Καλή εβδομάδα! Είχα πει (μέσα μου, στον εαυτό μου) ότι μέσα στο Σαββατοκύριακο που μας πέρασε θα επισκεπτόμουν το παζάρι βιβλίου στην πλατεία Κοτζιά, όπου γίνεται για πρώτη φορά σε αυτήν την πλατεία, με την φωτογραφική μου μηχανή. Εμμμ δεν τα κατάφερα για αυτό βάζω κάτι άλλο στο ίδιο πνεύμα, ίσως πιο χαλαρό. Ένα βιβλιοπωλείο όπου άνθρωποι διατρέχουν, κοιτούν, φυλλομετρούν, διαβάζουν όρθιοι πάνω από τους πάγκους υποψήφια βιβλία. Η ατμόσφαιρα αποπνέει μια αναζήτηση, μια εσωτερικότητα αν και πολλοί άνθρωποι βρίσκονται συγκεντρωμένοι. Αυτά έως ότου πραγματοποιηθεί η επίσκεχη στην πλατεία Κοτζιά.

Η τελευταία σελίδα του Γκαζμέντ Καπλάνι, ας μην είναι Η τελευταία

187 σελίδες, ευανάγνωστη γραμματοσειρά, με ένα ανοιγμένο αν και ταλαιπωρημένο ανοικτό βιβλίο σε ένα γκρίζο βομβαρδισμένο φόντο. Καλά σημάδια, σωστές προδιαγραφές για ένα ακόμα βιβλιοβιβλίο που έμοιαζε, με μια πρώτη αλλά μόνο με την πρώτη ματιά, βατό, εξαιρετικά βατό και ευκολοδιάβαστο. Όμως, δεν ήταν καθόλου έτσι. Στάθηκε πολλές μέρες πάνω στο γραφείο μου και μετά ξάπλωσε στο προσκέφαλό μου πριν φτάσω στην σελίδα 187, κλεισμένη εξαιτίας ενός κρυολογήματος. Αποδείχθηκε βιβλίο με τροφή για σκέψεις πάνω σε θέματα ταυτότητας, εθνικής ταυτότητας. Πώς φτιάχνονται, από ποια συστατικά αποτελούνται, πώς διατηρούνται, πώς γίνεται να κρύβονται, να φοβούνται, να δομούνται και να αποδομούνται. Ονόματα που αλλάζουν για να προσαρμόζονται στις καταστάσεις. Σκέψεις, ακόμα, για θέματα εξουσίας, εκείνης της δύναμης που μπορεί να στρεβλώσει το ουσιαστικό και το άξιο, να κάνει λιώμα τα αισθήματα, που αναδεικνύει τα χαρακτηριστικά της υποκρισίας, του κρυφού, του δήθεν, και άλλα παρόμοια. Ο Καπλάνι είναι ένας συγγραφέας που παρακολουθώ. Με εκπλήσσει. Γράφει στα ελληνικά άνετα ενώ δεν είναι η μητρική του γλώσσα. Δεν ξέρω αν είναι η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα (όπως λέει ο ίδιος) . Μιλάει με ένα συνδυασμό μαύρης ειρωνείας μαζί και αθωότητας που διατηρεί από άποψη. Έχει πολλά να πει αλλά έχει βρει και πολλά καταφύγια.

Τρεις γενιές μέσα στην ταραγμένη ιστορία του 20ού αιώνα, μέσα στις πολεμικές εξάρσεις και τις καταστροφές, και στην συνέχεια τις πολιτικές επιλογές των κρατών που η εφαρμογή τους από όλες τις μπάντες απέχει από εδώ έως το διάστημα η θεωρία με την πράξη, και με γεωγραφικό στίγμα την Θεσσαλονίκη και την Ελλάδα, τα Τίρανα και την Αλβανία με πετάγματα σε όλον τον κόσμο εκτυλίσσεται η διήγηση. Ένας γιος που περιμένει 22 μερόνυχτα στα Τίρανα την σωρό του πατέρα του να φθάσει από την Σαγκάη, που πάει προς τα πίσω για να καταλάβει, να απαντήσει σε ερωτήματα που πλήγωσαν, που προσπαθεί να τακτοποιήσει ανοικτά ζητήματα για να λυτρωθεί, και να περπατήσει στο μέλλον που τον περιμένει. Το τέλος μιας ζωής που θα πρέπει ν οδηγήσει τον γιο σε κάθαρση, η τελευταία σελίδα. Αντίστοιχο, του Αλεξάκη που επεξεργάζεται σχεδόν σπαρακτικά τον θάνατο της μητέρας του, ακολουθώντας μια άλλη διαδρομή. Επιστρέφει από το Παρίσι στην Αθήνα για να βρει τον βηματισμό του, τους ανθρώπους, τις σχέσεις του. Παρηγοριά στα δύσκολα της ζωής, καταφύγιο εικόνων και ιδεών, δεν είναι άλλο από τα βιβλία. Επαγγελματικά μα και σε προσωπικό επίπεδο. Σε βιβλιοπωλείο στα Τίρανα βρήκε απασχόληση ο παππούς, στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Αλβανίας και σε αγροτική βιβλιοθήκη όταν πέφτει σε δυσμένεια ο πατέρας. Στην κρύα Εθνική επιστρέφει για να διαβάσει γαλλική λογοτεχνία και αστυνομικά. Αγαπημένοι οι Γάλλοι κλασικοί συντροφεύουν πατέρα και γιο. Άνθρωποι των βιβλίων που διαβάζουν, διαβάζουν και ξαναδιαβάζουν πριν πιάσουν πένα και χαρτί για να γράψουν με την σειρά τους. Ο πατέρας γράφει μέσα στο βιβλίο του γιου. Το διάβασμα προηγείται της γραφής. Ο Σάμουελ Τζόνσον είχε πει ότι δεν επιθυμούσε να συναναστρέφεται με κάποιον που είχε γράψει περισσότερα βιβλία από όσα είχε διαβάσει. Το διάβασμα είναι εντέλει πολύ σημαντικό, καθώς οι αναγνώστες είναι οι κεντρικοί πρωταγωνιστές κάθε βιβλίου. Εμείς είμαστε οι πρωταγωνιστές κάθε διαβάσματός μας, κάθε βιβλίου που καταπιανόμαστε.

Το σκάκι

Από την πρώτη μου επαφή με τη σκακιέρα, μου δημιουργήθηκε η επιθυμία να μάθω ποιος σκέφτηκε αυτό το παιχνίδι, από πού και πότε ξεκίνησε.

Κανείς γύρω μου δεν ήξερε.

Ευτυχώς υπάρχουν τα βιβλία που όλα τα ξέρουν κι έχουν να σου πουν πολλές ιστορίες.

Στο βιβλίο Η γέννηση της βασίλισσας του σκακιού η Yalom ακολουθεί τα ίχνη του σκακιού στο πέρασμα του χρόνου προσπαθώντας να εντοπίσει πότε και για ποιο λόγο, το σημερινό ισχυρότερο κομμάτι της σκακιέρας, η βασίλισσα, έκανε την εμφάνιση της στο παιχνίδι και πότε απέκτησε τη σημερινή της δύναμη. Μελετά τις λογοτεχνικές αναφορές που δίνουν περιγραφές του παιχνιδιού, τις εικονογραφήσεις τους που απεικονίζουν σκακιστές, ακόμη και τα κομμάτια που έχουν διασωθεί ως σήμερα και εξιστορεί την πιο περίεργη πτυχή της ιστορίας που συνδέεται με την ιστορία του κόσμου αλλά και με το ρόλο της γυναίκας στην κοινωνία.

