Αύξηση ύφους

Ο Μαραμπού διάβασε και μας έστειλε εντυπώσεις:

Το βιβλίο του Ζώρζ Πέρεκ “Η αύξηση” είναι ένα απολαυστικό βιβλίο που βασίζεται σε μια απλή αλλά άκρως πρωτότυπη ιδέα. Τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν είναι 6+1 και η δομή του είναι εμφανώς θεατρική (“ανέβηκε” γρήγορα στο θέατρο) αλλά η ουσία του είναι δοκιμιακή και εδράζεται εντός των ορίων της θεωρίας της λογοτεχνίας.

Τα πρόσωπα του έργου είναι:

1. Η πρόταση

2. Η εναλλακτική πρόταση

3. Η θετική περίπτωση

4. Η αρνητική περίπτωση

5. Η επιλογή

6. Το συμπέρασμα

  Η ιλαρά  (κάνει γκεστ εμφάνιση!)

Ένας υπάλληλος μιας μεγάλης επιχείρησης προσπαθεί να συναντήσει τον Τμηματάρχη του για να του ζητήσει αύξηση μισθού. Το βιβλίο ξεκινάει ως εξής:

1. Κατόπιν ωρίμου σκέψεως , το πήρατε απόφαση και πάτε να δείτε τον Τμηματάρχη σας για να του ζητήσετε αύξηση.

2. Ή είναι στο γραφείο του ο Τμηματάρχης σας ή δεν είναι στο γραφείο του ο Τμηματάρχης σας.

3. Αν ο Τμηματάρχης σας ήταν στο γραφείο του, θα χτυπούσατε και θα περιμένατε να σας απαντήσει.

4. Αν ο Τμηματάρχης σας δεν ήταν στο γραφείο του, θα τη στήνατε στο διάδρομο για να τον δείτε να επιστρέφει.

5. Ας υποθέσουμε ότι ο Τμηματάρχης σας δεν είναι στο γραφείο του.

6. Εν τοιαύτη περιπτώσει , την στήνετε στο διάδρομο για να τον δείτε να επιστρέφει.

... και παίρνοντας ο συγγραφέας τον ήρωά του από την κατάσταση της τελευταίας πρότασης (όπου την έχει στημένη στο διάδρομο περιμένοντας να επιστέψει ο Τμηματάρχης), ξεκινά μια νέα αλληλουχία προτάσεων και πάει λέγοντας έως το τέλος του βιβλίου. Μη θαρρείτε καθόλου ότι, αυτή η ιδέα αποδυναμώνεται όσο προχωρά η ιστορία, αντιθέτως γίνεται όλο και πιο δυνατή και διανθίζεται κατά περιόδους με το εξαιρετικό χιούμορ του συγγραφέα της.

Το συγκεκριμένο βιβλίο φέρνει αναπόφευκτα στο μυαλό (για όποιον το έχει διαβάσει) τις “Ασκήσεις ύφους” του Ρειμόν Κενώ όπου και εκεί η ιδέα του είναι ακραίως πρωτότυπη και το αποτέλεσμα εξίσου απολαυστικό. Στις “Ασκήσεις ύφους” περιγράφεται ένα τυχαίο περιστατικό καθημερινότητας μέσα σε ένα αστικό λεωφορείο, με 99 διαφορετικούς τρόπους (φιλοσοφικό, θεατρικό, με παρηχήσεις, αρχαΐζον κτλ). Ο Κενώ δημιούργησε την σχολή Oulipo, που στα ελληνικά αποδίδεται ως Εργαστήριο Δυνητικής Λογοτεχνίας, όπου οι συγγραφείς εκεί, εξασκούνταν σε πειραματικές γραφές που είχαν να κάνουν με την κατασκευή της γλώσσας και τις χρήσεις των λέξεων (της οποίας μέλος υπήρξε και ο Πέρεκ).

Οι “Ασκήσεις ύφους” υπήρξαν βαθιά επιρροή για μένα και μαζί με την “Αύξηση” αποτελούν δύο σημαντικά βιβλία της παγκόσμιας λογοτεχνίας που νομίζω, θα βοηθούσαν πολύ εκείνους που ασχολούνται με την συγγραφή. Είναι τροφή για στοχασμό και αναστοχασμό πάνω στη δύναμη της γλώσσας και την αναζήτηση ενός προσωπικού ύφους γραφής. Αν και πιστεύω ότι η μετάφραση αποτελεί τροχοπέδη σε τέτοιους είδους συγγραφικά εγχειρήματα,  ο εξαίρετος και έμπειρος Αχιλλέας Κυριακίδης, έκανε το παν για να αμβλύνει αυτές τις γλωσσικές διαφορές. Ο τίτλος της ανάρτησης, “Αύξηση ύφους”, είναι ένας φόρος τιμής προς αυτά τα δύο βιβλία, κατασκευασμένος από εμένα και μόνο, μιας και η φράση στερείται εμφανώς νοήματος καθώς, δεν δύναται κάποιος να ποσοτικοποιήσει κάτι που λαμβάνει μόνο ποιοτικά χαρακτηριστικά. Διαβάζεται το ίδιο αμήχανα όπως και η φράση “Σ' αγαπώ πολύ”. Ας είναι καλά το Εργαστήριο Δυνητικής λογοτεχνίας που έδωσε νέα πνοή στις φράσεις μας!

Το έντυπο σε κρίση

Με έχει συνηθίσει το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης να εκδίδει βιβλία άριστα. Αγαπημένο μέρος το βιβλιοπωλείο τους στην Αμερικής που σαν να έχει συγκεντρώσει βιβλία εκδόσεων που δύσκολα βρίσκεις αλλού. Αυτή τη φορά κίνησα στο χώρο τους στη Στοά του Βιβλίου αναζητώντας τον πολυπόθητο τίτλο Το έντυπο σε κρίση, το βιβλίο εξαϋλώνεται. Περπατώντας στη στοά χαζεύοντας βιτρίνες η μυρωδιά της μιζέριας ήταν παντού γύρω και τα περισσότερα βιβλιοπωλεία κλειστά με άδειες βιτρίνες. Η Στοά του Βιβλίου ήταν εξαρχής ένας χώρος που δεν κατάφερε να ζωντανέψει, να προσκαλέσει ανθρώπους, να γίνει σημείο συνάντησης. Κατάληξη προφανής που η κρίση απλά επιτάχυνε. Στα ίδια χνάρια βαδίζει, με πιο αργούς ρυθμούς, η Έκθεση Βιβλίου. Κάθε χρόνο μιζερότερη, μικρότερη, δίχως φαντασία, κέφι.
Το πολυπόθητο βιβλιαράκι του αμερικάνου ιστορικού Άντονι Γκράφτον σαν να εξηγεί με λίγες λέξεις την κατάσταση στο χώρο του βιβλίου παγκοσμίως.
Όλα αλλάζουν και όποιος δεν μπορεί να ακολουθήσει τις αλλαγές αργοπεθαίνει.
Ο Γκράφτον φαίνεται να αγαπά το έντυπο βιβλίο, τις βιβλιοθήκες, την μυρωδιά των παλιών βιβλίων αλλά αναγνωρίζει τα θετικά των νέων τεχνολογιών και των ψηφιοποιημένων βιβλίων. Καταγράφει μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα μέσα σε λίγες σελίδες - μόλις 105, μικρού σχήματος.
Διαισθάνεται τις αλλαγές που έχουν επέλθει στις αναγνωστικές συνήθειες των φοιτητών, οι οποίοι βομβαρδισμένοι από χιλιάδες πληροφορίες συνηθίζουν να διαβάζουν αποσπασματικά διατρέχοντας κείμενα και ποτέ να μην εμβαθύνουν, να μην κατανοούν εντέλει τις πληροφορίες που έχουν στη διάθεσή τους.
Για τον Γκράφτον οι βιβλιοθήκες και τα έντυπα βιβλία χρειάζονται τόσο όσο οι μηχανές αναζήτησης καθώς εκεί συγκεντρώνονται πληροφορίες που ο ψηφιακός κόσμος αδυνατεί να μας προσφέρει.
Κάθε σελίδα του βιβλίου είναι τροφή για σκέψη ιδιαίτερα για όσους παρακολουθούν την αγορά του βιβλίου.
Το μειονέκτημα της έκδοσης είναι ότι το ΜΙΕΤ αποφάσισε να μεταφράσει και να εκδώσει το κείμενο αυτό πέντε χρόνια μετά την αμερικάνικη έκδοση. Πολλά από όσα αναφέρονται ήδη έχουν αλλάξει ωστόσο το γεγονός αυτό δεν αναιρεί την ποιότητα του κειμένου και τη χρησιμότητα των πληροφοριών.  

Παραθερίζοντας στο Νησί των Πιγκουίνων

Ο καλός φίλος Μαραμπού σαν να κατάλαβε ότι αλωνίζουμε και γι' αυτό δεν γράφουμε αναρτήσεις ήρθε σαν από μηχανής Θεός να μας ταρακουνήσει λίγο. Το Νησί των πιγκουίνων είναι σίγουρα ένα βιβλίο που θα διαβάσω με την πρώτη ευκαιρία και γι΄αυτό το λόγο με χαρά αναρτώ το παρακάτω κείμενο.

