ που διαβάζεις αυτές τις γραμμές είσαι μέρος της ιστορίας της. Η ανάγνωση δεν περιλαμβάνει μόνο το βιβλίο, μπορεί να περιέχει εφημερίδα, χάρτη, γράμμα, ιστοσελίδα, μπλογκ και ποιος ξέρει τι άλλο ακόμα στο μέλλον. Όλα αποτελούν μέρος της μαγικής ιστορίας της. Σίγουρα μαγεύει κι όσους διερευνούν, συγγράφουν και διαβάζουν γι' αυτή. Πολλά τα βιβλία που τη μελετούν, λιγότερα βέβαια στα ελληνικά από ό,τι στα αγγλικά, αλλά υπάρχουν ευτυχώς και στη δική μας γλώσσα και συνεχίζουν να εκδίδονται ακόμη και από Έλληνες συγγραφείς.

Ο ξεχασμένος σελιδοδείκτης

Μέσα σε συρτάρια παλιών παιδικών δωματίων βρίσκει κανείς μυριάδες αναμνήσεις ανεκτίμητης αξίας, μονάχα για τον κάτοχο τους. Μικροαντικείμενα σπασμένα και τσαλακωμένα στην πλειοψηφία τους, στοιβαγμένα μαζί με τα απαραίτητα σχολικά συνοδευτικά, μισοφαγωμένες γόμες και μολύβια, χρωματιστά στυλό που ξέμειναν από μελάνι, έλεγχοι προόδου, ασκήσεις για το σπίτι που ποτέ δεν έγιναν. Χρόνια ζεις χωρίς αυτά, ούτε την ύπαρξή τους δεν θυμάσαι, μα όταν τα βλέπεις δυσκολεύεσαι να τα αποχωριστείς φοβούμενος μην τυχόν μαζί με αυτά πετάξεις και συνεπώς ξεχάσεις τα καλύτερα σου χρόνια. Σαν να έχουν καταδικαστεί τα συρτάρια των παιδικών δωματίων να ζουν σε χρόνο σταματημένο απλά για να σου υπενθυμίζουν την προηγούμενη ζωή σου. Η κάθε προηγούμενη ζωή γίνεται ένα συρτάρι σε ένα κάποιο δωμάτιο.

Αυτά τα χαλασμένα μικροαντικείμενα αναμνήσεων συνήθως καμία αξία δεν έχουν για κάποιον δεύτερο που ξεδιάντροπα εισέβαλε στο προσωπικό σου άβατο και βάλθηκε να σκαλίζει τον θησαυρό των σκουπιδιών σου και να σε προστάζει να τα ξεφορτωθεί επιτέλους. Κάθε χρόνο που αγγίζεις τα χρωματιστά ξύλινα πόμολα ενός ακατοίκητου χώρου αφήνεις για αργότερα την μάταιη τακτοποίηση του σωρού και τον εντοπισμό των πιθανών χρήσιμων.

Μέσα σε όλα βρέθηκε κι αυτός ο ενδεχομένως πολυχρησιμοποιημένος σελιδοδείκτης μιας άλλης εποχής και ξαφνικά ο θησαυρός σου αποκτά αξία και για κάποιον άλλον. Ένας χαρούμενος, με ζωντανά χρώματα που παραμένουν, παιδικός σελιδοδείκτης της μακρινής εποχής που οι εκδόσεις Ψυχογιός είχαν περισσότερο γούστο.