Δύο είναι οι χώρες που διεκδικούν την καταγωγή του, η Ινδία και η Περσία. Αν και εξακολουθεί να μην έχει προσδιοριστεί με σαφήνεια από πού και πότε ξεκίνησε, οι ιστορικοί κλίνουν προς την Ινδία του έκτου αιώνα. Η πρώτη του ονομασία ήταν chaturanga που σημαίνει τέσσερα τμήματα, τα τέσσερα τμήματα του ινδικού στρατού, άρματα, ελέφαντες, ιππικό και πεζικό που μαζί με το βασιλιά και το στρατηγό (ο βεζίρης) αποτελούν τα βασικά κομμάτια του παιχνιδιού. Οι Πέρσες υιοθέτησαν από τους Ινδούς  τις έξη βασικές φιγούρες, την σκακιέρα με τα 64 τετράγωνα (ένα λευκό πανί με οριζόντιες και κάθετες γραμμές) και τα ονομάτισαν στα περσικά. Η ονοματολογία τους εξαπλώθηκε και εκτός Ανατολής αφού η λέξη shah (ο βασιλιάς στα περσικά) χρησιμοποιήθηκε τελικώς ως το όνομα του παιχνιδιού μέσω της λατινικής scacchus.

Οι άραβες κατακτητές της Περσίας, καθώς συνέχιζαν τις κατακτήσεις τους για να διαδώσουν το κήρυγμα του Ισλάμ, διέδωσαν και το σκάκι σε περιοχές, όπως την Ισπανία.  

Η πρώτη αναφορά στη βασίλισσα του σκακιού υπάρχει σε ένα λατινικό χειρόγραφο γραμμένο το 997. Πρόκειται για ένα ποίημα που καταγράφει τους βασικούς κανόνες του παιχνιδιού. Αναφέρει ότι η επιφάνεια της σκακιέρας έπρεπε να έχει 64 τετράγωνα δύο χρωμάτων και ότι οι 32 πεσσοί έπρεπε να είναι λευκού και κόκκινου χρώματος. Το παιχνίδι ξεκινά με τη μετακίνηση ενός πιονιού στο αμέσως επόμενο μπροστινό τετράγωνο. Ο βασιλιάς κινείται σε οποιοδήποτε παρακείμενο τετράγωνο ενώ η βασίλισσα μπορεί να μετακινηθεί μόνο στο παρακείμενο διαγώνιο τετράγωνο. Το πιόνι που φτάνει στην όγδοη σειρά μπορεί μετά να μετακινηθεί σαν τη βασίλισσα, με την προϋπόθεση ότι η πραγματική βασίλισσα είχε χάσει τη θέση της στη σκακιέρα. Το γεγονός ότι έπρεπε να υπάρχει μόνο μία βασίλισσα στη σκακιέρα συνδέεται με το χριστιανικό δόγμα που επέτρεπε στο βασιλιά να έχει μία και μοναδική σύζυγο. Ο ινδικός ελέφαντας αποκαλείται στο λατινικό χειρόγραφο ως comes ή curvus που σήμαινε κόμης ή ηλικιωμένος και αποτελούσε τον πρόγονο του κατοπινού επίσκοπου (ελλ. αξιωματικός). Οι επίσκοποι κατά τους επόμενους αιώνες είχαν μεγάλοι εξουσία ως διαχειριστές των χρημάτων και της ιδιοκτησίας της Εκκλησίας και είχαν συνεργασία με τη βασιλική οικογένεια γεγονός που αναπαρήχθη στη σκακιέρα τοποθετώντας τους δίπλα στο βασιλιά και στη βασίλισσα. Στη σκακιέρα μπορούσαν να κινηθούν δύο τετράγωνα διαγωνίως. Οι πύργοι και τα άλογα είχαν τις σημερινές κινήσεις τους και αποτελούσαν τις κύριες μαχητικές δυνάμεις. 

Η βασίλισσα απέκτησε τη δύναμή της το 15^ο αιώνα, στην Ισπανία, την περίοδο που η μαχητική Ισαβέλλα βασίλευε. Το παιχνίδι ονομάστηκε το σκάκι της βασίλισσας και γρήγορα διαδόθηκε και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Θα μπορούσα να αφιερώσω πολλές λέξεις μιλώντας για την ιστορία που αφηγείται το βιβλίο της Yalom, αλλά οι λέξεις των 307 σελίδων του βιβλίου της την περιγράφουν καλύτερα.

Η απόλαυση της ανάγνωσης

Η ανάγνωση είναι μια μοναχική διαδικασία γιατί συνηθίζεται να διαβάζει κάποιος σιωπηλά και μόνος.
Ωστόσο, η απόλαυση που σου προσφέρει είναι για να μοιράζεται και να συζητιέται.
Με αυτό το σκεπτικό, ο φίλος και αναγνώστης του blog μας, έστειλε τις εντυπώσεις που του προκάλεσε η ανάγνωση ενός βιβλίου. Πρόκειται για το Σολάρις του Λεμ Στάνισλαβ.
Γνώριζα μόνο τη διπλή κινηματογραφική εκδοχή του (Αντρέι Ταρκόφσκι, 1972 και Στήβεν Σόντεμπεργκ, 2002) και δεν είχα ιδέα ότι είχε προηγηθεί η λογοτεχνική έκδοσή του, το 1961.
Οπότε η χαρά μου ήταν διπλή: γνώρισα την έκδοση ενός καλού βιβλίου και μοιράστηκα τη χαρά της ανάγνωσης.

Γράφει ο Μαραμπού: 

Σας έχει παρασύρει η ανάγνωση ενός βιβλίου μέχρι τις πρωινές ώρες; Μεταφορικά, πολλά βιβλία μ’ έκαναν να χάσω τον ύπνο μου. Αλλά ποτέ δεν ξαγρύπνησα διαβάζοντάς τα. Χθες το βράδυ στις 21:30 πήρα τις 310 σελίδες του Σολάρις στα χέρια μου και άρχισα ανύποπτος και χαλαρός να διαβάζω. Φοβάμαι τα βιβλία επιστημονικής φαντασίας καθώς και τα αστυνομικά, κυρίως γιατί κουβαλούν μέσα τους όλες τις απαντήσεις ή έτσι ισχυρίζονται (μόνο φόβο μου προκαλούν όσοι έχουν όλες τις απαντήσεις), επιδρώντας στην φαντασία μου ανασταλτικά, καθησυχάζοντάς με, στο τέλος θα τα μάθεις όλα, μου ψιθυρίζουν. Ωστόσο, μέχρι τις τελικές απαντήσεις, οι λέξεις τους σαν αιχμηρές λεπίδες χαράσσουν τον εγκεφαλικό μου φλοιό, εντυπώνοντας μνήμες που θα περάσει καιρός μέχρι να τις απωθήσω σε μια ουδέτερη ζώνη.

Ο Σολάρις είναι ένας πλανήτης (αλήθεια! υπάρχει! ποιος εξάλλου θα με πείσει τώρα πια για το αντίθετο;) σε έναν μακρινό γαλαξία ανάμεσα σε δυο ήλιους, με μικρές νύχτες και δίχρωμη εναλλαγή ημερών, μια ερυθρή μια κυανή, καλυμένος σχεδόν ολοκληρωτικά από έναν ωκεανό που διαγράφει συνεχώς μυώδεις κυματισμούς. Πολλές συζητήσεις έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια για τον Σολάρις με τις πιο πρόσφατες να καταγράφουν μιας μορφής συνειδητότητα στον ωκεανό που τον καλύπτει. Ωκεανός που σκέφτεται; Σε τέτοιες περιπτώσεις μια επαφή μαζί του είναι πάντοτε το επιθυμητό. "Μιλάω γι' αυτά που πάντοτε θέλαμε όλοι μας: επαφή με έναν άλλον πολιτισμό. Να τώρα που την έχουμε! Και αυτό που μπορούμε να δούμε, σαν μέσα σε μικροσκόπιο, είναι η τερατώδης ασχήμια μας, του ίδιου μας του εαυτού, η τρέλα μας, η ντροπή μας!" 