Γράφει ο Μαραμπού 

Ο όρος “Νόμπελ Λογοτεχνίας” έχει καταντήσει τα τελευταία χρόνια να ακούγεται σαν ευφημισμός. Όπως και το “Νόμπελ Ειρήνης” που δίνεται αφειδώς σε φιλοπόλεμες καρικατούρες. Τα πρώτα αγνά χρόνια του θεσμού όμως, αυτό το βραβείο το πήρε ένας Γάλλος, όνομα και πράγμα, ο Ανατόλ Φρανς και αυτό νομίζω, εξισώνει όλες τις ατυχείς επιλογές που ακολούθησαν. «Γιος βιβλιοπώλη, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μαζί με τα βιβλία. Από πολύ μικρός ασχολήθηκε με τη συγγραφή και αφιέρωσε τη ζωή του στην λογοτεχνία», μας πληροφορεί το σύντομο βιογραφικό του που φιλοξενεί το βιβλίο. Στο υπενθυμίζει και ο ίδιος ο συγγραφέας από τις πρώτες φράσεις κάθε βιβλίου του και δεν σε αφήνει να το ξεχάσεις παρά μόνο στην τελευταία τελεία.

Αν διαβάσεις Ανατόλ Φρανς, νιώθεις πλούσιος, ευρυμαθής όπως εκείνος, σοφός και σίγουρος· γαλήνιος και αισιόδοξος· όμως όλη αυτή η γνώση που υπάρχει μέσα στα βιβλία του, δεν προσφέρεται στους αναγνώστες ως άνοστη μασημένη τροφή, άλλα “καρυκευμένη” με τον σπόρο της αμφισβήτησης, ακόμα και για όσα σου προτείνει· σε βοηθάει να μην αναμασάς τις σκέψεις του αλλά να μάθεις να χωνεύεις τις δικές σου.

Από όσους συγγραφείς έχω διαβάσει, μόνο δύο μπορούν να χειριστούν την ειρωνεία τόσο λειτουργικά ώστε να καταφέρουν μια άνευ προηγουμένου κοινωνική κριτική στα περιβάλλοντά τους (άντε τρεις, ας συμπεριλάβω με  επιείκεια και τον Σαραμάγκου!). Ο ένας είναι ο Τόμας Μπερνχαρντ, του οποίου όμως η ειρωνεία είναι τόσο αιχμηρή και σφοδρή, μπερδεύοντας πολλούς αναγνώστες, που καταλήγουν να την κατατάξουν στις τάξεις μιας κατάφωρης και μισάνθρωπης  υβρεολογίας! Ο άλλος είναι ο Ανατόλ Φράνς που η ειρωνεία του είναι λεπτή, αδιόρατη, ανέφελη – τόσο που, την νιώθεις σαν απαλό  πουπουλένιο χάδι πάνω στην κοιλιά σου ενώ εκείνη ξεσκίζει ανελέητη τα σωθικά σου!

Στον πρόλογο του βιβλίου, ο αφηγητής που πρόκειται να γράψει την ιστορία των Πιγκουίνων, ζητά την βοήθεια ενός σπουδαίου ιστορικού γιατί δεν καταφέρνει και πολλά πράγματα μόνος του. Ο σοφός δάσκαλος τον συμβουλεύει. «Μα γιατί να ταλαιπωρήστε τόσο, φτωχέ μου φίλε, και γιατί να φτιάξετε εσείς ιστορική μελέτη, ενώ το μόνο που χρειάζεται, είναι να αντιγράψετε τις πιο γνωστές; Αν έχετε μια καινούργια άποψη, κάποια ιδέα πρωτότυπη, αν βλέπετε τα πράγματα και τους  ανθρώπους από διαφορετική σκοπιά, θα ξαφνιάσετε τους αναγνώστες. Και τα ξαφνιάσματα δεν αρέσουν στους αναγνώστες. Ζητούν πάντα να βρουν στην ιστορία τις κουταμάρες που έχουν κιόλας μάθει. Αν δοκιμάσετε να τους διδάξετε, θα τους ταπεινώσετε και θα θυμώσουν. Μην προσπαθείτε να τους φωτίσετε, γιατί θα φωνάξουν πως προσβάλλετε τις καθιερωμένες πεποιθήσεις τους». Υπάρχει καθόλου ειρωνεία εδώ; Μα τω θεό, δεν διακρίνω τίποτα!

 Πέρα από την πλάκα, είναι σελίδα και ειρωνεία, σελίδα και ειρωνεία, ένα page-irony turner βιβλίο! Κυριολεκτικά, τα βάζει με όλους: με την ημιμάθεια των ανθρώπων, τις θρησκευτικές μισαλλοδοξίες, τις πολιτικές μικρότητες, τα σεξουαλικά ήθη της εποχής. Μοιραία, καθ' όλη την πορεία της ανάγνωσης (τουλάχιστον από τη μέση του βιβλίου και ύστερα) κάνεις συνεχείς αναγωγές στην περίοδο της Γαλλικής επανάστασης. Ωστόσο, η ευρυμάθεια του συγγραφέα σε ταξιδεύει σε περιόδους πολύ πιο μακρινές και χαμένες στα βάθη του παρελθόντος, από την ιστορούμενη και, (κάτι που ενδεχομένως το υποπτευόταν και ο ίδιος όταν έγραφε το βιβλίο) σε προετοιμάζει για ανάλογες, καταγόμενες από τα ύψη του μέλλοντος!

Αυτό το άθλιο κλισέ, πιο επίκαιρο από ποτέ, φαίνεται να ταιριάζει στην προκειμένη περίπτωση. Ο κόσμος μάλλον δεν προόδευσε όσο θα περίμενε κανείς, αν δε γίνεται αμέσως αντιληπτό είναι γιατί λείπει ένας Ανατόλ Φρανς να το καταδείξει εκ νέου (αν και είπαμε, υπάρχει ο Τόμας Μπέρνχαρντ, μην ξεχνιόμαστε!). Το βιβλίο διαβάζεται πολύ ευχάριστα, με την πανταχού παρούσα ειρωνεία να αποτελεί... τα κερασάκια στην τούρτα! Τα ονόματα των χαρακτήρων είναι επίσης πλασμένα με ειρωνεία και σας μεταφέρω μερικά όπως τα μετέπλασε η αμφιβόλου αξιοπιστίας ειρωνεία του μεταφραστή: κύριος Ντ' Ουβάριος, πάτερ Γκάιντας, πρίγκιπας Καμπουρίδης, Τουρλορόζα, Μουχληφαίστειος, Ραπάνιος, υποκόμης Ελίτσας, υποκόμης της Κλίνης, Φτασμένος, Προσωπέας κ.α.  

Ο Ανατόλ Φρανς είναι αγαπημένος μου συγγραφέας και μετά λύπης μου διαπιστώνω, διαισθάνομαι περισσότερο, ότι δεν διαβάζεται πια· θεωρείται παρωχημένος, κυρίως γιατί μέσα από τα έργα του παρουσιάζεται ως ένας ανθρωπιστής (άλλο άθλιο κλισέ, που αποδιδόταν συχνά και στον Καμύ) που ωστόσο, πριν προλάβουν να αναθαρρήσουν από περηφάνια οι άνθρωποι που θα διαβάσουν αυτό, μάλλον ενστερνιζόταν περισσότερο την άποψη που αποδίδεται στον σπουδαίο εφευρέτη Νικολά Τέσλα, “... λέτε ότι αγαπάτε τους ανθρώπους. Εγώ δεν τους αγαπώ. Εκείνο που εγώ αγαπώ είναι η ανθρωπότητα”.

Όποιος θέλει να περηφανεύεται για τα λογοτεχνικά του ταξίδια, πρέπει να παραθερίσει έστω και για λίγο στο Νησί των Πιγκουίνων (ας είναι και με ελεύθερο κάμπινγκ). Αν ανήκετε όμως, στους ανθρώπους που παραπονιούνται συχνά, «Ειλικρινά, δεν μπορώ να καταλάβω πότε ειρωνεύεσαι και πότε όχι!», τότε διαβάστε κάτι άλλο, για να μην μείνει αναξιοποίητος ο πολύτιμος χρόνος σας!

Επιστροφή στην πόλη...