Τα βιβλία της βαλίτσας

Τα βιβλία ταξιδεύουν όπως και οι άνθρωποί τους. Στριμώχνονται σε βαλίτσες μπαίνουν, σε αεροπλάνα, καράβια, αυτοκίνητα και από τη μία στιγμή στην άλλη βρίσκονται σε άλλη χώρα, τοποθετούνται σε ξένα ράφια, ακούνε διαφορετικούς ήχους αλλά πάντα τα καλύπτει η ίδια σκόνη, αναπόφευκτα. Ξέρουν ότι είναι σπουδαία, καταλαβαίνουν ότι επιλέχθηκαν με μεγάλη προσοχή και ότι θα διαβαστούν με ευλάβεια. Βεβαίως, στα ξένα μέρη είναι ακόμη πιο πολύτιμα καθώς είναι μοναδικά. Είναι που είναι γραμμένα σε μια σπάνια γλώσσα.
Καταλαβαίνουν κιόλας ότι επιβαρύνονται και με ένα δύσκολο έργο. Οφείλουν να κρατήσουν καλή συντροφιά στον κάτοχό τους, να διαρκέσουν όσο το δυνατόν περισσότερο και να προσφέρουν τη μεγαλύτερη δυνατή παρηγοριά τις ώρες που θα αισθάνεται εκείνη την αβάσταχτη μοναξιά της ξενιτιάς να τον πλακώνει. Για φαντάσου να έχουν κάνει όλα αυτό το ταξίδι, να έχουν σχεδόν τσαλακωθεί με τις τόσες αναταράξεις και με το που θα φτάσει εκείνη η σωτήρια ώρα να ελευθερώσουν τις λέξεις τους, να νιώσουν ότι ο αναγνώστης τους βαριέται. Σίγουρα αυτός θα σκεφτεί ότι έπρεπε να είχε επιλέξει για συνταξιδιώτη κάποιο άλλο βιβλίο, ίσως εκείνο το άλλο που γλυκοκοίταγε στο βιβλιοπωλείο όταν με τις ώρες τα κρατούσε δίπλα δίπλα και έστεκε αναποφάσιστος.
Ποιο βιβλίο θα ήθελε να βρεθεί σε αυτήν την θέση και ποιος αναγνώστης...
Εντελώς αγχωμένα έμειναν να περιμένουν για εκείνη την ώρα της αποκάλυψης και κρυφοκοίταγαν ζηλόφθονα τον ιδιαίτερο πράσινο φίλο τους που είχε ήδη ξεκινήσει να διαβάζεται, να ξαπλώνει στο κρεβάτι, να τεντώνεται, να ξεφυλλίζεται, να αράζει πότε στον καναπέ και πότε στο μαξιλάρι. Ιδιαίτερος γιατί δεν τον είχαν συναντήσει σε κάποιο βιβλιοπωλείο, μάλλον ή ήταν νεοτυπωμένος ή πολύ σπάνιος. Είχε και περίεργο όνομα, άκου Ρωμανός ο ψηφωτής στη Ραβέννα και άλλες βυζαντινές διηγήσεις. Αλλά σίγουρα θα είχε κάτι το πολύ ιδιαίτερο για να ήταν το πρώτο βιβλίο που ξεκίνησε ο κάτοχός τους, δεν εξηγείται αλλιώς.
Όμως βλέπεις, άλλες οι βουλές του Αλλάχ και τίποτα από όλα αυτά που φαντάστηκαν δεν έγινε. Αντ' αυτού έμειναν μόνα τους. Μετά από πολυήμερη αναμονή στριμώχτηκαν πάλι σε μια βαλίτσα και εκ του αποτελέσματος κατάλαβαν ότι ταξίδεψαν το ταξίδι της επιστροφής. Βρέθηκαν από εκεί που ξεκίνησαν, ευτυχώς όχι πάλι στο βιβλιοπωλείο αλλά σε ένα πηγμένο πράγματα σπίτι. Τους έφυγε ένα μεγάλο άγχος, γιατί άκουγαν γνώριμες λέξεις που σημαίνει ότι δεν ήταν πια μοναδικά, επιφορτισμένα με το δύσκολο έργο της απολαυστικής ανάγνωσης, ένιωθαν όμως κι ότι είχαν χάσει και ένα μέρος από τη σπουδαιότητα τους.
Παρ' όλ' αυτά συνεχίζουν να βρίσκονται σε μια μισοανοιγμένη βαλίτσα. Και σαν να μην έφτανε αυτό, βλέπουν τον άνθρωπό τους να διαβάζει ένα νέο βιβλίο.
Ή ο κάτοχος τους είναι τρελός ή ετοιμάζονται για νέο ταξίδι ή και τα δύο... αλίμονο!

Κοιτώντας τα βιβλία

Περνώ τις ώρες μου κοιτώντας αυτήν την εικόνα. 

Εικόνα γεμάτη χρωματιστές ράχες βιβλίων με γράμματα ή χωρίς. 

Πόσες λέξεις κρύβονται εκεί μέσα, πόσες στιγμές ανθρώπων που έμειναν σκυφτοί πάνω από ένα χαρτί ή μπροστά από μια οθόνη. Σαν να τους έχω όλους εδώ μπροστά μου, να παρακολουθώ τη σκέψη τους, να αγωνιώ για την επόμενη λέξη, για την επόμενη πρόταση. Για φαντάσου η στιγμή, η μικρή αυτή στιγμή, επιζεί ακόμα. Τυπώθηκε και έμεινε, νικώντας το χρόνο. Να την εδώ μπροστά μου. Συγκεντρωμένος χρόνος, στοιβαγμένος στο χαρτί, τοποθετημένος σε ξύλινα ράφια. 

Χρόνος γραφής, χρόνος ανάγνωσης.

Όλα σε αυτήν την εικόνα που δεν χορταίνω να κοιτώ, σαν να μην υπάρχει μεγαλύτερη απόλαυση από έναν καναπέ τοποθετημένο απέναντι από μια βιβλιοθήκη. 

Τη δική μου βιβλιοθήκη.

Μέσα σε σελίδες καθισμένοι…

Το βαπόρι, vapur, που ενώνει τα Πριγκιπόνησα αναμεταξύ τους και τα συνδέει με την Πόλη και την απέναντι ακτή, εκείνην της Ασίας, ως το νησί της Χάλκης, Heybeli ada, κάνει κοντά δυο ώρες, ακόμα και με καλό καιρό. Η θαλάσσια κυκλοφορία είναι πυκνή.  Αέναα. Βάρκες, πλοιάρια, πλοία με πανιά και μηχανή, σκάφη παντός τύπου κινούνται αδιάκοπα πέρα δώθε σε χαμηλές μάλλον ταχύτητες σαν για να μην ανακατώνουν όλα μαζί τα νερά. Είναι συνηθισμένη η εικόνα ανθρώπων που διαβάζουν στην διάρκεια της διαδρομής. Κυρίως πολύχρωμες εφημερίδες με πηχυαίους τίτλους ορθάνοιχτές, κρύβοντας τα πρόσωπα, αφήνοντας τα χέρια που τις κρατούν για παρατήρηση και ερμηνεία που μόλις προβάλει το πρόσωπο, επικυρώνεται, ανατρέπεται, παραλλάσσει ή και διαψεύδεται παντελώς. Υπάρχουν και αναγνώστες ανέμελων περιοδικών και βιβλίων. Σημάδι αναγνώρισης αν το βιβλίο είναι σε άλλη γλώσσα εκτός από την τουρκική. Τότε γεννά ενδιαφέρον και περιέργειες και όπως έτυχε, μπορεί να προκαλέσει και κουβέντες. Με την άφιξη σε κάθε προορισμό, μένουν στα καθίσματα υπόλοιπα διαβασμένων εφημερίδων για τους επόμενους επιβάτες.