Οι ερευνητές του Σταθμού δέχονται απρόσμενες επισκέψεις, με τον νεοφερμένο Κρις Κέλβιν να δέχεται επίσκεψη από την νεκρή σύζυγό του. Αυτό το ευφυές όν, ο Ωκεανός του οποίου αναζητούν την επαφή, φαίνεται πως αναδεύει, φέρνοντας στην επιφάνεια, "απομονωμένες ψυχικές διεργασίες, κρυμμένες, απωθημένες, αποκλεισμένες - εστίες που σιγοκαίουν κάτω από τις στάχτες της μνήμης". Μετά τις πρώτες βίαιες αντιδράσεις, ο άνθρωπος χαλαρώνει, αναθεωρεί, ίσως παραιτείται και εκεί είναι απαραίτητες οι προειδοποιήσεις. "Μην ξεχνάς πάντως πως δεν είναι παρά ένας καθρέφτης που αντανακλά μέρος του μυαλού σου. Είναι όμορφη επειδή έτσι είναι οι αναμνήσεις σου". Εξάλλου όσο το καλοσκέφτεται διακρίνει την πικρή αλήθεια "ο άνθρωπος έχει ξεκινήσει να εξερευνήσει άλλους κόσμους κι άλλους πολιτισμούς, χωρίς να έχει εξερευνήσει πρώτα το δικό του λαβύρινθο με τους σκοτεινούς διαδρόμους και τα μυστικά δωμάτια".

Η ώρα πλησίαζε 03:30. "Σολάρεις, αναγνώστη μου!", σκεφτόμουν αυτοσαρκαζόμενος, λογοπαίζοντας με τον τίτλο του βιβλίου και την αναγνωστική μου ασυνήθη υπέρβαση. Με νίκησε ο ύπνος λίγες σελίδες πριν το τέλος. Μα σηκώθηκα γεμάτος έξαψη για να διαβάσω τις τελικές (;) απαντήσεις. Ένα βιβλίο που δύσκολα θα απωθήσω στην μνήμη μου. Μα σαν το κάνω, αρκεί ο σκεπτόμενος Ωκεανός να σηκώσει ένα ελαφρό κύμα και όλα θα ξαναρχίσουν...

Περί αστυνομικών μυθιστορημάτων

Δε διαβάζω συχνά αστυνομικά μυθιστορήματα αλλά όσες φορές έχει τύχη, έχω απολαύσει την ανάγνωση όσο τίποτα. Έπεσα σε καλογραμμένα αστυνομικά μυθιστορήματα ή τελικά είμαι λάτρης αυτών των βιβλίων και δεν το έχω καταλάβει ακόμα;
Από την άλλη, είναι και που η εποχή ευνοεί τη διάδοσή τους, ποτέ τα προηγούμενα χρόνια δεν εκδίδονταν τόσο μεγάλος αριθμός όσο σήμερα. Πολλοί ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι έχουν εντάξει στο εκδοτικό τους πρόγραμμα σειρές, οι οποίες στην πλειονότητά τους περιλαμβάνουν πολυσέλιδα αστυνομικά μυθιστορήματα, ογκώδεις βιβλία ξένων, κυρίως, συγγραφέων. Βιβλιοπωλεία που αφιέρωναν δύο ράφια, τώρα αφιερώνουν ολόκληρες βιβλιοθήκες για να χωρέσει το κύριο μέρος της βιβλιοπαραγωγής.

Στα κοινωνικά δίκτυα γίνεται συνεχώς λόγος για το βιβλίο Υπόθεση Jacob, με πολλούς ευχαριστημένους αναγνώστες να αφήνουν διθυραμβικά σχόλια.
Έτσι πείστηκα κι εγώ να ξεκινήσω την ανάγνωσή του, εξάλλου δεν θέλω και πολύ.
Βιβλίο 547 σελίδων (έχω πολλά χρόνια να διαβάσω βιβλίο άνω των 350 σελίδων) το οποίο διάβασα μέσα σε τρεις μέρες, μου έγινε κάτι σαν εμμονή, αν δεν έφτανα στο τέλος δεν θα ηρεμούσα.
Σα να βλέπεις ταινία αγωνίας σε αργό ρυθμό. Αλλά και πάλι η σύγκριση δεν είναι πετυχημένη γιατί ποτέ η ανάγνωση ενός βιβλίου δεν μπορεί να συγκριθεί με τη θέαση μιας ταινίας.
Ίσως η φαντασία του ανθρώπου να είναι το αμέσως μεγαλύτερο χαρακτηριστικό του μετά τη βλακεία.
Ακόμη έχω στο μυαλό μου τις εικόνες που μου δημιούργησε, σαν να πρόκειται για υπαρκτά πρόσωπα, για υπαρκτά γεγονότα, σα να έμαθα για την ιστορία στις ειδήσεις των 8.
Μόνο που δεν έμεινα μόνο στις πληροφορίες (ή παραπληροφορίες) των ειδήσεων και των εφημερίδων μπήκα και στο σπίτι της οικογένειας και σαν κρυφός παρατηρητής παρατηρούσα τις κινήσεις τους, τα βλέμματά τους, τις σκέψεις τους.
Μπήκα στην οικογένεια με το φονικό γονίδιο και μοιράστηκα τις αγωνίες τους.

Δε λέω τίποτα για την υπόθεση, κι αν έλεγα, δεν θα έλεγα τίποτα παραπάνω από όσα γράφονται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου.

"Τα 50 βιβλία που πρέπει να διαβάσεις πριν πεθάνεις"

50 books to read before you die: αν δεν είχε αυτόν τον τίτλο ο σελιδοδείκτης, δεν θα με παρακινούσε να τον αγοράσω.
Ένα μακρόστενο μεταλλικό αντικείμενο, αρκετά βαρύ, που κάθε άλλο παρά όμορφο είναι, σίγουρα δεν με πείθει για να διακοσμεί τα βιβλία μου.
Ωστόσο, έχει αυτήν την πληροφορία χαραγμένη πάνω του που ήθελα να κρατήσω.
Αλήθεια ποια είναι τα πενήντα βιβλία μου προτείνει;

Μεταφράζω έναν έναν τους τίτλους και αντιγράφω εδώ με τη βοήθεια της biblionet (εργαλείο που ελπίζω να μη χαθεί). Τέσσερις τίτλους δεν κατάφερα να βρω στην ελληνική τους μετάφραση και τους αφήνω στα αγγλικά, ως έχουν.

1. Ο άρχοντας των δαχτυλιδιών (τριλογία), Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν
2. 1984, Τζωρτζ Όργουελ
3. Περηφάνια και προκατάληψη, Τζέιν Όστεν
4. Τα σταφύλια της οργής, Τζων Στάινμπεκ
5. Όταν σκοτώνουν τα κοτσύφια, Χάρπερ Λι
6. Τζείν Έιρ, Σαρλότ Μπροντέ
7. Ανεμορδαμένα ύψη, Έμιλι Μπροντέ
8. Το πέρασμα στην Ινδία, Ε. Μ. Φόρστερ
9. Ο άρχοντας των μυγών, Γουίλιαμ Γκόλντιγκ
10. Ο Άμλετ, Γουίλιαμ Σαίξπηρ
11. A bend in the river, V.S. Naipaul
12. Ο μεγάλος Γκάτσμπυ, Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ
13. Ο φύλακας στη σίκαλη, Τζ. Ντ. Σάλιντζερ
14. Ο γυάλινος κώδων, Σύλβια Πλαθ
15. Θαυμαστός καινουριος κόσμος, Άλντους Χάξλεϋ
16. Το ημερόλογιο της Άννας Φρανκ, Άννα Φρανκ
17. Δον Κιχώτης, Μιγκέλ Ντε Θερβάντες
18. Η Βίβλος
19. The Canterbury tales, Geoffrey Chaucer
20. Οδυσσέας, Τζέιμς Τζόις
21. Ο ήσυχος Αμερικάνος, Γκράχαμ Γκρην
22. Birdsong, Sebastian Faulks
23. Χρήμα, Μάρτιν Έιμις
24. Ο Χάρι Πότερ, Τζ. Κ. Ρόουλινγκ
25. Μόμπι Ντικ, Χέρμαν Μέλβιλ
26. Ο άνεμος στις ιτιές, Κέννεθ Γκρέιαμ
27.Το αστέρι του βορρά - Ο άρχοντας των δύο κόσμων - Ο άρχοντας των δύο κόσμων, Φίλιπ Πούλμαν
28. Άννα Καρένινα, Λέον Τολστόι
29. Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων, Λιούις Κάρρολ
30. Ρεβέκκα, Δάφνη Ντι Μοριέ
31. Ποιός σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα, Μαρκ Χάντον
32. Στο δρόμο, Τζακ Κέρουακ
33. Η καρδιά του σκότους, Τζόζεφ Κόνραντ
34. The way we love now, Anthony Trollope
35. Ο ξένος, Αλμπέρ Καμύ
36. The colour purple, Alice Walker
37. Η ζωή του Πι, Γιαν Μαρτέλ
38. Φρανκενστάιν, Μαίρη Σέλεϊ
39. Ο πόλεμος των κόσμος, Χέρμπερτ Τζορτζ Ουέλλς
40. Άντρες χωρίς γυναίκες, Έρνεστ Χέμινγουεϊ
41. Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ, Τζόναθαν Σουίφτ
42. Χριστουγεννιάτικα κάλαντα, Κάρολος Ντίκενς
43. Χάκλμπερι Φιν, Μαρκ Τουέιν
44. Ροβινσόνας Κρούσους, Ντάνιελ Ντιφόου
45. Στη φωλιά του κούκου, Κεν Κέισι
46. Catch 22, Τζόζεφ Χέλερ
47. Κόμης Μοντεχρίστο, Αλέξανδρος Δουμάς
48. Οι αναμνήσεις μιας γκέισας, Άρθουρ Γκόλντεν
49. Η θεία κωμωδία, Δάντης
50. Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι, Όσκαρ Ουάιλντ