Ο Αύγουστος είναι ο μήνας που αγαπώ να επιστρέφω στην Αθήνα.
Είναι ο μήνας που η πόλη αδειάζει από τη φασαρία της και ξαναγίνεται μια ήσυχη και φιλική πόλη ιδανική για περπάτημα. Ειδικά την εβδομάδα του 15αγούστου.
Αυτή τη μέρα επέλεξα για να επισκεφτώ ένα μουσείο που δεν είχα προλάβει στο παρελθόν να δω, το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Περπατώντας σε έναν από τους ομορφότερους δρόμους των Αθηνών έφτασα στο κτίριο της Villa Ilissia που χτίστηκε το 1840 από τον αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη για να χρησιμοποιηθεί ως χειμερινή κατοικία από την Δούκισσα της Πλακεντίας. Στο κτίριο αυτό στεγάζεται το μουσείο από το 1926 και σήμερα έχοντας αναδιαμορφωθεί εκτίθεται η μόνιμη συλλογή αλλά και περιοδικές εκθέσεις. Η μόνιμη συλλογή είναι ένα ταξίδι στη βυζαντινή τέχνη αλλά και ένα μάθημα μουσειολογίας εξαιτίας του τρόπου που αυτή εκτίθεται.
Ωστόσο, κίνητρο για την επίσκεψη ήταν η περιοδική έκθεση «Βιβλία καλλιτεχνών της συλλογής Teriade».
Η έκθεση αφορά τα ιδιαίτερα βιβλία που εξέδωσε το εκδότης Στρατής Ελευθεριάδης (Teriade) στο Παρίσι από το 1943 έως το 1975. Ιδιαίτερα γιατί ο Ελευθερίαδης για την έκδοση τους συνεργάστηκε με τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα, όπως τους P. Picasso, J. Miro, M. Chagall, H. Matisse, P. Bonnard, G. Rouault....
Η συμβολή του εκδότη ήταν καθοριστική καθώς το μεγαλειώδες αυτό εκδοτικό και καλλιτεχνικό γεγονός έγινε με τη δική του παρότρυνση και καθοδήγηση. Η βασική ιδέα ήταν η έκδοση σπουδαίων λογοτεχνικών κειμένων με ξεχωριστή εικονογράφηση υποταγμένη στο κείμενο αλλά και στην προσωπικότητα του καλλιτέχνη.
Εκδόθηκαν 27 βιβλία και εντάχθηκαν στη σειρά "Μεγάλα Βιβλία Καλλιτεχνών".
Στην έκθεση εκτίθενται τα 26 γαλλικά βιβλία.
Κάθε βιβλίο ένα έργο τέχνης.
Μια αίθουσα γεμάτη λέξεις και χρώματα.

Η έκθεση θα είναι διαθέσιμη για το κοινό έως τις 12 Ιανουαρίου του 2014 και στη συνέχεια θα τοποθετηθεί στη μόνιμη στέγη της στο Μουσείο-Βιβλιοθήκη Στρατής Ελευθεριαδης-Teriade που βρίσκεται στη γενέτειρα του εκδότη, τη Λέσβο.
Περισσότερες πληροφορίες στο site του μουσείου:
http://www.byzantinemuseum.gr/

Βιβλιοεκθέματα

Η καλλιτέχνιδα Alicia Martin γεννήθηκε το 1964 στη Μαδρίτη κι έχει μια μανία που δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη από αυτό το μπλογκ:
να δημιουργεί έργα τέχνης με βιβλία.
Το πιο εντυπωσιακό είναι αυτός ο ανεμοστρόβιλος από βιβλία που δίνει την εντύπωση ότι κάποιοι πολύ ισχυροί αέρηδες μπήκαν σε μια βιβλιοθήκη με αποτέλεσμα να σηκώσουν όλα τα βιβλία από τα ράφια και να τα παρασύρουν έξω από το παράθυρο. Το μεγαλειώδες έργο που μοιάζει να αψηφά τους νόμους της βαρύτητας, ονομάστηκε Βιογραφίες (Biografias) και περιλαμβάνει τρία παρεμφερή εκθέματα τοποθετημένα σε διάφορα σημεία της πόλης. Το καθένα αποτελείται από 5.000 βιβλία, τα οποία θυσιάστηκαν στο βωμό της τέχνης. Τα βιβλία είναι εσκεμμένα τοποθετημένα με τέτοιο τρόπο ώστε δίνουν την αίσθηση του τυχαίου και του ατημέλητου. Οι σελίδες των ανοιχτών βιβλίων είναι ελεύθερες να κυματίσουν στα φυσήματα του αέρα ζωντανεύοντας το έκθεμα που κάθε άλλο παρά σιωπηρό είναι. Αναμφίβολα το έργο αυτό κόβει την ανάσα των επισκεπτών ειδικά εκείνων που αγαπούν τα βιβλία. Μπορεί οι φωτογραφίες και τα βίντεο να μην συγκρίνονται με τη ζωντανή επαφή αλλά σίγουρα δίνουν μια γεύση.

H δύναμη των βιβλίων έχει επηρεάσει όλο το έργο της Alicia Martin.
Μερικά ακόμη εκθέματά της:

Singularidad, 2012, 

Ciudad de la Cultura, Santiago de Compostela

Inbreeding, 2007 

Site-specific installation

Contemporaneos, 2007,
 MUSAC, Leòn

Jardines II, 2003,
 c-print, cm 165x110

Poliglotas,2003, 

video still, 2'

Βιβλία που πρέπει να διαβάσεις

Εκπλήσσομαι βλέποντας πόσοι άνθρωποι καθημερινά πληκτρολογούν στις μηχανές αναζήτησης φράσεις όπως: "βιβλία που πρέπει να διαβάσεις", "τί να διαβάσω", "καλά βιβλία", "τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία", "τα καλύτερα βιβλία όλων των εποχών" κτλ.
Υπάρχουν πολλοί εκεί έξω που θέλουν να διαβάσουν και δεν ξέρουν τι, να πιάσουν ένα βιβλίο και δεν ξέρουν ποιο. Αναρωτιέμαι την ηλικία των ατόμων που πληκτρολογούν αυτές τις ερωτήσεις και φαντάζομαι ότι είναι νέοι άνθρωποι που τώρα ξεκινούν τα πρώτα αναγνωστικά τους βήματα. Άνθρωποι που χάνονται βλέποντας ράφια με εκατοντάδες χρωματιστές ράχες και δεν ξέρουν από που να ξεκινήσουν.
Το πρώτο που θα τους έλεγα είναι να βρουν κάποια κοντινή τους δανειστική βιβλιοθήκη, να την επισκεφτούν, να βγάλουν κάρτα μέλους και να αφιερώσουν λίγο χρόνο περιπλανώμενοι στα ράφια διαβάζοντας τίτλους, συγγραφείς και περιλήψεις. Να δανειστούν όσα βιβλία επιτρέπεται, να ξεκινήσουν το διάβασμα κι όταν ένα βιβλίο δεν μπορεί να τους απορροφήσει να το επιστρέψουν και στη θέση του να πάρουν κάποιο άλλο.
Και κάπως έτσι το ταξίδι ξεκίνα.
Το ίδιο συμβαίνει και στο βιβλιοπωλείο αλλά εκεί η κατάσταση περιπλέκεται καθώς τίθεται το οικονομικό ζήτημα. Είναι δύσκολο να ρισκάρεις αγοράζοντας βιβλία τα οποία δεν είσαι σίγουρος αν θα σου αρέσουν τελικά. Μετά είναι και το διαδίκτυο, εκεί μπορεί να βρει κάποιος που δεν ξέρει τι να διαβάσει, προτάσεις ανάγνωσης καλών βιβλίων, κυρίως από τα blogs, βιβλιοφιλικά, αλλά και όχι μόνο.
Πεταμένα λεφτά και χρόνος σίγουρα όμως δεν είναι οι κλασικοί συγγραφείς. Οπότε, κατά τη γνώμη μου, αν αξίζει να ξεκινήσεις από κάπου, είναι σίγουρα οι κλασικοί. Ακόμα και αν τελικά το βιβλίο δεν σε ικανοποιήσει, αξίζει να υπάρχουν ορισμένοι συγγραφείς στη βιβλιοθήκη σου ή σίγουρα θα βρεθεί κάποιος να το δωρίσεις.
Είναι πολλά τα βιβλία που αξίζουν να διαβαστούν ίσως και διαφορετικά για τον καθένα.
Εμπνευσμένη από όλους εκείνους που ψάχνουν να βρουν ένα βιβλίο που αξίζει (ή πρέπει) να διαβαστεί δημιούργησα εδώ την ετικέτα Βιβλία που πρέπει να διαβάσεις ταξινομώντας παλαιότερες αναρτήσεις μας με βιβλία που θεωρώ ως τέτοια.

Ένα ακόμη βιβλίο πρόσφατα διαβασμένο που θα άξιζε να τοποθετηθεί στη λίστα είναι το Ποιός σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα. Ένα ιδιαίτερο βιβλίο, διαφορετικό, ο κεντρικός ήρωας του οποίου είναι ένα παιδί με αυτισμό. Δίνεται στον αναγνώστη η ευκαιρία να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον κόσμο ένα παιδί το οποίο ξέρει πολλά για τα μαθηματικά, τις χώρες του κόσμου αλλά πολύ λίγα για τους ανθρώπους. Ο 15χρονος Κρίστοφερ απεχθάνεται τη σωματική επαφή, την πολυκοσμία και τον θόρυβο, δεν μπορεί να κατανοήσει τα ψέματα, τη μεταφορά στο λόγο των ανθρώπων αλλά ούτε και τα συναισθήματά τους. Ωστόσο, είναι τόσο έξυπνος που μπορεί να λύσει οποιοδήποτε μαθηματικό γρίφο και να καταφέρει να ανακαλύψει ποιος σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα. Είναι φανερό ότι η εργασιακή εμπειρία του συγγραφέα του βιβλίου, Μαρκ Χάντον, βοήθησε ώστε να μας παρουσιάσει με τον πιο απλό τρόπο το πώς σκέφτεται ένα αυτιστικό παιδί.
Όσο κι αν προσπάθησα στην ερώτηση "υπάρχει ένα παρόμοιο βιβλίο με αυτό" δεν κατάφερα να δώσω απάντηση. Το μόνο που μου έρχεται στο μυαλό είναι η εξαιρετική ταινία Ο άνθρωπος της Βροχής (Rain Man). Δεν γνωρίζω ούτε αν τα υπόλοιπα βιβλία του συγγραφέα είναι τόσο καλά, θα ήθελα όμως να διαβάσω κάποιο.