Στην Χάλκη, κατά μήκος του λιμανιού σε ευθεία γραμμή, αραδιαστά μια σειρά από πάγκους που ατενίζουν το νερό. Είναι εκεί για να περιμένουν οι ταξιδιώτες, να ρεμβάζουν και να ηρεμούν οι ονειροπόλοι και οι αργόσχολοι, να κάθονται γελαστές παρέες, να ξεκουράζονται από τις βόλτες οι οικογένειες.

Οι πάγκοι που κάθονται όλοι αυτοί έχουν κάτι το ιδιαίτερο που κάνει κάθε βιβλιόφιλο σε όλα τα μήκη και πλάτη του διαπλανητικού σύμπαντος να ξαφνιάζεται, να ανατριχιάζει σύγκορμος και στην συνέχεια να χαίρεται σαν μικρό παιδί και να θέλει να καθίσει με την σειρά του στα συμπαγή καθίσματα της προβλήτας. Στους ντόπιους δεν κάνουν καμιά εντύπωση. Δεν κοντοστέκονται. Δεν τα χαζεύουν και μελετούν. Τα προσπερνούν κανονικά ή κάθονται με άνεση σε γνώριμο μέρος. Είναι σαν γλυπτά έργα που παραλλάσσουν  σε χρώματα και εικόνες.

Έχουν το σχήμα ανοικτού βιβλίου. Εκεί, στην μέση των σελίδων μπορεί να καθίσει κανείς.  Η πλάτη, το υποτιθέμενο εξώφυλλο, εκτός από τον τίτλο του βιβλίου έχει την εικόνα του συγγραφέα και ένα σύντομο βιογραφικό του.  Αρκετά ευδιάκριτα όλα, μπορούν να διαβαστούν με σχετική άνεση. Έχουν και χρώμα.  Η ράχη που ενώνει την πλάτη με το κάθισμα, έχει την μορφή της ράχης βιβλίου, με την καμπύλη που σχηματίζουν τα ανοικτά φύλλα. Σαν να πετάχτηκαν από την βιβλιοθήκη ενός διαβαστερού γίγαντα. Παραταγμένα, λοιπόν, βιβλία καθίσματα στην προβλήτα απέναντι από το Μπόσταντζι, να κάνουν την ιδέα του έντυπου βιβλίου οικεία, αποδεκτή, αξία άξια να μας περιβάλλει.

 

Το βιβλίο, εκδοχή έργου μαζικής τέχνης και χρήσης σε δημόσιο χώρο.  Και υπάρχουν και άλλες εκδοχές και εφαρμογές με βιβλιακά θέματα μα όχι τόσο ανοικτά τόσο ορατά τόσο αποδεκτά τόσο σε κοινή θέα. Στην συλλογή μου (περήφανη για αυτήν αν και χύμα χωρίς καμία τάξη), εκτός από σελιδοδείκτες φυσικά, έχω βρει και μπορέσει να συγκεντρώσω μικρά αντικείμενα, κοσμήματα αγαπημένα,  γραβάτες, σεντόνια, και άλλα για τα οποία θα κουβεντιάσουμε κάποτε.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ

Χτες πανευρωπαϊκή μέρα των Μουσείων με αυγουστιάτικη πανσέληνο, ο κόσμος στο κέντρο της Αθήνας ήταν ασφυκτικός, ασύντακτα κινητοποιημένος, έως και δυσάρεστα πολύς. Περισσότερος από τις πολυπληθείς πολιτικές προεκλογικές συγκεντρώσεις.  Μπορούμε να ελπίζουμε ότι ο κόσμος που κατεβαίνει στους δρόμους με έρεισμα τον Πολιτισμό είναι περισσότερος από εκείνον που κατεβάζουν τα κόμματα, άραγε;;;

Παλιές διαφημίσεις

Αυτές οι παλιές διαφημίσεις τις κοιτάς και καταλαβαίνεις ότι πίσω τους κρύβεται η ιστορία μιας προηγούμενης εποχής. Όπως αυτή η διαφήμιση που βρέθηκε ανάμεσα σε έγγραφα ενός διαμελισμένου αρχείου. Ένα άχρηστο χαρτί εκείνης της εποχής που κάποιος είχε πρόχειρα κρατήσει μια σημείωση στην πίσω λευκή σελίδα. Γι' αυτό φυλάχτηκε, η σημείωση θεωρήθηκε πιο σημαντική από αυτήν την εικόνα που προφανώς τότε ήταν κάτι το συνηθισμένο. Πρόκειται για διαφήμιση της ΔΕΗ που τότε ακόμη χρειαζόταν να διαφημίζει και να προωθεί τις υπηρεσίες της. Μια εποχή που το ηλεκτρικό ρεύμα δεν ήταν και τόσο αναγκαίο ή κανείς δεν ήξερε πόσο αναγκαίο ήταν, το ίδιο και οι ηλεκτρικές συσκευές. Για να απολαύσει κανείς το βιβλίο του καθισμένος αναπαυτικά στην πολυθρόνα του, όπως αυτή η κυρία στην εικόνα, έπρεπε να ζεσταθεί μέσω μιας ηλεκτρικής θερμάστρας η οποία για να δουλέψει χρειάζεται ρεύμα.
Και όπως καταλαβαίνετε, δεν μου έκανε εντύπωση ούτε η θερμάστρα αλλά ούτε το ρεύμα, η κυρία που διαβάζει νωχελικά το βιβλίο της μου τράβηξε την προσοχή...