Τα 50 είναι σίγουρα λίγα για να καλύψουν όλες τις αναγνωστικές προτιμήσεις.
Υπάρχουν όμως και τα 100 καλύτερα του 20ού αιώνα εδώ.
Όμως, το βιβλίο με  τα 1001 βιβλία που πρέπει να διαβάσεις πριν πεθάνεις, σίγουρα έχει πολλά να μας πει.

ΥΓ. Εξαιτίας της μεγάλης απήχησης της παρούσας ανάρτησης και καθώς είναι πολλοί αυτοί που αναζητούν καλά βιβλία, δημιουργήθηκε η ετικέτα "Βιβλία που πρέπει να διαβάσεις" στην οποία συγκεντρώνω τα καλύτερα βιβλία που διαβάζω κι εκείνα που πιστεύω ότι αξίζει να αφιερώσεις χρόνο για να τα διαβάσεις.

Χαρίστε και κερδίστε βιβλιοδώρα

Αυτές τις γιορτές είχα τη διάθεση να κάνω δώρα.
Τα βιβλία φυσικά είναι η καλύτερη και η διαχρονικότερη επιλογή.
Και με τόσες προσφορές δεν κατάφερα να κρατηθώ και να μην αγοράσω.
Το πρώτο δώρο πριν φύγει το έτος ήταν για εμένα και... το σπίτι.
Μπήκα αρκετές φορές στο site της Πολιτείας και χάζευα διαδικτυακώς εξώφυλλα και τιμές.
Ακόμη δεν μπορώ να πιστέψω ότι μπορώ να πάρω με 3 ευρώ τόσο καλά βιβλία, όπως τη Γέννηση της βασίλισσας του σκακιού που ανυπομονώ να τη διαβάσω. Με αφορμή αυτό το βιβλίο πήρα και άλλα επτά για να φτάσει η αγορά μου στα 30 ευρώ και να μη χρειαστεί να πληρώσω έξοδα αποστολής, άλλο ένα καλό της Πολιτείας. Κι έτσι έκανα την πρώτη διαδικτυακή αγορά βιβλίων.
Οκτώ βιβλία λοιπόν που κόστισαν 32 ευρώ στο σύνολο χωρίς να χρειαστεί να δώσω ούτε ένα ευρώ παραπάνω που μου τα έφεραν στο σπίτι και που πλήρωσα αντικαταβολή όταν τα παρέλαβα.
Και να το αποτέλεσμα της αγοράς:

Και πριν προλάβω να τα διαβάσω όλα, μπήκαν και άλλες προσφορές στο site και ξεκινάω την προετοιμασία της επόμενης αγοράς.
Αλήθεια ποιος είπε ότι το βιβλίο είναι ακριβό;
Γιατί όποιος το λέει θα τον προκαλέσω να μπει στα site των βιβλιοπωλείων και να ρίξει μια ματιά στις προσφορές.
Ποιος μπορεί να πει ότι το βιβλίο δεν μπορεί να είναι το καλύτερο δώρο;
Γιατί όποιος μπορεί να το πει θα τον προκαλέσω να αφουγκραστεί τις επιθυμίες και το γούστο των άλλων και να αφιερώσει μερικές ώρες αναζητώντας τον τίτλο που ταιριάζει σε ανθρώπους και καταστάσεις.
Κι αν χρειαστεί βοήθεια, εδώ είμαστε να του πούμε μια γνώμη.

Αν υπάρχει κάτι καλύτερο από το να δωρίζεις είναι το να... κερδίζεις.
Και από αυτό έχουμε, εξαιτίας διαδικτυακών εκπομπών και site.
H ραδιοφωνική εκπομπή του Librofilo εκτός από πολλή απόλαυση χαρίζει βιβλία κάθε Σάββατο σε τυχερούς ακροατές, αλλά και η διαδικτυακή εκπομπή του Μανόλη Ανδριωτάκη εκτός του ότι είναι μια αξιοζήλευτη ιδέα που μας γεμίζει με εξαιρετικές βιβλιοπροτάσεις μας χαρίζει βιβλία με το κιλό. Για την ώρα έχει βάλει σε κλήρωση 13 τίτλους, όλοι τους ένας και ένας.

Μπείτε, αναζητήστε, σκεφτείτε, χαρίστε και κερδίστε όχι μόνο μία φορά αλλά συνέχεια για όλο το 2013, για όλα τα υπόλοιπα έτη.

Καλή χρονιά γεμάτη φαντασία, σκέψη, λέξεις και ό,τι άλλο φέρνει χαρά.

Ευχές για το 2013!

Ας μην είναι όλες οι ευχές βιβλιοευχές. Μοιράζομαι δύο από εκείνες που έλαβα και με άγγιξαν: "Είθε το νέο έτος να σηματοδοτήσει την νίκη της ατομικής αξιοπρέπειας, της συλλογικής αλληλεγγύης και την κοινωνικής ανόρθωσης" και μια με ιδιαίτερη σημασία σε πιο προσωπικό επίπεδο "εύχομαι τις μέρες αυτές αλλά ιδιαίτερα για τον χρόνο που επέρχεται ό,τι καλύτερο από τα αγαθά που έχουν νόημα και αξία. Πάντως η καλή υγεία, οι φιλίες, η αγάπη, οι ωραίες ιδέες, τα καλά διαβάσματα και τα όμορφα συναπαντήματα ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία". Νάσου και μεταξύ άλλων μια ευχή για διαβάσματα, δεν μπορεί να ξεφύγει τελικά κανείς...

Ένα πιο λευκότερο γιορτινό δέντρο, έτσι να πλησιάζει ως εικόνα ένα χειμωνιάτικο τοπίο!

Βιβλιοευχές!

Δεν είναι δυνατόν να γιορτάσουμε χωρίς ευχές και δεν είναι δυνατόν οι Βολτίτσες να μην ευχηθούν οι γιορτές να περάσουν έτσι, χωρίς ευχές για θετικές σκέψεις, για διαβάσματα που μας αρέσουν και μας ταξιδεύουν, μας γεννάνε συλλογισμούς και όνειρα. Καλές να είναι οι ημέρες των γιορτών (ας προσπαθήσουμε να αποφύγουμε την μελαγχολία που μπορεί να τρυπώσει από τις χαραμάδες). Καλός να είναι ο Νέος Χρόνος 2013 για όλους μας! Και ακόμα και να συμβαίνουν πράγματα, να τα ξεπερνάμε σαν να ήταν ψηλά κύματα.