Μία ευχή: όλοι όσοι ψάχνουν να καταφέρουν να βρουν εκείνο το βιβλίο που θα τους μυήσει στον μαγικό κόσμο της ανάγνωσης.

Ένα αυθεντικό βιβλιοβιβλίο

Καιρό έχω να διαβάσω ένα βιβλίο για βιβλία, τα βιβλία αυτά που μας αρέσει να αφηγούμαστε τις ιστορίες τους εδώ. Τα αυθεντικά βιβλιοβιβλία ξεχωρίζουν από το εξώφυλλο, τον τίτλο και από την περίληψη του οπισθόφυλλου: έχουν παντού βιβλία.
Οι εκδόσεις Κλειδάριθμος είναι στενά συνδεδεμένες με βιβλία πληροφορικής. Αυτό το σύμβολο των εκδόσεων, το μπλε κλειδί Κ μέσα στο κίτρινο τετράγωνο, έχω συνηθίσει να το βλέπω στα βαριά, χοντροκομμένα βιβλία που αφορούν υπολογιστές. Τα τελευταία χρόνια όμως ο εκδοτικός οίκος ανοίγεται και σε άλλες θεματικές κατηγορίες κι εγώ προσπαθώ να συνηθίσω να κρατάω ένα λογοτεχνικό βιβλιοβιβλίο που στη ράχη του έχει αυτό το σύμβολο.
Το Παράξενο βιβλιοπωλείο του κυρίου Πενάμπρα αφηγείται την ιστορία ενός όντως παράξενου βιβλιοπωλείου. Έχω διαβάσει πολλές παρόμοιες ιστορίες αυτή όμως διαφέρει γιατί συνδέει τον κόσμο των νέων τεχνολογιών με τα έντυπα βιβλία. Φαίνεται ότι ο αμερικάνος συγγραφέας Robin Sloan γνωρίζει καλά και την ιστορία της τυπογραφίας και τις σύγχρονες τάσεις στον κόσμο της πληροφορικής.
Ο ήρωας της ιστορίας έχει πρόσφατα χάσει τη δουλειά του ως γραφίστας που αναλάμβανε το μάρκετινγκ μιας εταιρείας, γεγονός που με βοήθησε να καταλάβω ότι οι απολύσεις δεν είναι ελληνικό ή ευρωπαϊκό φαινόμενο αλλά πρόβλημα που απασχολεί όλον τον κόσμο ανεξαρτήτως της χώρας στην οποία βρίσκεται.
Αναζητώντας δουλειά βρίσκει μια αγγελία στην οποία ζητείται βοηθός σε βιβλιοπωλείο 24ωρης εξυπηρέτησης για τη βραδινή βάρδια. Το βιβλιοπωλείο περιλαμβάνει κάποιες λίγες νέες εκδόσεις αλλά τα περισσότερα βιβλία που βρίσκονται στα ψηλά ράφια είναι παλιές άγνωστες εκδόσεις. Γρήγορα ανακαλύπτει ότι τα βιβλία αυτά είναι γραμμένα με τη μορφή κάποιου κώδικα, τον οποίο οι λίγοι πελάτες του μαγαζιού προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν. Οι πελάτες αυτοί δεν αγοράζουν τα βιβλία αλλά τα δανείζονται και αποτελούν ένα μικρό μέρος μιας μεγαλύτερης ομάδας ατόμων που προσπαθούν να λύσουν ένα βιβλιακό γρίφο που τους υπόσχεται να τους φανερώσει το μυστικό της αθανασίας. Τον μυστηριώδη αυτόν κώδικα προσπαθεί να λύσει ο κεντρικός ήρωας με τη βοήθεια υπολογιστών, ειδικών λογισμικών και προγραμμάτων καθώς και με το ανθρώπινο δυναμικό της google, όμως η λύση έρχεται από τον Άλδο Μανούτιο και την γραμματοσειρά Gerritszoon.
Απολαυστικό βιβλίο ειδικά για όσους που όπως εγώ απολαμβάνουν να διαβάζουν ιστορίες που ζωντανεύουν ανθρώπους των βιβλίων που έζησαν πριν από 500 χρόνια.

Γράμματα στη Νόρα

Διαβάζοντας τα γράμματα του ιρλανδού Τζέημς Τζόυς προς την αγαπημένη του σύντροφο Νόρα Μπάρνακλ, αναρωτιέμαι κατά πόσο ο ίδιος θα ήθελε να εκδοθούν, να μεταφραστούν, να διαβαστούν παγκοσμίως. Κατά πόσο ο κορυφαίος συγγραφέας του Οδυσσέα θα επιθυμούσε οι ιδιωτικές του στιγμές και φαντασιώσεις να γίνουν δημόσιο αγαθό.
Η Νόρα Μπάρνακλ ήταν ένα σπουδαίο κεφάλαιο στη ζωή του Τζόυς και μια σημαντική πηγή έμπνευσης όλων των σελίδων της ζωής του. Όταν γνωρίστηκαν ήταν 19 ετών εκείνη και 23 αυτός και έμειναν μαζί μέχρι να τους χωρίσει ο θάνατος σε μια σχέση γεμάτη πάθος, ένταση και με αρκετά σκαμπανεβάσματα.
Μέσα από τις επιστολές του, εκτός από όλη την ερωτική του ζωή που ξεδιπλώνεται στη φαντασία του αναγνώστη, φαίνεται ο τρόπος ζωής του συγγραφέα, η αγωνία του να στηρίξει οικονομικά τον εαυτό του και την οικογένειά του, η αγωνία του να εκδοθούν τα βιβλία του, τα πνευματικά παιδιά που κυοφορούσε χρόνια.
Μία ακόμη συμπεριφορά του που παρουσιάζεται μέσα από τις επιστολές είναι η διάθεσή του να ικανοποιεί τη Νόρα δωρίζοντάς της αντικείμενα. Ανάλλογα με τα οικονομικά του, πότε της αγόραζε κοσμήματά μέσα σε φανταχτερά κουτιά, πότε δερμάτινα γάντια και γούνες και πότε δώρα περισσότερο προσωπικά.
Ένα από αυτά ήταν η δημιουργία ενός χειρόγραφου βιβλίου από φύλλα περγαμηνής της ποιητικής του συλλογής Μουσική Δωματίου. Επιθυμία του ήταν να καταστρέψει όλα τα υπόλοιπα χειρόγραφά του ώστε το μοναδικό χειρόγραφο της Μουσικής Δωματίου να βρίσκεται στα χέρια της γυναίκας του.

Στις 22 Δεκεμβρίου του 1909 στέλνει το δώρο που σχεδίαζε μαζί με την παρακάτω επιστολή.
Ίσως η επιστολή να περιλαμβάνει την καλύτερη αφιέρωση που έχει γραφτεί ποτέ μαζί με ένα βιβλίο δώρο.

Νόρα αγαπημένη μου
Σου στέλνω εξπρές και συστημένο ένα δώρο για τα Χριστούγεννα. Είναι το καλύτερο που μπορώ να σου προσφέρω (κι όμως φτωχικό, όσο να πεις) σαν ευχαριστήριο για την ειλικρινή, αφοσιωμένη, πιστή σου αγάπη. Έχω στοχαστεί κάθε λεπτομέρεια τις νύχτες που δεν κοιμόμουν, ή όταν τριγύριζα με το αυτοκίνητο σ' όλο το Δουβλίνο και νομίζω πως το αποτέλεσμα είναι τελικά επιτυχημένο. Όμως ακόμη κι αν το δώρο μου δεν προκαλούσε παρά μονάχα ένα φευγαλέο κοκκίνισμα στα μάγουλά σου από την ευχαρίστηση να ανακαλύπτεις ότι η τρυφερή, ερωτευμένη και η πιστή καρδιά σου τρέμει από χαρά, εγώ θα ένιωθα ότι οι κόποι μου έχουν αληθινά, αληθινά, αληθινά, ανταμειφθεί.
Ίσως τούτο το βιβλίο που σου στέλνω να ζήσει πιο πολύ από εμένα κι από εσένα. Ίσως μια μέρα τα δάχτυλα ενός νεαρού άντρα ή μιας νεαρής γυναίκας (των παιδιών των παιδιών μας) να ξεφυλλίσουν ευλαβικά τα φύλλα της περγαμηνής, όταν πια οι δυο εραστές που τα αρχικά τους είναι χαραγμένα στο κάλυμμα, θα 'χουν χαθεί από καιρό. Τίποτα δεν θα έχει μείνει τότε, αγαπημένη μου, απ' τα φτωχά μας τα κορμιά που τα συνταράζουν τα πάθη και ποιος να ξέρει πού θα βρίσκονται δύο ψυχές που συνεννοούνταν μονάχα με το βλέμμα. Θα 'θελα να προσευχηθώ στο Θεό η ψυχή μου να παρασυρθεί από τον άνεμο, κι αν ο Θεός θελήσει, ν' αφήσει την πνοή μου να χαϊδεύει απαλά, αιώνια, ένα παράξενο μοναχικό γαλάζιο λουλούδι, μουσκεμένο στη βροχή, σ' έναν έρημο χερσότοπο του Ώγκριμ ή του Όρανμορ.