Βιβλίων κατάλογοι

Στις συλλογές βιβλιοθηκών με ιστορία ψάχνοντας ή καταλογογραφώντας βρίσκει κανείς πολύ ιδιαίτερα βιβλία που πάντα βάζουν σε σκέψεις για το πώς βρέθηκαν εκεί. Ένα από αυτά τα ιδιαίτερα βιβλία που συνάντησα στην πρόσφατη εργασιακή μου περιπέτεια ήταν αυτό το πολυσέλιδο βιβλίο που για την τοποθέτηση του χρειάζεται μισό ράφι, ενώ σίγουρα δεν θα δυσκολευτεί κανείς να το εντοπίσει ψάχνοντας στο ράφι. Λόγος για έναν παλιό βιβλιοκατάλογο με όμορφη βιβλιοδεσία που οι σελίδες του φτάνουν στις 1.900, αν και ο όγκος του και το βάρος του δίνουν την εντύπωση ενός μεγαλύτερου αριθμού. Φταίει το πάχος του φύλλου, αυτό το χαρτί έχει φτιαχτεί για να αντέχει αιώνες σε αντίθεση με τα σύγχρονα τυπογραφικά φύλλα που είναι λεπτά σαν τσιγαρόχαρτο και η όψη τους και το χρώμα τους μεταβάλλονται και αλλοιώνονται πριν το βιβλίο προλάβει να διαβαστεί και να περάσει από πολλά χέρια. 
Οι κατάλογοι των τυπωμένων βιβλίων είναι η πρώτη προσπάθεια οργάνωσης της πληροφορίας.
Όταν ο αριθμός των τυπωμένων βιβλίων άρχισε να γίνεται μη διαχειρίσιμος, έγιναν προσπάθειες καταγραφής όλων των εκδόσεων παγκοσμίως. Και φυσικά επειδή κανένας κατάλογος δεν χωρούσε την παγκόσμια βιβλιογραφία συνεχώς έβγαιναν νέοι εμπλουτισμένοι κατάλογοι ή προσθήκες στους παλαιότερους. Οι κατάλογοι αυτοί είναι σημαντικό εργαλείο σήμερα όταν προσπαθεί για παράδειγμα κάποιος να ταυτίσει ένα παλιό βιβλίο με λειψές πληροφορίες (ακέφαλο, κολοβό). Μέχρι και τον 19ο αιώνα τα βιβλία, χάρις στις προσπάθειες πολλών, έχουν καταγραφεί στις διάφορες βιβλιογραφίες. Ο 20ος αιώνας όμως εξαιτίας της παγκόσμιας εκδοτικής άνθησης έχει μόνο αποσπασματικά καταγραφεί. Ειδικά οι ελληνικές εκδόσεις του προηγούμενου αιώνα που κανείς ποτε δεν διαχειρίστηκε με αποτέλεσμα τώρα να φαντάζει κολοσσιαία προσπάθεια.
Και που καιρός για τέτοια τώρα.

Βιβλιοπωλεία της Πόλης

Μεταξύ χιονιού, βιβλιοκουβαλημάτων και βιβλιοτακτοποιήσεων έδωσα στην Έλλη το τάμπλετ και μια καρέκλα με σκοπό να γράψει μία ανάρτηση.
Συναντηθήκαμε με φόντο τα βιβλία, βολτάραμε σε νέους δρόμους και ήταν μια καλή ευκαιρία να μιλήσουμε για τα βιβλιοπωλεία της Κωνσταντινούπολης και να "κλέψω" μερικές φωτογραφίες από τη φωτογραφική της.
Να λοιπόν τι λέξεις βγήκαν:

"Βόλτα στην Πόλη, ποια Πόλη, μα την Κωνσταντινούπολη βέβαια!!!  Στον κεντρικό δρόμο, εμπορικότατο, να κάτι σαν την Ερμού όπως ήταν παλιά, πριν από το ντου της κρίσης που άφησε ορατά ίχνη, στην Ιστικλάλ, υπάρχουν πολλά βιβλιοπωλεία, πάντως πάνω από τρία. Άλλα τα πρόλαβα ανοικτά και με πολύ κόσμο άλλα σε βραδινή βόλτα, φωτισμένα αλλιώς, πιο μυστηριακά.
Συστηματικά οργανωμένα, με επίπεδα, με ανθρώπους να σκουντιούνται σκυμμένοι ξεφυλλίζοντας, άνθρωποι πρόθυμοι να δεχτούν ερωτήσεις και να απαντήσουν είτε άμεσα είτε αφού συμβουλευτούν τον παρακείμενο
Η/Υ. Όλα με ύφος σύγχρονο, με ανοικτοσύνη και στοίβες βιβλίων που αν και δεν ξέρει κανείς την γλώσσα αναγνωρίζει εύκολα: τα ευπώλητα και για ευρεία ανάγνωση έξω έξω και στην βιτρίνα, πιο μέσα τα πιο εκλαϊκευμένα επιστημονικά, ακόμα πιο μέσα τα "δύσκολα". Σε μια πλευρά τα παιδικά, και με έκπληξη και η ελληνική μυθολογία και ρήσεις φιλοσόφων της αρχαιότητας. Οι προσφορές σε καλάθια και τιμές σβησμένες να αντικαθίστανται από χαμηλότερες νέες.
Η μυρωδιά του χαρτιού σχεδόν η ίδια, κάπως σαν να το μελάνι να πλανιέται στον χώρο με άλλη σύνθεση. Η ατμόσφαιρα σχεδόν η ίδια, οι ήχοι ίδιοι, να τους διακόπτει το πολυσύχναστο πέρασμα που έμπαινε με  κάθε άνοιγμα της πόρτας. Ήθελα να τα γνωρίσω ακόμα και αν δεν μπορούσα  να τα καταλάβω, να τα διαβάσω".