Γράμμα σε ένα παιδί για την φιλαναγνωσία

Πιο σιωπηρά από ό,τι θα έπρεπε το ΕΚΕΒΙ προωθεί την ανάγνωση εδώ και χρόνια προσπαθώντας με διάφορους τρόπους να εμπνεύσει τη βιβλιοφιλία.
Σημαντικότερες όλων, οι δράσεις που αφορούν τα παιδιά, τους μελλοντικούς αναγνώστες.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν δύο ιστοσελίδες που έχουν δημιουργηθεί με σκοπό να ενθαρρύνουν την ανάγνωση και απευθύνονται πρωτίστως σε παιδία αλλά και σε γονείς και εκπαιδευτικούς:
http://www.mikrosanagnostis.gr
http://www.philanagnosia.gr/
Μέσα στις δράσεις του βρίσκεται μια δημοσίευση με οκτώ κείμενα γνωστών συγγραφέων παιδικών βιβλίων που έχουν ως σκοπό να εμπνεύσουν την αγάπη για την ανάγνωση και τα βιβλία.
Ξεχωρίζω - με αρκετή δυσκολία - ένα για να το αφήσω εδώ. 
Το κείμενο υπογράφει ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος:

Καλοί μου φίλοι,

σας γράφω γιατί σήμερα είχα μια αναπάντεχη συνάντηση.

Όπως γύριζα στο σπίτι άκουσα ένα κλάμα. Κοίταξα γύρω μου. Δεν είδα κανέναν. Όμως το κλάμα συνεχιζόταν γοερό. Κοίταξα πάλι και τότε είδα ένα βιβλίο πεσμένο στην άκρη του πεζοδρομίου. Αυτό ήταν που έκλαιγε.

Το πήρα στα χέρια μου και το ρώτησα

«Γιατί κλαις;»

«Όπως έπεσα κάποιες σελίδες μου τσακίστηκαν. Πόνεσα. Ευτυχώς δε σκίστηκαν»

«Πώς βρέθηκες εδώ; Σε πέταξαν;»

«Δε θυμάμαι. Πήγαινα με το φίλο μου, έναν μικρό αναγνώστη, στο σπίτι του.»

«Σε είχε αγοράσει από βιβλιοπωλείο ή σε είχε δανειστεί από Βιβλιοθήκη;»

«Δε θυμάμαι σου λέω. Κι ήθελα τόσο να απολαύσει την ανάγνωσή μου.»

«Πώς ξέρεις ότι θα απολάμβανε;»

«Είμαι συναρπαστικό βιβλίο εγώ. Υπάρχει παιδί που δε θέλει παρέα με υπέροχους φίλους να ταξιδεύει πέρα από τα σύνορα του τόπου και του χρόνου;»

«Αυτό θα τον βοηθούσε να καταλάβει τον κόσμο αλλά και τον εαυτό του!»

«Εσύ, για να το ξέρεις αυτό, είσαι σίγουρα βιβλιόφιλος!» 

Του απάντησα πως μου αρέσει πολύ να διαβάζω αλλά και να γράφω βιβλία!

«Τι τυχερό που είμαι», φώναξε, «με βρήκε ένας συγγραφέας! Εσύ μπορείς να παρακαλέσεις τον Πήτερ Παν ή το Μικρό Πρίγκιπα να πετάξουν και να βρουν το φίλο μου;»

«Ξέρεις αυτοί είναι λογοτεχνικοί ήρωες! Γεννήθηκαν στο μυαλό ενός συγγραφέα και ζουν μέσα σε βιβλία όπως εσύ!»

«Αλήθεια; Έχω κι εγώ έναν ήρωα άξιο να αγαπηθεί. Ο ήρωάς μου ταξιδεύει στο παρελθόν μέσα από έναν υπολογιστή. Και στη σελίδα 88…»

«Τι γίνεται στη σελίδα 88;»

«Πήγαινε να διαβάσεις. Ό,τι καταλάβεις, αυτό γίνεται! Ο αναγνώστης δίνει νόημα στο κείμενο.»

«Άλλωστε αυτός σε διαλέγει ανάμεσα σε αμέτρητα άλλα βιβλία»

Τι ήθελα να το πω. Του θύμισα το μικρό αναγνώστη που το είχε διαλέξει κι έβαλε πάλι τα κλάματα, γιατί δεν πρόλαβε να δημιουργήσει μια σχέση μαζί του.

«Τι σχέση;»

«Από όλα τα βιβλία που διαβάζει κάποιος, μερικά τα ξεχωρίζει. Τα διαβάζει ξανά και ξανά. Δεν τα αποχωρίζετε ποτέ. Είναι αυτά που έχουν αγγίζει την ψυχή του. Που τον έχουν λίγο αλλάξει. Τέτοιο ήθελα να γίνω για αυτόν.»

Εκείνη την ώρα είδα ένα παιδί να έρχεται σιγά σιγά με το ποδήλατό του κοιτώντας σα να ψάχνει κάτι. Μόλις με παρατήρησε έτρεξε κοντά μου.

«Είναι δικό μου το βιβλίο που κρατάτε», μου είπε

«Χαίρομαι που γύρισες να το πάρεις. Το είχες πετάξει;»

«Ακόμη κι αν έπρεπε να πετάξω όλα τα βιβλία από την τσάντα μου, αυτό ποτέ!» 

Έφυγε κρατώντας το στην αγκαλιά του. Κι εγώ έμεινα να τους κοιτάω και να σκέφτομαι πως αυτή η συνάντησή μου με το βιβλίο δε θα έχει νόημα αν δεν την μοιραστώ μαζί σας.

Καλές  Αναγνώσεις

Βαγγέλης

Τα υπόλοιπα κείμενα, τόσο γλυκά όσο αυτό, βρίσκονται εδώ:

http://www.scribd.com/doc/109452583/Gramma-Se-Ena-Paidi

Ανάγνωση μέσα στην ανάγνωση

Όλο και συχνότερα όταν ανάβει το κόκκινο και σταματάνε τα αυτοκίνητα και τα μηχανάκια, ξεπηδούν από το πουθενά και μέσα στην μέση του δρόμου αρχίζουν ζογκλερικά νούμερα. Πολλά αντικείμενα πετιόνται συγχρόνως στον αέρα και ροτάρουν κυκλικά και ρυθμικά στα χέρια του επιδέξιου μπροστά στα μάτια των οδηγών όσο διαρκεί το φανάρι. Κάπως έτσι αισθάνομαι και εγώ ότι συμπεριφέρομαι με τα διαβάσματά μου. Κινούμαι ανάμεσα σε βιβλία σε μεσοδιαστήματα άλλων επιτακτικών ασχολιών. Διαβάζω παράλληλα και αποσπασματικά πολλά, τέσσερα, βιβλία, τώρα που μιλάμε δηλαδή. Δεν είναι όλα βιβλιοβιβλία βέβαια αλλά, δεν το λέω επειδή είμαι προκατειλημμένη (που είμαι ως γνωστόν), όλα σε κάποια γωνιά τους, κάπου σε ένα γύρισμα κάπως γίνεται και αναφέρονται σε βιβλία, σε τίτλους, σε διαβάσματα, σε επιδράσεις, σε λόγια ειπωμένα και γραμμένα. Μια εικόνα που να συνδέεται με την ανάγνωση έστω και αχνή, ένα σκηνικό με βιβλία, ένας διάλογος με ρήσεις βρίσκεται μέσα στις αφηγήσεις, μια μορφή που κρατά μια εφημερίδα, ένα χαρτί, ένα αποκαλυπτικό γράμμα. Ο πολιτισμός του γραπτού που αποτυπώνεται από το ίδιο του το μέσο, το κείμενο, ασυναίσθητα, χωρίς την συνείδηση ότι το κάνει, περνάει αυτόματα, σαν κοινή παράσταση, αντίθετα με αυτό που συμβαίνει στα καθεαυτού βιβλιοβιβλία που ξεκινούν εξαρχής με βάση τον κύκλο του γραμμένων και το ευρύ τους περιβάλλον.