Πού να βρίσκεται άραγε αυτό το όμορφο (το ομορφότερο) δώρο που με τόση αγάπη προσέφερε ο Τζόυς στη γυναίκα του;
Δεν ξέρω.
Ξέρω όμως ότι όταν θα λέω "'έρωτας" θα εννοώ αυτό ακριβώς που είχαν ο Τζέημς και η Νόρα.

Γιάννης Δουβίτσας: ο πατέρας των εκδόσεων Νεφέλη

Γνώρισα τον Γιάννη Δουβίτσα, τον πατέρα των εκδόσεων Νεφέλη, δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του διαβάζοντας σχεδόν απνευστί τα κείμενα που έγραψαν φίλοι και συνεργάτες του εις μνήμην του.
Οι εκδόσεις Νεφέλη είναι ένας εξαιρετικός εκδοτικός οίκος με έναν αξιοζήλευτο εκδοτικό κατάλογο που περιλαμβάνει μοναδικές σειρές που κανένας άλλος εκδοτικός οίκος δεν είχε πρωτύτερα τολμήσει, καλύπτοντας έτσι εκδοτικά κενά. Έχουν εκδώσει πάνω από 1400 τίτλους ενταγμένα σε δεκάδες σειρές. Πολλοί τίτλοι του καταλόγου στέκονται σε περίοπτη θέση στα ράφια των βιβλιοθηκών μας. Ήταν σίγουρο ότι πίσω από αυτές τις εκδόσεις κρύβονταν ένας αξιόλογος άνθρωπος με όρεξη και τόλμη. Ένας Λευκαδίτης, με σπουδές στη Γεωπονική, με αριστερές πεποιθήσεις που επί χούντας στάθηκαν εμπόδιο για τον διορισμό του στο δημόσιο, όχι όμως για να ενταχθεί στο χώρο των εκδόσεων. Εργάστηκε αρχικά στις εκδόσεις Πλειάς και στη συνέχεια δημιούργησε τον δικό του εκδοτικό οίκο εκδίδοντας έναν οδηγό μαγειρικής και το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου Το εγχειρίδιο του καλού κλέφτη. Στα πρότυπα των εκδοτικών οίκων που θαύμαζε (Γαλαξίας, Κείμενα, Ίκαρος) έστησε έναν ακόμη καλαίσθητο εκδοτικό οίκο.

Ένα ένα τα κείμενα που γράφτηκαν δέκα χρόνια μετά από τον θάνατό του συνθέτουν την ιστορία του εκδοτικού οίκου (ιστορία που ξεκινά το 1979), τη δημιουργία νέων σειρών στον κατάλογο, την έκδοση βιβλίων και περιοδικών, τον χαρακτήρα αυτού του ανθρώπου μέσα από τα μάτια συγγραφέων, επιμελητών, διορθωτών, συνεργατών εν γένει. Είκοσι έξι φίλοι του Γιάννη Δουβίτσα των εκδόσεων Νεφέλη δίνουν την ευκαιρία σε όσους δεν ήξεραν να μάθουν. Όλοι κάτι έχουν να αφηγηθούν. Είναι γιατί: "Λέμε συχνά ότι οι συγγραφείς γράφουν βιβλία. Δεν είναι αλήθεια. Οι συγγραφείς δεν γράφουν βιβλία. Γράφουν κείμενα. Εκείνοι που τα μεταμορφώνουν σε βιβλία είναι οι εκδότες. Μετατρέπουν τις ιδέες, τις λέξεις και τα κείμενα σε βιβλία. Διαμεσολαβούν ανάμεσα στους συγγραφείς και το κοινό, ανάμεσα στη γραφή και την ανάγνωση."

Το Αφιέρωμα μνήμης κυκλοφορεί εντύπως εκτός εμπορίου αλλά και ηλεκτρονικώς στη διεύθυνση http://www.douvitsas.org/.

Ποίηση για την ποίηση ΙΙΙ

Οιονεί ποιητική

Να μιλήσω για μουσική; αυτό
το χάρτινο λουλούδι της ποίησης -
το απόβραδο των λέξεων - το
δειλινό των νοη-
μάτων.

Γιατί η μουσική των λέξεων είναι ασύνδετη,
ποτέ δεν σύνθεσε μια μελωδία να υψωθεί
ούτε ως το μέλος που την έθρεψε. Σταγόνα
βροχής σταματημένη ανάερα εξαντλείται
στου διάφανου όγκου της το κράτημα,
τη μοναξιά σημαίνοντας των ευγενών μετάλλων ή

ενός χορού η φιγούρα. Που διατηρείται άναυδη
στο αίθριο κενό του αέρα όσο τα σώματα
ήδη σε άλλης φιγούρας πλέξιμο επιδίδονται.
Έτσι επιμένει η σκέψη σε όγκο ανύπαρκτο
σιωπηλά ν' αναρριχάται. Ίσως γιατί
στον χορό οι αποστάσεις βαθαίνουν απλώς
και δεν διανύονται ούτε αλλάζουν, αλλ' αμετάλλα-
κτες.

Από το Παιδικό κουρείο

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου

Η δυστυχία της εξορίας, η ευτυχία ενός καλού βιβλίου

Οι καλοί Έλληνες συγγραφείς θεωρώ ότι είναι λίγοι σε σχέση με το πόσοι εκδίδονται. Υπάρχουν πολλοί που βλέπουν ελληνική λογοτεχνία και αλλάζουν ράφι, κι αυτοί είναι συνήθως οι αναγνώστες που επιλέγουν καλή λογοτεχνία. Είμαι και εγώ πιο καχύποπτη απέναντι στα ελληνικά βιβλία, πιο αυστηρή και πιο απαιτητική. Με τους ξένους συγγραφείς τα πράγματα είναι πιο εύκολα. Αραιά και που όμως μου κινούν την προσοχή βιβλία συγκεκριμένων εκδόσεων, βιβλία που θα ήθελα να διαβάσω, βιβλία που γράφτηκαν σε αυτή τη γλώσσα, τη δική μου. Αν ικανοποιήσουν τις αναγνωστικές μου επιθυμίες, η χαρά μου είναι διπλή. Το μόνο που αναρωτιέμαι μετά είναι το γιατί δεν διαβάζουμε όλοι αυτόν τον έναν καλό συγγραφέα, γιατί δεν υπάρχει παντού γύρω μας να τον βλέπουμε και να τον ακούμε, γιατί εντέλει άργησα τόσο να διαβάσω κάτι δικό του.
Ο Θοδωρής Καλλιφατίδης ήταν ένας συγγραφέας που γνώριζα σαν όνομα, ήξερα ότι ζει στη Σουηδία τα τελευταία πολλά χρόνια και ότι γράφει και στα ελληνικά. Κάπου κάποιος μου είχε πει ότι είναι ένας καλός συγγραφέας. Η πληροφορία καταχωρήθηκε αλλά ξεχάστηκε.
Ένας συστηματικός αναγνώστης, ξεχωριστός και καθημερινός πελάτης των βιβλιοπωλείων, μου ανέφερε ότι ο πολυγραφότατος Καλλιφατίδης γράφει τριών τύπων βιβλία: αστυνομικά, αυτοβιογραφικά και κάποια που αφορούν άλλες εποχές, όπως αυτό που εκδόθηκε πρόσφατα υπό τον τίτλο Γράμματα στην κόρη μου.
Ο ποιητής Οβίδιος είναι ο πρωταγωνιστής της τελευταίας του ιστορίας. Από τις πρώτες σελίδες μεταφέρθηκα σε μια άλλη εποχή, την εποχή εκείνη των ποιητών και των φιλοσόφων. Διαβάζοντας, η γραφή του Καλλιφατίδη ρούφηξε το μυαλό μου, οποιαδήποτε άλλη σκέψη απομονώθηκε. Θα μπορούσα να διαβάζω ακόμη κι αν έξω ο κόσμος βυθίζονταν.
Ο Οβίδιος έχει αναγκαστεί να αποχωριστεί την πόλη του, τους φίλους του, τα μέρη που αγάπησε. Ζει ξένος ανάμεσα σε ξένους, οι λέξεις του η μόνο σωτηρία για να επιβιώσει στη νέα χώρα που στάλθηκε από τον Αύγουστο. Ο πιστός του δούλος είναι ο μόνος φίλος του, η ανάμνηση της γυναίκας και της κόρης του η μόνη παρηγοριά. Όλη η Ρώμη μία ανάμνηση που μένει διαρκώς να του θυμίζει ότι κάποτε ζούσε ελεύθερος.
Ο ποιητής του έρωτα και των απολαύσεων της ζωής βιώνει τη δυστυχία της εξορίας. Διωγμένος σε μια χώρα που δεν επέλεξε προσπαθεί να ενταχθεί, να γνωρίσει, να μη ξεχάσει, να ζήσει. Μαθαίνει σταδιακά να γράφει στίχους χρησιμοποιώντας ξένες λέξεις, γνωρίζει νέους ποιητές, διαφορετικούς ανθρώπους, ίσως πιο ανθρώπινους, αποκτά κύρος, τίποτα όμως δεν αλλάζει το αίσθημα της δυστυχίας.