Να προσθέσω ότι πιο όμορφα είναι τα βιβλιοπωλεία που είναι σε κάθετους δρόμους της πολύβουης και πολυκοσμικής Ιστικλάλ. Σε μικρά στενά, χωρίς πολύ κόσμο, κάτω από ψηλές πολυκατοικίες, βρίσκονται όμορφες βιτρίνες με εξώφυλλα που είτε αναγνωρίζεις που είτε δεν σου λένε τίποτα. Σε ένα τέτοιο βιβλιοπωλείο, σχεδόν μαγνητισμένη, μπήκα και εντυπωσιάστηκα από την ποικιλία αγγλικών βιβλίων που αφορούν την Κωνσταντινούπολη. 

Σε ένα τούρκικο βιβλιοπωλείο που η πλειοψηφία των βιβλίων είχαν γράμματα που δεν καταλαβαίνω βρήκα για άλλη μια φορά βιβλία που θέλω να αγοράσω.  

Και κάπου εκεί, σε αυτήν την απέραντη και εντυπωσιακά όμορφη Πόλη, υπάρχει και ένα παζάρι με βιβλία από δεύτερο χέρι που ακόμα δεν έχω επισκεφτεί.
Να σταματήσει το χιόνι να βγω για κυνήγι.

Μας συγχωρείτε για τη σκόνη

Βλέποντας αυτές τις εικόνες του 1913 από τη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης όπου τρεις άντρες προσπαθούν να διώξουν τη σκόνη από ράφια και βιβλία σκέφτηκα αμέσως ότι αν έχουν κάτι κοινό η Αρχειονομία και η Βιβλιοθηκονομία είναι σίγουρα η σκόνη!
Αυτό εξαιτίας μιας ερώτησης που δέχτηκα σχετικά με τις διαφορές των δύο ειδικοτήτων του πτυχίου μου. Στην αρχή μου φάνηκε αφελής ερώτηση καθώς δεν θα μπορούσε να υπάρχουν δύο διαφορετικά αντικείμενα σε ένα πτυχίο, αλλά μπορώ να παραδεχτώ ότι με δεύτερη σκέψη με έβαλε σε προβληματισμό. Έχω νοητά δημιουργηθεί έναν πίνακα με δύο στήλες που στη μία μπαίνουν οι διαφορές και στην άλλη οι ομοιότητες.
Οι δύο ειδικότητες σίγουρα διαφέρουν στην πράξη αλλά θεωρητικά έχουν αρκετές ομοιότητες και βέβαια η σκόνη δεν ήταν η πρώτη που μου ήρθε στο μυαλό αλλά η πληροφορία και η πληροφόρηση.

Δείτε εδώ μερικές εξαιρετικές παλαιές φωτογραφίες βιβλιοθηκών και βιβλιοθηκονόμων εν ώρα εργασίας.

Γενικά Αρχεία του Κράτους

Όταν κάποιος αναφέρεται στην Ιστορία αναφέρεται στα αρχεία, στις πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για να φτάσουμε στη γνώση. Ολόκληρη η Ιστορία βρίσκεται στα έγγραφα που παράγονται καθημερινά. Ολόκληρη η Ελληνική Ιστορία φυλαγμένη σε κουτιά, ταξινομημένη σε φακέλους, περιμένει τους ερευνητές να τη μελετήσουν. Ένα παζλ λέξεων που καλεί τον αρχειονόμο να το οργανώσει και τον ερευνητή να το ενώσει.
Τα Γενικά Αρχεία του Κράτους περιέχουν ένα σημαντικό μέρος, αν όχι όλη, της Ελληνικής Ιστορίας. 25.000 μέτρα αρχειακού υλικού βρίσκονται στο κεντρικό κτίριο στο Ψυχικό. Από την ίδρυσή τους, το 1914, τα τεκμήρια μεταφέρθηκαν, στοιβάχτηκαν, σε διάφορα κτίρια, σε αποθήκες, σε δωμάτια μέχρι να στεγαστούν σε ένα κτίριο που να τους αρμόζει, μόλις το 2003. Σε ένα κτίριο 7.000 τ.μ. που δημιουργήθηκε για αυτά σύμφωνα με αρχειακές προδιαγραφές.
Φέτος τα ΓΑΚ γιορτάζουν με διάφορες εκδηλώσεις, σε μια προσπάθεια εξωστρέφειας, τα 100 χρόνια από την ίδρυσή τους.
Στο πλαίσιο αυτό ζητήθηκε από 31 καλλιτέχνες να αναπαραστήσουν εικαστικά τα αρχεία. Να εμπνευστούν από το υλικό που φυλάσσεται στους χώρους και να δημιουργήσουν έργα τέχνης.
Ο κάθε καλλιτέχνης αναπαριστά με διαφορετικό τρόπο πως αντιλαμβάνεται τις έννοιες αρχείο, γνώση, ιστορία.
Η Εύη Καζάκου εμπνεύστηκε από τα προικοσύμφωνα και δημιούργησε ένα ξεχωριστό νυφικό στα χρώματα του Αιγαίου:

 Ο Παναγιώτης Τέτσης αγάπησε το Αρχείον Κοινότητος Ύδρας 1778-1823:

Η Ελένη Κρίκκη ίσως να εμπνεύστηκε από τον τρόπο που συντηρείται το έγγραφο ή και από το διαφορετικό υπόστρωμα στο οποίο βρίσκεται η πληροφορία και δημιούργησε ένα νέο αρχειακό υλικό που βασικό συστατικό του είναι η μνήμη:

Ο Γιάννης Μετζικώφ αναπαριστά τη γνώση σε μορφή καπέλου:

Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι 24/10 με ελεύθερη είσοδο.
Για όσους δεν έχουν την ευκαιρία να την επισκεφθούν μπορούν να βρουν τον κατάλογο της έκθεσης εδώ.
Παράλληλα, ετοιμάζεται η έκθεση που θα περιέχει σπουδαία τεκμήρια των ΓΑΚ και θα βρίσκεται στο Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής από την 1 Νοεμβρίου. Τα εκθέματα για την ώρα συντηρούνται με γοργούς ρυθμούς για να μεταφερθούν με ασφάλεια.

Ταξιδεύοντας

Όταν κάνεις ένα ταξίδι, οι εικόνες του σε ακολουθούν για πάντα.

Σε όποια χώρα κι αν έχω πάει η τέχνη που συναντάς καθώς διασχίζεις τους νέους δρόμους με κάνει να κοντοστέκομαι, να φωτογραφίζω και να παρατηρώ. 

Έξω από ένα σχολείο στο Salzburg ένα κορίτσι πειθαρχημένο διαβάζει.

Στα χέρια της έχει μαζέψει νερό, μάλλον πάντα θα έχει νερό αφού η βροχή αργεί να σταματήσει.
Ίσως έτσι να ήθελε ο καλλιτέχνης, να κάνει μια πηγή για τα περαστικά πουλιά που αντέχουν στο κρύο. 

Λίγο πιο κάτω σε μια ήσυχη καταπράσσινη γειτονιά στέκει μία ανταλλακτική βιβλιοθήκη με ράφια γεμάτα βιβλία. Η εικόνα της μαρτυρά ότι είναι εκεί χρόνια αλλά καθόλου ξεχασμένη, μένει ζωντανή και δείχνει να χρησιμοποιείται καθημερινά. Είναι μέρος της κοινωνίας. Είναι ένα βενζινάδικο βιβλίων, όπως γράφει. Η πόρτα σφραγίζει καλά για να αφήνει έξω τη βροχή ενώ δίπλα της υπάρχει ένα παγκάκι για τους αναποφάσιστους που δεν ξέρουν ποιο βιβλίο να διαλέξουν ή ποιο να της αφήσουν.

Θυμήθηκα τις δικές μας ανταλλακτικές βιβλιοθήκες που δεν μετρούν παρά λίγα μόνο χρόνια ζωής στους αθηναϊκούς δρόμους. Ο σύγχρονος σχεδιασμός το μαρτυρά, αν και είναι σχεδιασμένες περισσότερο να ενημερώνουν για το τι είναι παρά για να χωρούν βιβλία. Κάτι σαν να ήξεραν οι σχεδιαστές της. Δεν τις έχω συναντήσει πολλές φορές στο δρόμο μου γιατί δεν είναι σε εκείνους τους δρόμους που διασχίζω στην καθημερινότητα μου. Μόνο μία φορά είχα δει, εκείνη που βρίσκεται έξω από το υπερσύγχρονο κτίριο της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, μια βραδιά που είχα πάει για να ακούσω όμορφη και πολύωρη μουσική. Πλησίασα να τη χαζέψω αλλά μου έκαναν αρνητική εντύπωση τα άδεια ράφια-ντουλάπια της που το μόνο που είχαν ήταν κάτι άχρηστες βιντεοκασέτες, σχολικά βιβλία και κάτι ακόμα που δεν θυμάμαι. Από την άλλη όμως εκεί που στήθηκε δεν είναι πέρασμα, δεν έχεις λόγο να περπατήσεις από εκεί, να πάρεις και να αφήσεις βιβλία. Άλλες δύο έχει η Αθήνα μία στο Κολωνάκι και μία στην Κηφισιά. Βλέπω τώρα ότι τρεις υπάρχουν και στα Χανιά, σε κεντρικές πλατείες όμως αυτές. Σε λίγες μέρες θα βρεθώ στην πόλη της Κρήτης που μου θυμίζει κάτι από Κέρκυρα και Ναύπλιο, θα τις αναζητήσω στις βόλτες μου.

Μια ευχάριστη άφιξη

Το καλοκαίρι κυλά μεταξύ ζέστης και βροχής νιώθοντας ότι αφιερώνω στην ανάγνωση λιγότερο από όσο θα ήθελα χρόνο. Μάλλον φταίει που έχω καιρό να βρω ένα βιβλίο που θα με ρουφήξει, θα με κρατήσει δέσμια στις σελίδες του. Έτσι τα αδιάβαστα στο ράφι περιμένουν γιατί προσπαθώ να μην απορρίψω ένα βιβλίο και να πιάσω ένα άλλο αν δεν φτάσω στην τελευταία του σελίδα.

Φταίει και που αντί να διαβάζω ονειρεύομαι ταξίδια, κι ας μ' αρέσει η Αθήνα τον Αύγουστο. Υπάρχουν τόσα μέρη εκεί έξω που αξίζει να επισκεφτείς. 