Ας επιστρέψουμε σε βιβλιοβιβλία. Ένα λίγο παλαιότερο, που ανήκει στην κατηγορία του αστυνομικού μυθιστορήματος, κυκλοφόρησε το 2005 στην γλώσσα του, τα ισπανικά, και στα ελληνικά το 2009. Ο τίτλος του δεν προδίδει την άμεση σχέση με βιβλία Παρελθόν χαμένο στην ομίχλη του γεννημένου στην Αβάνα, Λεονάρδο Παδούρα (εκδόσεις Καστανιώτη, στην αγαπημένη σειρά συγγραφείς από όλο τον κόσμο που περιλαμβάνει σύγχρονους και σε αυτήν μεταφράστηκε μεταξύ άλλων και ο Σαραμάγκου). Δυο μόνο λόγια γιατί αξίζει να διαβαστεί. Ο πρωταγωνιστής στα αστυνομικά του Παδούρα, αστυνομικός Μάριο Κόντε έχοντας να εγκαταλείψει το σώμα, άνθρωπος κουρασμένος και απογοητευμένος χωρίς όμως να έχει χάσει την αξιοπρέπειά του και εντελώς την πίστη του σε ιδανικά που έχουν γενικά διαψευσθεί, βγάζει τον επιούσιο εντοπίζοντας και διαχειριζόμενος παλιά βιβλία. Κατά τύχη, πέφτει πάνω σε μια ολόκληρη βιβλιοθήκη, θησαυρό που περιέχει το σύνολο της κουβανικής βιβιοπαραγωγής. Η περιγραφή των σπάνιων και πολύτιμων βιβλίων ζωντανεύει στο μυαλό μας, και κάνει να αποκτούμε την αίσθηση ότι εμείς οι αναγνώστες τα βλέπουμε, τα πιάνουμε με τα χέρια μας και τα ανοίγουμε με θαυμαστική προσοχή για την αξία τους. Έχει περάσει από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Κούβας και τα έχει δει ο ίδιος, έχει μάθει για αυτά που γράφει και έτσι διαθλώνται άμεσα και σε εμάς. Δεν θα μπω στην πλοκή, την αναζήτηση και λύση του μυστηρίου, τους χαρακτήρες και τις διασυμπεριφορές τους. Θα σταθώ στο ότι τα αισθήματα των προσώπων εκφράζονται μέσα από τα βιβλία. Ο Κόντε θα κρατήσει και θα διαλέξει να δώσει διάφορα βιβλία. Θα χαρίσει και στην γυναίκα του, Ταμάρα, «δύο σκουρόχρωμους τόμους της έκδοσης με τα ποιήματα του Ερέδια» τυπωμένα το 1832, μια πράξη αγάπης που εκείνη θα καταλάβει ακαριαία και δεν θα αντισταθεί ούτε καν από ευγένεια, σεμνότητα ή ο,τιδήποτε άλλο. Θα δεχθεί την χειρονομία όπως ακριβώς της προσφέρεται. Τα βιβλία είναι φορείς τόσων και τόσων πραγμάτων, είναι φορείς βαθιών αισθημάτων για τα οποία είναι ικανοί και αξίζουν οι άνθρωποι.

Κρίση και εκδοτικοί οίκοι

“The Poor Poet” by Carl Spitzweg, 1837

Έχει παρατηρηθεί ότι σε περιόδους κρίσης οι Έλληνες διαβάζουν περισσότερο. 

Έτσι συνέβη στον Α΄ και στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Λίγοι οι εγγράμματοι τα χρόνια εκείνα αλλά πολλοί οι εκδοτικοί οίκοι και μεγάλη η βιβλιοπαραγωγή, μικρότερη από ό,τι σήμερα αλλά ποιοτικότερη. Εξάλλου, η έκδοση ενός βιβλίου αποτελούσε ένα μεγάλο γεγονός. 

Ο πόλεμος, η φτώχια, ο φόβος απαγόρευαν κάθε άλλου είδους ψυχαγωγίας και η μόνη ευχαρίστηση στο σπίτι ήταν η ανάγνωση ενός βιβλίου. 

Κάποιοι εκδοτικοί οίκοι άντεξαν και επιβίωσαν παρ’ όλες τις δυσκολίες, αντέχουν μέχρι σήμερα.

Ένας από αυτούς οι εκδόσεις Ίκαρος. 

Παρακολουθώντας τη συνέντευξη της ιδιοκτήτριας του εκδοτικού οίκου, Κατερίνα Καρύδη, παρατηρώ ότι στις δύσκολες εποχές οι οξυδερκείς εκδότες ξέρουν να ελίσσονται. 

Το ίδιο συνέβη και με τις εκδόσεις του Βιβλιοπωλείου της Εστίας, όταν το 1953 με τη δημιουργία της καλαίσθητης σειράς "Νεοελληνική Λογοτεχνία" εντάσσει στον κατάλογό της όλα τα έργα των συγγραφέων της "Γενιάς του '30" μέσω βιβλιόδετων τόμων μικρού σχήματος. Η σειρά αυτή εμπλουτίζεται μέχρι σήμερα και συνεχώς επανεκδίδονται οι τίτλοι των κλασικών πλέον κειμένων που περιλαμβάνει. 

Σήμερα οι εκδόσεις Ίκαρος τολμούν να στραφούν στην έκδοση παιδικών βιβλίων και βιβλίων ελληνικής πεζογραφίας με προοπτική την ανανέωση του κατάλογού τους.

Νέοι τίτλοι με την ίδια μοναδική τυπογραφική αισθητική των βιβλίων τους.

Να ευχηθώ καλοτάξιδα και μετά από χρόνια να μνημονεύουμε το έτος αυτό ως μια νέα αρχή.

Μακάρι η συνέντευξη να ήταν μεγαλύτερη, μακάρι να ακούγαμε περισσότερα για τον εκδοτικό οίκο και την ιστορία του.

Ανανεωμένη βρίσκω και την ιστοσελίδα των εκδόσεων Ίκαρος: http://www.ikarosbooks.gr/

Δραστήριοι και μέσω twitter: Εκδόσεις Ίκαρος ‏@IkarosBooks

Δε ξέρω αν σε αυτή την κρίση διαβάζουμε περισσότερο όπως τις άλλες δύσκολες εποχές αλλά ελπίζω να είμαστε σε θέση να αναγνωρίζουμε τις καλές εκδόσεις, τα ποιοτικά βιβλία που θα μείνουν να στολίζουν τη βιβλιοθήκη μας... και όχι μόνο.

Μία διαφορετική ιστορία του κόσμου

Ο αυστριακός θεωρητικός τέχνης Ernst Hans Josef Gombrich έγινε ευρύτατα γνωστός από την εισαγωγή του στην ιστορία της τέχνης, με τον τίτλο το Χρονικό της Τέχνης. Ένα βιβλίο που μοιράζεται ως σύγγραμμα σε αρκετές σχολές και που αρκετοί το διάβασαν ως ύλη σε σχετικά μαθήματα, κι εγώ ανάμεσά τους. 
Ένα βιβλίο που αξίζει να υπάρχει σε βιβλιοθήκες ανθρώπων που τα ενδιαφέροντά τους άπτονται σε τέτοιου είδους θέματα.
Ωστόσο, πριν από αυτό το βιβλίο είχε προηγηθεί η συγγραφή του βιβλίου Μικρή ιστορία του κόσμου. 
Το 1935 ο Gombrich έχοντας τελειώσει τις σπουδές του από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης, άνεργος και χωρίς καμία προοπτική για εργασία εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, συνομιλώντας με έναν φίλο του εκδότη τον Walter Neurath (αργότερα ίδρυσε τον εκδοτικό οίκο Thames & Hudson) του πρότεινε να ρίξει μια ματιά σε ένα ιστορικό βιβλίο που προορίζονταν για παιδιά για να το μεταφράσει στα γερμανικά. Ο Gombrich δεν έμεινε καθόλου ευχαριστημένος με το βιβλίο αφού θεώρησε ότι ακόμη και εκείνος θα μπορούσε να γράψει κάτι καλύτερο.
Εκείνη την περίοδο ασχολούνταν με τη διδακτορική του διατριβή και είχε βαρεθεί να γράφει και να διαβάζει επιστημονικά κείμενα οπότε τον ενθουσίαζε η ιδέα να αφηγηθεί με απλό τρόπο, χωρίς πομπώδεις λέξεις και βιβλιογραφικές παραπομπές, γεγονότα του παρελθόντος.
Και κάπως έτσι ξεκίνησε η συγγραφή της Μικρής ιστορίας του κόσμου ενός βιβλίου που δικαίως βρίσκεται στις λίστες με τα ευπώλητα και έχει μεταφραστεί σε πάνω από 18 γλώσσες. Το βιβλίο περιλαμβάνει με ένα μοναδικό τρόπο την ιστορία της ανθρωπότητας από την παλαιολιθική έως τη σύγχρονη εποχή.
Σίγουρα δεν θα ικανοποιήσει όσους επιθυμούν να διαβάσουν με επιστημονικό τρόπο, με ακριβής χρονολογίες και ονόματα την ιστορία αλλά θα συνεπάρει όσους θέλουν να κάνουν μια διαφορετική ανάγνωση της ιστορίας.
Φυσικά δε λείπει η ιστορία της γραφής.
Παραθέτω λίγα λόγια για να γίνει πιο αντιληπτό το ύφος:

Μ-Π-Ο-Ρ-Ω  Ν-Α  Δ-Ι-Α-Β-Α-Ζ-Ω

Πως το κάνεις αυτό; "Μα ακόμα κι ένα παιδί της πρώτης δημοτικού ξέρει την απάντηση" θα πεις. "Συλλαβίζω τις λέξεις". Όμως τι ακριβώς σημαίνει αυτό; "Λοιπόν βλέπεις ότι υπάρχει ένα Μ, ένα Π, ένα Ο, ένα Ρ και ένα Ω και καταλαβαίνεις ότι γράφει "μπορώ". Και με 24 γράμματα μπορείς να γράψεις τα πάντα". Τα πάντα; Ναι, τα πάντα! Σε όλες τις γλώσσες; Λίγο πολύ ναι, αν και το λατινικό αλφάβητο έχει 26 γράμματα.
Δεν είναι εκπληκτικό αυτό; Με 24 απλά σημάδια, που το καθένα τους αποτελείται από μία ή δύο γραμμές, μπορούμε να γράψουμε οτιδήποτε - εμπνευσμένο ή ανόητο, αγαθό ή δαιμονικό. Για τους αρχαίους Αιγύπτιους όμως δεν ήταν τόσο εύκολο νε γραφούν με ιερογλυφικά. Ούτε και για τους ανθρώπους που χρησιμοποιούσαν τη σφηνοειδή γραφή, γιατί εφευρίσκονταν ολοένα και περισσότερα νέα σημάδια, που το καθένα τους δεν αντιστοιχούσε σ' ένα γράμμα, αλλά σε μία τουλάχιστον συλλαβή. Η σκέψη όμως ότι κάθε σημάδι αντιπροσωπεύει ένα μόνο φθόγγο, και πως από 24 σημάδια μπορεί κανείς να φτιάξει όποια λέξη διανοηθεί, ήταν κάτι εντελώς καινούριο, μια πρωτάκουστη εφεύρεση που έγινε από ανθρώπους που έγραφαν πολύ. Όχι μόνο ιερά κείμενα και ύμνους, αλλά κάθε λογής γράμματα, συμβόλαια, αποδείξεις.
Οι εφευρέτες αυτοί ήταν έμποροι. Έμποροι που ταξίδευαν στα πέρατα των θαλασσών και αντάλλασσαν και εξήγαν αγαθά απ' όλο τον κόσμο σε όλον τον κόσμο. Ζούσανε πολύ κοντά στους Εβραίους, στα λιμάνια της Τύρου και της Σιδώνας, πόλεων πολύ μεγάλων και πιο ισχυρών από την Ιερουσαλήμ, που στην κίνηση και στη ζωντάνια έμοιαζαν αρκετά με τη Βαβυλώνα. Μόνο που οι Φοίνικες ήταν λιγότερο πολεμοχαρείς. Για τις κατακτήσεις τους προτιμούσαν να χρησιμοποιούν άλλα μέσα.    

Ένα απόσπασμα...

Антон Павлович Чехов (1860-1904)

...Tις προάλλες φώναξα στο γραφείο μου τη δεσποινίδα Ιουλία, τη δασκάλα των παιδιών. Έπρεπε να της δώσω το μισθό της.

- Κάθισε να κάνουμε το λογαριασμό, της είπα. Θα 'χεις ανάγκη από χρήματα και συ ντρέπεσαι να ανοίξεις το στόμα σου... Λοιπόν...

Συμφωνήσαμε για τριάντα ρούβλια το μήνα...
- Για σαράντα.
- Όχι, για τριάντα, το έχω σημειώσει. Εγώ πάντοτε τριάντα ρούβλια δίνω στις δασκάλες... Λοιπόν, έχεις δύο μήνες εδώ...
- Δύο μήνες και πέντε μέρες...
- Δύο μήνες ακριβώς... Το 'χω σημειώσει... Λοιπόν, έχουμε εξήντα ρούβλια. Πρέπει να βγάλουμε εννιά Κυριακές... δε δουλεύετε τις Κυριακές.

Πηγαίνετε περίπατο με τα παιδιά. Έπειτα έχουμε τρεις γιορτές...
Η Ιουλία έγινε κατακόκκινη και άρχισε να τσαλακώνει νευρικά την άκρη του φουστανιού της, μα δεν είπε λέξη.
- Τρεις γιορτές... μας κάνουν δώδεκα ρούβλια το μήνα... Ο Κόλιας ήταν άρρωστος τέσσερις μέρες και δεν του έκανες μάθημα... Μονάχα με τη Βαρβάρα ασχολήθηκες... Τρεις μέρες είχες πονόδοντο και η γυναίκα μου σου είπε να αναπαυτείς μετά το φαγητό... Δώδεκα και εφτά δεκαεννιά. Αφαιρούμε, μας μένουν... Χμ! σαράντα ένα ρούβλια... Σωστά;
Το αριστερό μάτι της Ιουλίας έγινε κατακκόκινο και νότισε. Άρχισε να τρέμει το σαγόνι της. Την έπιασε ένας νευρικός βήχας, έβαλε το μαντίλι στη μύτη της, μα δεν έβγαλε άχνα.
- Την παραμονή της πρωτοχρονιάς έσπασες ένα φλιτζάνι του τσαγιού με το πιατάκι του... Βγάζουμε δύο ρούβλια... Το φλιτζάνι κάνει ακριβότερα γιατί είναι οικογενειακό κειμήλιο, μα δεν πειράζει... Τόσο το χειρότερο! Προχωρούμε! Μια μέρα δεν πρόσεξες τον Κόλια, ανέβηκε ο μικρός στο δέντρο και έσκισε το σακάκι του... Βγάζουμε άλλα δέκα ρούβλια... Άλλη μια μέρα που δεν πρόσεχες, έκλεψε μια καμαριέρα τα μποτάκια της Βαρβάρας. Πρέπει να 'χεις τα μάτια σου τέσσερα, γι' αυτό σε πληρώνουμε... Λοιπόν, βγάζουμε άλλα πέντε ρούβλια. Στις δέκα του Γενάρη σε δάνεισα δέκα ρούβλια...
- Όχι, δεν έγινε τέτοιο πράμα, μουρμούρισε η Ιουλία.
- Το 'χω σημειώσει!
- Καλά...
- Βγάζουμε είκοσι επτά ρούβλια, μας μένουν δεκατέσσερα.
Τα μάτια της Ιουλίας γέμισαν δάκρυα. Κόμποι ιδρώτα γυάλιζαν πάνω στη μύτη της. Κακόμοιρο κορίτσι!
- Μα εγώ μια φορά μονάχα δανείστηκα χρήματα. Μονάχα τρία ρούβλια, από την κυρία, μουρμούρισε η Ιουλία και η φωνή της έτρεμε...

Αυτά είναι όλα όλα που δανείστηκα.
- Μπα; Και γω δεν τα είχα σημειώσει αυτά. Λοιπόν, δεκατέσσερα έξω τρία, μας μένουν έντεκα. Πάρε τα χρήματά σου, αγαπητή μου!