"Στις ταβέρνες κάθονταν οικογένειες τρώγοντας και πίνοντας, ζευγαράκια που κοιτάζονταν στα μάτια χωρίς να μιλούνε και χωρίς να τρώνε. Δύο άντρες με παράξενα όργανα έπαιζαν μια αργή, μελαγχολική μελωδία που με συγκίνησε, γιατί μου φάνηκε πως έβαζε το πιο παλιό από όλα τα ερωτήματα: Γιατί δεν είναι αλλιώς η ζωή;
Για πρώτη φορά αισθάνθηκα μια βαθιά και έντονη συμπάθεια γι' αυτούς τους ανθρώπους. Ήθελα να καθίσω μαζί τους ή τουλάχιστον κοντά τους. Το έκανα. Παράγγειλα ένα λουκάνικο και μια μπίρα, που είναι πολύ πιο δυνατή από τη δική μας.
Σε λίγες μέρες θα φύγει το πλοίο για την Ελλάδα και τη Ρώμη. Σκεφτόμουν να στείλω το βιβλίο που είχα σχεδόν ετοιμάσει. Μου έλειπε μόνο η αρχή. Είχα προσπαθήσει ξανά και ξανά χωρίς αποτέλεσμα.
Εκεί, σ' εκείνη την ταβέρνα μου ήρθαν οι τέσσερις πρώτοι στίχοι. Λέξη προς λέξη. Όπως τα χελιδόνια έχτισαν τη φωλιά τους στο σπίτι μου, έτσι έχτιζαν οι λέξεις φωλιές στο μυαλό μου.
Βιβλιαράκι μου, θα πας στην πόλη που εγώ ο ποιητής σου
δεν μπορώ να πάω και δεν σου κρατώ κακία
Φύγε, αλλά χωρίς στολίδια,  όπως ταιριάζει σ' έναν εξόριστο
Φόρα τα ρούχα που ταιριάζουν στη μοίρα μου
Με κυρίευσε μεγάλη ηρεμία, ίσως να βοηθούσε και η μπίρα. Για πρώτη φορά μιλούσα με το βιβλίο μου σαν να ήταν ζωντανό πλάσμα.
Πρώτα έγραφα για να μιλήσω με τους άλλους.
Τώρα γράφω για να μιλήσω με τα βιβλία μου.
Πόσο πιο μόνος μπορεί κανείς να γίνει;"

Τόσο ωραία και γλυκιά είναι η γραφή του Καλλιφατίδη που θέλω αυτός ο συγγραφέας αυτό το βιβλίο να γίνει γνωστό σε όλους. Να αγαπηθεί και να ταξιδέψει σε όλες τις ψυχές,
όπως και στη δική μου.

Ένα εκ των αγαπημένων

Δύο ήταν οι αφορμές που με παρακίνησαν να αγοράσω και κατ' επέκταση να διαβάσω το εξαιρετικό Σφαγείο νούμερο πέντε του Κερτ Βόνεγκατ: οι άνθρωποι που επέλεξαν να ενσωματώσουν αυτό το βιβλίο στις λίστες με τα δέκα πιο αγαπημένα βιβλία (με αφορμή την πρόκληση της Κατερίνας Μαλακατέ) και ότι είναι (πρόσκαιρα ελπίζω) εξαντλημένο από τις εκδόσεις Κέδρος.
Και πάλι η χαρά της αναζήτησης και η διπλή χαρά του εντοπισμού.
Μερικά τηλέφωνα ήταν αρκετά ώστε να ταξιδέψει ένα από τα εναπομείναντα αντίτυπα από τα ράφια ενός βιβλιοπωλείου των Αθηνών στα χέρια μου.
Από τις πρώτες γραμμές ο αναγνώστης καταλαβαίνει ότι πρόκειται για ένα αριστούργημα του 20ού αιώνα ενός ευφυή συγγραφέα που έχει μέσα από τα κείμενα του καταφέρει να παραμένει ζωντανός.
Για πολλά χρόνια ο πόλεμος ως θεματολογία στη λογοτεχνία με άφηνε ασυγκίνητη θεωρώντας το ως κάτι ξεπερασμένο. Η άποψη αυτή πρόσφατα αναιρέθηκε και ο πόλεμος επέστρεψε στις λογοτεχνικές αναζητήσεις μου.
Στο βιβλίο αυτό ο Βόνεγκατ καταφέρνει με τον πιο εξαιρετικό τρόπο να αποτυπώσει τη φρίκη του πολέμου και τις ανεπανόρθωτες βλάβες που αυτός επιφέρει στο πνεύμα του ανθρώπου. Παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Έναυσμα για τη συγγραφή του βιβλίου αποτέλεσε ο βομβαρδισμός της Δρέσδης το Φεβρουάριο του 1945 που ο ίδιος βίωσε ως αιχμάλωτος πολέμου. Το 1969, 24 χρόνια αργότερα, εκδίδονται οι μνήμες της φρίκης του πολέμου. Ο συγγραφέας ώριμος παρατηρητής είναι παντού μέσα στο κείμενο, δίπλα και πίσω από τους ήρωες, γίνεται ένας αντικειμενικός παρατηρητής του εαυτού του.
Η αφήγηση του κειμένου περιπλέκεται καθώς ο ήρωας κάθε που κοιμάται ξυπνά σε διαφορετικούς τόπους, χρόνους, πλανήτες. Μπερδεύεται, δεν ξέρει που βρίσκεται, ποια ζωή ζει. Όχι όμως ο αναγνώστης που μένει καθηλωμένος, συνεχίζει ακόμη κι όταν έχει φτάσει στην τελευταία σελίδα. Κάτι που μόνο ένα πραγματικά καλογραμμένο βιβλίο μπορεί να πετύχει.
Τελειώνοντας την ανάγνωση, η έκφραση "έτσι πάει" που επιδέξια είναι τοποθετημένη μετά από κάθε δυνατή σκηνή, παραμένει.
Σε κάποιους που επέλεξαν να δημιουργήσουν τατουάζ επηρεασμένοι από ένα αγαπημένο τους βιβλίο η φράση "so it goes" θα μείνει μόνιμα χαραγμένη, όχι μόνο στο μυαλό.

Μερικά ακόμη τατουάζ εμπνευσμένα από αγαπημένα βιβλία θα βρείτε εδώ.

Διαφορετικές βιβλιοαναζητήσεις...

Είναι ένα μωρό που του αρέσει να πιπιλάει το χέρι του, να το κάνει μπουνίτσα και να βάζει στο στόμα του το πάνω μέρος της. Στρουμπουλό τόσο όσο πρέπει για να σου δημιουργείται η επιθυμία να το ζουλήξεις και να το δαγκώσεις. Κάθεται ήσυχα στο καρότσι του και κοιτά με περιέργεια μια τη μαμά του και μια τα βιβλία, σαν να καταλαβαίνει ότι κάτι ξεχωριστό πρόκειται να γίνει, μία σκέψη ξεχωριστή που αυτό έχει προκαλέσει.
Σκέφτηκε, λοιπόν, η μητέρα του, να δημιουργήσει ένα διαφορετικό προσκλητήριο, το οποίο θα στείλει σε φίλους και συγγενείς για να τους προσκαλέσει στη βάπτισή του. Τα συνηθισμένα προσκλητήρια είναι μια κάρτα, ένα κομμάτι χαρτί, που πάνω τυπώνεται ένα κείμενο που ανακοινώνει τη μέρα, την ώρα και το μέρος που θα γίνει η βάπτιση. Μερικές φορές έχει και εικόνες ή τη φωτογραφία του μωρού, άλλες πάλι έχει ένα χαρούμενο ποίημα που τονίζει πόσο σημαντική είναι η μέρα εκείνη για τους γονείς. Ό,τι και να έχει όμως δεν παύει να είναι ένα βαρετό προσκλητήριο, δίχως φαντασία, που τις περισσότερες φορές καταλήγει στα σκουπίδια.
Πώς μπορεί αυτό το προσκλητήριο, αυτής τα βάπτισης, αυτού του μωρού, να εκπλήξει και να μην πεταχτεί; Θα πρέπει να είναι ένα αντικείμενο, ένα αντικείμενο που δύσκολα παίρνει κάποιος την απόφαση να το πετάξει. Θα πρέπει να έχει και χαρτί για να γραφτούν οι σημαντικές πληροφορίες κι ας είναι να γραφτούν χειρόγραφα. Μα τί άλλο από ένα βιβλίο και μιας που μιλάμε για βάπτιση, ένα παιδικό βιβλίο. Μπήκε και η γιαγιά στο κόλπο, η οποία μυρίστηκε ότι αυτήν την εποχή τα βιβλιοπωλεία και οι εκδότες είναι γεμάτα προσφορές και σαν να κατάλαβε ότι η ιδέα της κόρης της δεν είναι και τόσο εξωπραγματική.
Κι έτσι ξεκίνησε η αναζήτηση γιαγιάς, μητέρας και μωρού.
Ψάχνουν, λοιπόν, ένα παιδικό βιβλίο, οικονομικό, μικρό σε μέγεθος, με χοντρό εξώφυλλο, να έχει δύο λευκές σελίδες στην αρχή για να μπορέσουν να δημιουργήσουν το διαφορετικό προσκλητήριο, για την ακρίβεια 250 τέτοια προσκλητήρια.
Μπήκα κι εγώ σε σκέψεις και άλλο που δεν θέλω να βοηθήσω αυτήν την αναζήτηση.
Η πρώτη ιδέα είναι ένα από τα βιβλία του Τριβιζά που έχει ακριβώς τα χαρακτηριστικά που θέλει η οικογένεια εκτός του βασικότερου που είναι η τιμή.