Φαντάζομαι παραλίες με διάφανες θάλασσες ή τον δροσερό αέρα και τη σκιά των δέντρων στα βουνά. Την ονειροπόληση μου ήρθε να ενισχύσει ένας φάκελος που περίμενα εδώ και καιρό. 

Είναι εκείνο το όμορφο χωριό που μένουν δύο άνθρωποι που αγαπιούνται και τους αρέσει να κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα. 

Ο Βιβλιόκηπος στη Ζίτσα φαίνεται να είναι πραγματικότητα και αυτό το μικρό χωριό να απέκτησε ένα βιβλιοπωλείο, όπως αξίζει να υπάρχει σε κάθε μέρος που ζουν άνθρωποι που θέλουν να μαθαίνουν. 

Ο φάκελος περιλάμβανε δύο περιποιημένες κάρτες που φανερώνουν ότι είναι φτιαγμένες από κάποιον που έχει όρεξη και ό,τι κάνει θέλει να το κάνει μόνο με αγάπη.

Δεν το είχα πει ούτε το είχα ζητήσει αλλά προσδοκούσα η κάρτα που θα λάβω να έχει μια γωνιά του Βιβλιόκηπου. Και όντως η κάρτα που έφτασε στα χέρια μου ήταν μια βιβλιοεικόνα από εκείνες που μου αρέσει να κάνω συλλογή. Και είχε και μια δεύτερη με το μέρος που έμεινε ο Λόρδος Βύρων. 

Και οι δυο εκτυπωμένες σε ανακυκλωμένο χαρτί που δίνει την αίσθηση του παλιού και πειραγμένες έτσι ώστε να μην ξεχωρίζει αν είναι φωτογραφία ή κάποιος πίνακας ζωγραφικής.

Ο Βιβλιόκηπος απέκτησε και το site του αλλά βρίσκεται και στο twitter μέσω του οποίου παρακολουθώ τα νέα τους.

Τι άλλο μπορώ να ευχηθώ από το να δουν να πραγματοποιούνται κι άλλα όνειρα τους!

Ο χαράκτης και το βιβλίο

Η χαρακτική είναι μια ιδιαίτερη και δύσκολη τέχνη με μακρά ιστορία που συντρόφευε τα βιβλία από τα πρώτα χρόνια της τυπογραφίας. Εξελίχθηκε παράλληλα με την τυπογραφία και μάλιστα για να καλύψει τις μορφωτικές ανάγκες του αναγνωστικού κοινού και για να απεικονίσει καλύτερα τις πληροφορίες του κειμένου χρησιμοποιήθηκαν διάφορα υλικά που επέτρεπαν την αποτύπωση περισσότερων λεπτομερειών. Η ξυλογραφία αποτελεί την απαρχή της χαρακτικής και χρησιμοποιήθηκε για την πρώτη εικονογράφηση των έντυπων βιβλίων. Όμως, η χρήση σκληρότερου υλικού για τη χάραξη, όπως του χαλκού, έδωσε την ευκαιρία στον χαράκτη για πιο λεπτές κινήσεις και μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Πράγματι, στα πρώτα βιβλία ιατρικής η εικονογράφησή τους μέσω της χρήσης της ξυλογραφίας δεν επέτρεπε την ακριβή απεικόνιση της ανατομίας του ανθρώπινου σώματος σε αντίθεση με τη χρήση χαλκογραφίας. Στη συνέχεια, η λιθογραφία και η οξυγραφία επέτρεψαν την αυθεντικότερη αναπαράσταση του κειμένου.
Ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες χαράκτες ήταν ο Δημήτρης Γαλάνης (1822-1966) ο οποίος φοίτησε στην Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού. Στο Παρίσι συναναστράφηκε με σπουδαίους Γάλλους καλλιτέχνες της γαλλικής πρωτοπορίας όπως τον Ματίς, τον Πικάσο κ.ά. Τα πρώτα καλλιτεχνικά βήματά του έγιναν μέσω της γελοιογραφίας, ενώ στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 20ού αιώνα δημιούργησε τα πρώτα του χαρακτικά που άνοιξαν το δρόμο για συνεργασία με σημαντικούς γαλλικούς εκδοτικούς οίκους. Η εικονογράφηση βιβλίων ήταν ο βασικός βιοπορισμός του και μέσω αυτού συνεργάστηκε με μεγάλους Γάλλους συγγραφείς και έγινε γνωστός στους βιβλιόφιλους.
Το ΜΙΕΤ σε συνεργασία με την Alpha Bank ερεύνησαν το έργο του Γαλάνη στην εικονογράφηση των βιβλίων και από το 2008 και έως το 2013 κατάφεραν να εντοπίσουν 152 τίτλους που η εικονογράφησή τους φέρει την υπογραφή του καλλιτέχνη. Τα αποτελέσματα της έρευνας εκδόθηκαν σε έναν τόμο που αποτελεί έναν αναλυτικό κατάλογο των έργων του με τίτλο Δημήτρης Γαλάνης. Τα εικονογραφημένα βιβλία, 1904-1962.
Τον ίδιο τίτλο έχει και η έκθεση που παρουσιάζεται στο πολιτιστικό κέντρο του ΜΙΕΤ. Στην έκθεση παρουσιάζονται χαρακτικά του Γαλάνη που, καθώς τα περισσότερα αποτελούν εικονογραφήσεις βιβλίων, αφηγούνται ιστορίες βιβλίων. Σε έναν ιδιαίτερο και προσεγμένο χώρο ακριβώς δίπλα από το Εθνικό Θέατρο, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να ξεναγηθεί δωρεάν στην τέχνη της χαρακτικής που συντρόφευε ανέκαθεν τον έντυπο κόσμο των λέξεων.

Σελίδες από εικονογράφηση του Δ. Γαλάνη 

Διάρκεια Έκθεσης: 7 Μαΐου - 12 Ιουλίου 2014 

Πολιτιστικό Κέντρο ΜΙΕΤ / Μέγαρο Εϋνάρδου 

Αγ. Κωνσταντίνου 20 και Μενάνδρου 

 Ώρες λειτουργίας: Τρίτη έως Παρασκευή 10 π.μ.-2 μ.μ. 

Τετάρτη και Παρασκευή 6-8 μ.μ. Σάββατο 12-2 μ.μ.

Ένα "μικρό" μουσείο

Οι βροχερές ημέρες στα ταξίδια είναι ιδανικές για επίσκεψη μουσείων καθώς το περπάτημα είναι δύσκολο.
Ένα από τα μουσεία που διαλέξαμε να επισκεφθούμε ήταν το μουσείο της πόλης του Σάλτσμπουργκ, το οποίο βρίσκεται σε ένα εντυπωσιακό κτίριο στην κεντρική πλατεία της πόλης.
Από μουσειολογικής απόψεως η έκθεση είχε να μου δώσει πολλά.
Είχαν καταφέρει με τον τρόπο που είχαν στήσει και παρουσιάσει τα εκθέματα να μεγεθύνουν την αξία τους, φυσικά αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες. Όλη η ιστορία της πόλης, από τα βάθη των αιώνων ζωντάνεψε.

Η πρώτη αίθουσα γέμιζε με πίνακες αυστριακών που απεικόνιζαν την πόλη από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα.
Εκεί γνώρισα τον καλλιτέχνη Theodor Kiosk που ο πίνακας του 1908 με θέμα μια καφετέρια του Σάλτσμπουργκ με εντυπωσίασε καθώς περιελάμβανε γυναίκες αναγνώστριες αλλά και παιδιά. Τα εντυπωσιακά χρώματά του, ιδιαιτέρως το βαθύ κόκκινο στις ομπρέλες, αλλά και οι ιδιαίτερες πινελιές του μου τράβηξαν αμέσως την προσοχή.
Μια εικόνα από μια άλλη εποχή, μια στιγμή ανέμελη, σίγουρα ηλιόλουστη σε μια πόλη που όλα κυλούν ήρεμα, οργανωμένα και πειθαρχημένα.

Καθ' όλη τη διάρκεια της έκθεσης οι προσωπικοί μαγνητοφωνημένοι ξεναγοί έδιναν
με έναν ιδιαίτερο τρόπο, με μορφή διαλόγου, πληροφορίες για τα εκθέματα αλλά και την ιστορία της πόλης. Στο τέλος της έκθεσης ένα μισάωρο βίντεο έδινε την ευκαιρία στον επισκέπτη να περιηγηθεί στην πόλη με έναν διαφορετικό τρόπο, συγκρίνοντας τα τεκμήρια του παρελθόντος με τις ζωντανές εικόνες του σήμερα.
Πραγματικά καλοστημένη έκθεση. 

Εικόνες των βιβλιοδετείων

Το τριήμερο που τα βιβλιοδετεία ήταν ανοιχτά να μας ξεναγήσουν στις εργασίες τους και στις ιστορίες τους, δεν χάσαμε ευκαιρία, πήγαμε να μάθουμε και να ακούσουμε.
Να γνωρίσουμε αυτό το ξεχωριστό επάγγελμα που έρχεται από τα βάθη των χρόνων συνοδεύοντας τυπογράφους και βιβλιόφιλους.
Επιλέξαμε το βιβλιοδετείο της Καλλιδρομίου και η κα. Ευαγγελία Μπίζα μας έδειξε τα μυστικά της χρυσοτυπίας. Μια καλλιτεχνική εργασία που απαιτεί λεπτομέρεια, αισθητική και συγκέντρωση. Επίσης, χρειάζονται πολλά ξενόφερτα εργαλεία με κοσμήματα, τυπογραφικά στοιχεία, ειδικές σελίδες από χρυσό αληθινό ή μη, μηχανήματα και πολλή όρεξη.
Και κάπως έτσι δημιουργούνται εκείνα τα στολίδια που κοσμούν το εξώφυλλο μαζί με τις πληροφορίες, μοναδικά για ορισμένους που θέλουν μια καταδική τους βιβλιοδεσία.
Ακόμη, μάθαμε να παρασκευάζουμε χειροποίητο χαρτί, ενώ είδαμε πως αποκαθίστανται οι σκουληκοφαγωμένες σελίδες.

Στη συνέχεια κατευθυνθήκαμε στο βιβλιοδετείο της Ζωοδόχου Πηγής που η κα. Θάλεια Μιχελάκη είχε αναλάβει να ξεναγεί τους επισκέπτες στα μυστικά της μαρμαρόκολλας. Μάθαμε τον τρόπο που δημιουργείται αυτό το ιδιαίτερο χρωματιστό χαρτί που ενώνει τη βιβλιοδεσία με το σώμα του βιβλίου ή που κοσμεί το εξώφυλλο. Με λίγα υλικά νερό ή κόλλα, χρώμα και πολλή φαντασία μπορεί κανείς να δημιουργήσει ξεχωριστά σχέδια.