Και η αναζήτηση συνεχίζεται.
Ελπίζω να μην σταματήσει μέχρι να βρεθεί γιατί πραγματικά είναι μια ξεχωριστή βιβλιοιδέα.

100.000 βολτάρισαν εδώ!

Και όλο έλεγα να το έχω στο νου μου, να βρίσκομαι σε ετοιμότητα που πλησιάζαμε τους 100.000 επισκέπτες (μαζί με τους ανήσυχους εαυτούς μας βέβαια!!!)και να που λιγουλάκι ξεχάστηκα και πατήσαμε τον "μαγικό" αριθμό και μάλιστα τον ξεπεράσαμε!!! Απίστευτο;; Ευχαριστούμε όλον τον κόσμο που ενδιαφέρεται, που νοιάζεται, που παρακολουθεί τα λόγια και τις σκέψεις μας και εντέλει τις ζωές μας...

Εκθέσεις Βιβλίου και οι τόποι τους

Κυριακή 9 Ιουνίου 2013 σήμερα (χθες), ολοκληρώνεται η 36η Γιορτή Βιβλίο στο Πεδίου του Άρεως. Έτρεξε και φέτος το πρόγραμμα «Με διάβασες; Χάρισέ με! Χαρίστε ένα βιβλίο, σώστε μια βιβλιοθήκη» που την προηγούμενη χρονιά γνώρισε ανταπόκριση συγκεντρώνοντας κοντά 18.000 βιβλία. Και αυτήν την χρονιά μάλλον επιτυχία θα είχε κρίνοντας από τις στοίβες και τις κούτες που μαζεύτηκαν στο πρώτο πρώτο περίπτερο αριστερά του αγάλματος του έφιππου βασιλιά. Οι Γιορτές και τα Φεστιβάλ του Βιβλίου έχουν κατά καιρούς περιφερθεί σε διάφορα σημεία της πόλης Αθήνας εκτός από το Πεδίο του Άρεως: στο Ζάππειο, την Διονυσίου Αεροπαγίτου, μια φορά στην προέκταση του ιστορικού περίπατου μεταξύ Θησείου και Γκάζι. Δεν έχουν ακόμα μετά από μια πλήρη 35ετία σταθερό τόπο για την συνάντησή τους. Το γεγονός ότι τριγυρίζουν από μέρος σε μέρος, ότι δεν έχουν βρει μια μόνιμη τοποθεσία της εκδήλωσής επικοινωνίας μεταξύ εκδοτών, βιβλιοπωλών και του κοινού που κατεβαίνει στον δημόσιο χώρο, ότι εκδηλώνονται με όρους νομαδικότητας στέκεται σαν εμπόδιο στην διαμόρφωση μιας καλής παράδοσης. Από όλα τα μέρη το πιο επιβλητικό ήταν ο πεζόδρομος της Διονυσίου Αεροπαγίτου, κάτω από την Ακρόπολη, το θέατρο του Ηρώδου του Αττικού, το αρχαίο θέατρο, το νέο Μουσείο της Ακρόπολης, μια μπουκιά απόσταση από την Πλάκα. Ταιριάζει να περιδιαβαίνεις ξεφυλλίζοντας βιβλία μέσα στην υποβλητική ατμόσφαιρα που αποπνέει η περιοχή. Ανεβάζει τους εκδότες και εκείνους που περιμένουν πίσω από τους πάγκους των βιβλίων, να περιμένουν κάτω από τον αττικό ουρανό με εικόνα την φωτισμένη Ακρόπολη. Ανεβάζει και τους περιδιαβάζοντες που λαμβάνουν σωρεία εικόνων και παραστάσεων. Αισθάνονται καλύτεροι, αντλούν ομορφιά και από την ομορφιά αυτοπεποίθηση. Η Γιορτή του Βιβλίου δίνει και επιπρόσθετο ενδιαφέρον στον δρόμο, μια νέα χρήση που ισορροπεί, όπως το κάνει το βιβλίο, μεταξύ πνευματικής και υλικής ανταλλαγής. Υπάρχει και μια μερίδα που προτιμά το Ζάππειο για την άπλα του, την ανοιχτοσύνη προς όλες τις διευθύνσεις, την θέα που το περιβάλλει από τόσες πλευρές, για την νότα μιας όψης της νεοκλασικής Αθήνας, για την δροσιά του περιβάλλοντος πράσινου. Συμμετείχαν περισσότεροι από 100 εκδότες-βιβλιοπώλες. Άλλοι, οι λιγότεροι αλλά γενναιότεροι με τους αριθμούς των πωλήσεων στο πλευρό τους απλωμένοι σε δυο τρία περίπτερα, άλλοι, αρκετοί προβληματισμένοι αλλά μέσα στον αγώνα να μην θέλουν να καταθέσουν τα όπλα, μοιράζονταν το περίπτερό τους με δυο ακόμα και τρεις φίλους συναδέλφους. Άλλοι κανονικά να καταλαμβάνουν τον χώρο που αναλογεί σε κάθε περίπτερο. Τώρα, τι να ειπωθεί για τους γερασμένους πλαστικούς τοίχους, για τους πάγκους με την απλή, που περιορίζεται μετά βίας στα απαραίτητα, σχεδιαστική λειτουργικότητα που προσφέρουν τις συνεχείς ατέλειωτες ώρες της παραμονής. Τι να σκεφτεί για την ποιότητα των υλικών κατασκευής, την αισθητική που δεν έχει άποψη και δεν χαρίζει ούτε ομορφιά ούτε προκαλεί περιέργεια ή ενδιαφέρον. Προσφορές, τύπου στα 3 το 1 δώρο, εκπτώσεις 30% έως και 50%, τιμές γκρεμισμένες, «θα το πάρετε τόσο, από τόσο». Εκεί που παλιά δεν γινόταν καμιά χειρονομία οικονομικής διευκόλυνσης ούτε καν για την χαρά του παζαριού, τώρα πάσα προσφορά δεκτή. Ή του ύψους ή του βάθους, οριζόντιες αντιμετωπίσεις. Ακραία πηδήματα που τους λείπει ο ενδιάμεσος χώρος συμπεριφοράς και προσέγγισης, η κριτική και ο αυθορμητισμός. Στην ερώτηση αν είχε κόσμο, η απάντηση ήταν διστακτική, αβέβαιη και πάντως οι αγορές απείχαν παρασάγγας από προηγούμενες χρονιές, ακόμα και από την περσινή. Η Γιορτή άρχισε να διαφημίζεται μετά την έναρξή της και είχε να συναγωνιστεί το παζάρι μετά συναυλιών στο Πάρκο του Μεγάρου Μουσικής, όπου διατίθεντο οι γνωστές εκδόσεις με 1-2 -3 ευρώ. Εκεί, προσήλθαν 80.000 επισκέπτες, πολλοί από τους οποίους νόμιζαν ότι βρίσκονταν στην επίσημη Γιορτή του βιβλίου. Καλύφθηκαν με την εκδήλωση στο Πάρκο και επέστρεψαν σπίτια τους με σακούλες βιβλία. Πήρα και εγώ τα κατιτίς μου, λίγα πράγματα αλήθεια, τρία μικρά που έχω ήδη ξεκοκαλίσει με ευχαρίστηση, ατένισα από μακριά πολλά, πλησίασα τους πάγκους, άπλωσα ένα χέρι να διαβάσω το οπισθόφυλλο, είδα εξώφυλλα παλιά και πιο καινούρια, γέμισα εικόνες. Προσπαθώ να είμαι αυστηρά αξιολογική, δύσκολο να μην δημιουργηθούν απωθημένα. Καλή εβδομάδα!

Τρία μαγικά παραμύθια του Αργύρη Χιόνη

Ο Αργύρης Χιόνης έγινε αγαπημένος συγγραφέας αυτού του ιστολογίου εξαιτίας του βιβλίου Το οριζόντιο ύψος και άλλες αφύσικες ιστορίες.
Τον καιρό που είχε εκδοθεί αυτό το βιβλίο, οι εκδόσεις Κίχλη μόλις είχαν κάνει τα πρώτα τους βήματα και εμείς είχαμε ενθουσιαστεί με την καλαισθησία των εκδόσεων τους καθώς και με τις βαθυστόχαστες ιστορίες του συγγραφέα, αφιερώνοντας δύο αναρτήσεις, μία δική μου και μία της Έλλης.
Ο Χιόνης μπήκε στη λίστα με τους αγαπημένους συγγραφείς και έκτοτε το βιβλίο αυτό καταφθάνει στη μνήμη μου ευθύς αμέσως ως απάντηση στις ερωτήσεις πες μου ένα αγαπημένο σου βιβλίο ή πες μου ένα βιβλίο που αξίζει να διαβάσω. Το βιβλίο δωρίστηκε σε αγαπημένους φίλους, εξάλλου ως δώρο είχε φτάσει και στα δικά μου χέρια. Με μεγάλη μου λύπη μαθαίνω πως δεν κυκλοφορεί, ελπίζω να είναι πρόσκαιρα εξαντλημένο και απλά αυτό να είναι το μεσοδιάστημα μεταξύ των επανεκδόσεων.
Είναι κρίμα τέτοια βιβλία να μην υπάρχουν στην αγορά.
Αρκετά βιβλία του συγγραφέα έχουν εκδοθεί, θεατρικά, ποιητικές συλλογές, παιδικά παραμύθια, πολλά εκ των οποίων κι αυτά εξαντλημένα.

Το 1998 εκδόθηκε το παιδικό του βιβλίο Τρία μαγικά παραμύθια που περιλαμβάνει αυτό ακριβώς που λέει ο τίτλος μαζί με την εικονογράφηση που ο ίδιος σχεδίασε. Ακολούθησαν άλλες δύο ανατυπώσεις τα επόμενα δύο χρόνια και έκτοτε οι εκδόσεις Πατάκη επέλεξαν να το αφήσουν εξαντλημένο. Η ένδειξη αυτή δίπλα στην εγγραφή του βιβλίου στη βιβλιονέτ με δελέασε να ξεκινήσω την αναζήτηση. Πιο εύκολα από ό,τι τολμούσα να φανταστώ εντόπισα το μικρό αυτό βιβλιαράκι στα ράφια ενός μικρού χαρτοβιβλιοπωλείου της γειτονιάς. Η κλασική χαρακτηριστική πορτοκαλί σειρά Μικρά Σπουργιτάκια στην οποία είχε ενταχθεί, βοήθησε την αναζήτησή μου. Φανταστείτε τη χαρά μου όταν εντόπισα τις πολυπόθητες λέξεις στη μικρή πορτοκαλί ράχη στριμωγμένη μαζί με τα άλλα νούμερα της σειράς.
Το παιδικό βιβλιαράκι των 35 σελίδων μετά από τόσα χρόνια που περίμενε στα ράφια αυτού του μικρού βιβλιοπωλείου βρίσκεται στα χέρια μου.
Στην πρώτη σελίδα η τιμή είναι γραμμένη σε δραχμές.

Επιλέγω την τρίτη ιστορία να την αφήσω εδώ, φέρει τον τίτλο Το καρβουνάκι της ζωής.

Μια φορά κι έναν καιρό, τη μακρινή εποχή των πάγων, όταν η Γη ήταν απ' άκρη σ' άκρη παγωμένη, ζούσε κρυμμένο κάτω από τους πάγους ένα ελάχιστο αναμμένο καρβουνάκι. Κανείς δεν ξέρει πώς βρέθηκε εκεί, πώς είχε ανάψει. 'Ητανε, μάλλον, ένα καρβουνάκι μαγικό.
Το καρβουνάκι αυτό, δουλεύοντας ακούραστα και με μεγάλη υπομονή κι επιμονή, έλιωσε λίγο λίγο, από τα μέσα, βουνά ολόκληρα από πάγους. Έτσι, γεννήθηκε η θάλασσα, που σκέπασε όλη τη Γη.
Το καρβουνάκι όμως δε σταμάτησε εκεί. Κρυμμένο στο βυθό της θάλασσας και, σαν από θαύμα, πάντα άσβηστο, συνέχισε μ' επιμονή κι υπομονή μεγάλη, να ζεσταίνει τα νερά, να τα εξατμίζει, να τ' ανεβάζει ως τους ουρανούς και να τα κάνει σύννεφα παχιά κι αφράτα. Κατάφερε, έτσι, να βγάλει τη Γη απ' τα νερά.
Το καρβουνάκι πήγε ύστερα και κρύφτηκε στης Γης το κέντρο και συνεχίζει, ακόμη τώρα, να τη ζεσταίνει από μέσα και να μην την αφήνει να ξαναπαγώσει.
Στο καρβουνάκι αυτό, το ελάχιστο, χρωστάμε την ύπαρξη των φυτών, που όπως ξέρετε μισούν τον πάγο, τα ζώα, που όπως ξέρετε τον τρέμουν, και τους ανθρώπους, που κι αυτοί καθόλου δεν τον θέλουν, εκτός κι αν είναι μέσα στα ψυγεία τους και τους κρατάει φρέσκα τα τρόφιμα.

Τόσα απλά.
Θέλετε και τις άλλες δύο;

Πριγκίπισσες της Μεσογείου που ήξεραν γραφή

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης στην Αθήνα, με την επιμέλεια του Διευθυντή του και καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Νικολάου Χρ. Σταμπολίδη, οργάνωσε μια έκθεση με τίτλο «Πριγκίπισσες της Μεσογείου στην αυγή της Ιστορίας». Η έκθεση, αφού πήρε παράταση έως τις 8 Μαΐου 2013, επειδή είχε μεγάλη επιτυχία, ειδικά οι ξεναγήσεις του Σαββατοκύριακου που συγκέντρωναν πλήθος κόσμου, τελείωσε. Κατέβηκε και το μεγάλο μπάνερ που την σηματοδοτούσε στην πρόσοψη της Β. Σοφίας. Αφορούσε ταφικά ευρήματα γυναικών που ήταν από γενιά, δηλαδή γεννήθηκαν σε οικογένεια με κύρος ή και πλούτο ή και κατείχαν υψηλά κοινωνικά αξιώματα, κατείχαν κοινωνικά και ιερατικά αξιώματα, επιτελούσαν θρησκευτικά καθήκοντα. Παρουσιάζονταν 24 γυναικείοι τάφοι με τα συνοδευτικά τους κτερίσματα, αντικείμενα που οι ίδιες επέλεξαν να τοποθετηθούν κοντά τους για το ταξίδι της άλλης όχθης. Τα ρούχα και τα κοσμήματά τους μαζί με τα συμβολικά και λειτουργικά πράγματά τους αποκαλύπτουν, μιλούν για τις ζωές τους στις συγκεκριμένες κοινωνίες την συγκεκριμένη χρονική στιγμή, όσα δηλαδή μπόρεσαν να αποκρυπτογραφήσουν οι αρχαιολόγοι και να καταλάβουν το νόημα και την χρήση τους. Δεν έχουν απαντηθεί όλα τα ερωτηματικά Υπάρχουν κενά και ασυνέχειες. Οι πριγκίπισσες έζησαν από το 1000 έως το 500 π.Χ. στην Εύβοια, τις Αιγές της Μακεδονίας, την Αθήνα, την Σαλαμίνα της Κύπρου, την Νότια Ιταλία και την Ετρουρία. Μαζί τους είχαν επιλέξει να πάρουν πράγματα πολύτιμα είτε γιατί ήταν από πολύτιμα υλικά και περίτεχνα κοσμημένα είτε γιατί είχαν μεγάλη προσωπική αξία για αυτό που υπήρξαν. Ρούχα και κοσμήματα όλων των ειδών, αγγεία, φιάλες, κούπες, αδράχτια από χαλκό, ασήμι και κεχριμπάρι σύμβολα της υφαντικής και του έργου του οικιακού βίου, μικρά έπιπλα, ξύλινα και χάλκινα ομοιώματα αμαξών, ειδώλια, πυξίδες, τις συνόδευαν μεταξύ άλλων. Σημάδια του υλικού πολιτισμού που αποτυπώνουν κοινωνικές πληροφορίες του παρελθόντος. Από όλα, επιλέγω να σταθώ σε εκείνα τα αποτυπώματα του χρόνου που συνδέουν τις πριγκίπισσες με την γραφή, την ανάγνωση, την επαφή με πράξεις που απαιτούσαν ειδικές γνώσεις. Στους τάφους πριγκιπισσών που τελούσαν ιερατικά καθήκοντα βρέθηκαν σφραγίδες και σκαραβαίοι που χρησίμευαν ως σφραγίδες. Εκτός από την όμορφη καλλιτεχνική τους εικόνα παραπέμπουν στο γεγονός ότι οι πριγκίπισσες είχαν δικαίωμα να βάζουν την σφραγίδα τους. Είχαν την αρμοδιότητα να επικυρώνουν, να νομιμοποιούν σφραγίζοντας άρα ήξεραν να διαβάζουν και να καταλαβαίνουν κείμενα δικαιοπρακτικού περιεχομένου (γάμους, εμπορικές πράξεις). Έχει βρεθεί στην Άχνα της Κύπρου, και εκτίθετο, ένα ειδώλιο ιέρειας που στον λαιμό της κρέμονταν και σφραγίδες ανάμεσα σε κοσμήματα. Πιο ενδεικτικά είναι μια σειρά από ευρήματα που ανήκουν στην περιοχή της εγγραμματοσύνης, όπως είναι ένα μελανοδοχείο, εργαλεία γραφής (γραφίδες και ξύστρες) μια μικρή πινακίδα με το αλφάβητο. Οι πριγκίπισσες της Ιταλίας ήξεραν και να διαβάζουν και να γράφουν, ήταν περήφανες για αυτό, και ήθελαν να τις θυμόνται για αυτές τους τις ικανότητες σε έναν κόσμο που λέγεται ότι μόνον οι άνδρες είχαν πρόσβαση στην γραφή και την εκπαίδευση. Διάλεξαν αντικείμενα που το αποδεικνύουν να τις συνοδεύουν στο επέκεινα, η απόφασή τους έγινε σεβαστή και εμείς έτσι το ξέρουμε. Το μήνυμά τους διέσχισε τον χρόνο. Και εμείς θα πρέπει να βρούμε τρόπους, να χρησιμοποιήσουμε τους παλιούς, ανθεκτικούς και δοκιμασμένους, να δημιουργήσουμε και νέους για να αφήσουμε τις πατημασιές μας. Είναι παρηγοριά για μας να βρίσκουμε ανθρώπινα δημιουργικά ίχνη και θα είναι πάντα για τους ανθρώπους, μας βγάζει από την μοναξιά.