Τρία... τρία, τρία.... ένα και ένα... Πάρ' τα...
Και της έδωσα έντεκα ρούβλια. Τα πήρε με τρεμουλιαστά δάχτυλα και τα έβαλε στην τσέπη της.
- Ευχαριστώ, ψιθύρισε.
Πετάχτηκα ορθός και άρχισα να βηματίζω πέρα δώθε στο γραφείο. Με έπιασαν τα δαιμόνια μου.
- Και γιατί με ευχαριστείς;
- Για τα χρήματα.
- Μα, διάολε, εγώ σε έκλεψα, σε λήστεψα! Και μου λες κι ευχαριστώ;
- Οι άλλοι δε μου 'διναν τίποτα!...
- Δε σου 'διναν τίποτα. Φυσικά! Σου έκανα μια φάρσα για να σου γίνει σκληρό μάθημα. Πάρε τα ογδόντα σου ρούβλια! Τα είχα έτοιμα στο φάκελο! 

Μα γιατί δε φωνάζεις για το δίκιο σου; Γιατί στέκεσαι έτσι σαν χαζή; Μπορείς να ζήσεις σ' αυτό τον κόσμο αν δεν πατήσεις λίγο πόδι, αν δε δείξεις τα δόντια σου; Γιατί είσαι άβουλη;
Μουρμούρισε μερικά ευχαριστώ και βγήκε.

* Ά. Τσέχωφ, Διηγήματα

Γράμματα σε ένα νέο...

Και καθώς ήμουν απορροφημένη από το βιβλίο μου, διαβάζοντας με τα δοκίμια του Robert Louis Stevenson, έρχεται αφορμή να επισπεύσω την ανάρτηση πριν ακόμη φτάσω στην τελευταία σελίδα. Πρόκειται για ένα ακόμη αριστούργημα που έχει ενταχθεί στη σειρά "Στις πηγές της γνώσης" με υπεύθυνο τον Καρτάκη των εκδόσεων Printa. Ο τίτλος του βιβλίου που κρατώ στα χέρια μου είναι ενός εκ των δοκιμίων που περιέχει: Περί της ηθικής του συγγραφικού επαγγέλματος. Ένας αιώνας και μερικές ακόμη δεκαετίες έχουν περάσει από το θάνατο του συγγραφέα του νησιού των θησαυρών, του συγγραφέα που αποκαλεί εργοδότη του το ευρύ κοινό, κι όμως τα λόγια του θα είναι πάντα επίκαιρα. Δώδεκα δοκίμια περιλαμβάνει, επιλεγμένα από τον υπεύθυνο της σειράς, ένα εκ των οποίων αγαπημένο από τον αγαπημένο Μπόρχες με τίτλο "Περί ονείρων", αδιάβαστο ακόμη. 

Τα παρακάτω αποσπάσματα είναι δανεισμένο από το Γράμμα σ' έναν νέο που προτίθεται να σταδιοδρομήσει στο χώρο της τέχνης.

Λίγα λόγια του για το χρήμα:

Ο συγγραφέας, όμως, έχει να αντιμετωπίσει τη διπλή ατυχία τού να πληρώνεται πενιχρά όταν μπορεί να δουλέψει, και να μην μπορεί να δουλέψει όταν γεράσει. Πρόκειται, επομένως, για έναν τρόπο ζωής που σίγουρα θα σας οδηγήσει σε αδιέξοδο. Γιατί ο συγγραφέας (παρά τα κάποια τρανταχτά παραδείγματα περί του αντιθέτου) πρέπει να περιμένει πως θα 'ναι κακοπληρωμένος. Ο Tennyson και ο Montepin κατόρθωσαν να εισπράττουν παχυλότατες αμοιβές, όμως δεν μπορούμε όλοι να ελπίζουμε πως θα γίνουμε σαν αυτούς. Έαν επιλέξετε κάποια τέχνη για επάγγελμα, θα πρέπει εξαρχής να βγάλετε τελείως από το μυαλό σας οποιαδήποτε επιθυμία για χρήματα. Το μόνο που λογικά δικαιούστε να αναμένετε, εάν έχετε κάποιο ταλέντο και εφόσον είστε αρκούντως φιλόπονος, είναι ένα εισόδημα αντίστοιχο με αυτό που κερδίζει ένας υπάλληλος, με το ένα δέκατο ή ίσως το ένα εικοστό του δικού σας ψυχικού κόστους. Και ούτε έχετε δικαίωμα να ελπίζετε σε κάτι περισσότερο. Η ανταμοιβή σας βρίσκεται σε ό,τι σας προσφέρει η ζωή σας και όχι σε ό,τι σας προσφέρει το επάγγελμά σας - η πραγματική αμοιβή, εδώ, είναι η ίδια η δουλειά. 

Θα έχει γίνει ίσως αντιληπτό πως δεν δείχνω ιδιαίτερη κατανόηση για τις συνήθεις μεμψιμοιρίες των καλλιτεχνικών κύκλων. Ίσως να μη θυμούνται ποιο είναι το μεροκάμματο κάποιου που δουλεύει στα χωράφια, ή μήπως θαρρούν πως δεν χωρεί σύγκριση; Ίσως να ξέχασαν πόσο λιτή ήταν η ζωή του Millet, ή μήπως νομίζουν πως, επειδή έχουν μικρότερο ταλέντο, δικαιολογούνται να μην έχουν και τις ίδιες αρετές; Αλλά σ' ένα τουλάχιστον σημείο δεν χωρεί καμία αμφιβολία: αν κάποιος δεν είναι ολιγαρκής, δεν έχει καμία δουλειά στο χώρο της τέχνης...

Λίγα λόγια του για τη φήμη:

Τα εγκώμια, θα μου πείτε, είναι θεσπέσια τροφή. Και εάν μεν εννοείτε τις επιδοκιμασίες και τα ενθαρρυντικά λόγια από τους άλλους καλλιτέχνες, τότε πράγματι αναφέρεστε σε μία από τις ουσιαστικότερες και διαρκέστερες απολαύσεις στη σταδιοδρομία ενός καλλιτέχνη. Αλλά εάν το μυαλό σας πηγαίνει στους επαίνους του κοινού ή των εφημερίδων, τότε να είστε βέβαιος πως τρέφετε φρούδες ελπίδες. Είναι αλήθεια πως σε ορισμένα ειδικευμένα και περιορισμένης κυκλοφορίας έντυπα, το έργο ενός συγγραφέα, για παράδειγμα, τυγχάνει της δέουσας κριτικής, και συχνά τον επαινούν πολύ περισσότερο από ό,τι αξίζει, καμιά φορά για ιδιότητες ή χαρακτηριστικά που ο ίδιος καυχιόταν πως αποφεύγει, και άλλοτε πάλι από κυρίες ή κυρίους που αρνήθηκαν στον εαυτό τους το προνόμιο να διαβάσουν προηγουμένως το έργο του. Πάντως, εάν κάποιος νοιάζεται για τέτοιου είδους επαίνους, θα πρέπει να υποθέσουμε πως νοιάζεται εξίσου και γι' αυτό που συχνά τους συνοδεύει και που πάντα τους ακολουθεί: τη φριχτή γελοιοποίηση.

Αχ, πόσο διαφορετική θα ήταν αυτή η χώρα αν όλοι είχαμε επισκεφτεί μια βιβλιοθήκη και είχαμε πάρει από τα ράφια με τα "αζήτητα" ένα βιβλίο κλασικό-διαχρονικό γεμάτο λέξεις με σκέψεις...

Μια βιβλιοθήκη, ένα βιβλίο...

Για να γνωρίσω καλύτερα μια πόλη αναζητώ τις βιβλιοθήκες της.

Κυρίως για να νιώσω την ασφάλεια ότι είναι εκεί γεμάτες βιβλία που θα μπορώ να διαβάζω ακόμα κι όταν δεν θα μπορώ να τα αγοράζω.

Σιγά σιγά ανακαλύπτω ότι υπάρχουν αρκετές σε αυτήν την πόλη,

οι οποίες, βέβαια, μαθαίνω πως λειτουργούν όπως όπως,

πόλη βλέπετε άλλαξα όχι χώρα.

Ρωτώντας έφτασα στο Δίαυλο, Κέντρο Πληροφόρησης Νέων του Καλλιτεχνικού Οργανισμού του Δήμου Βόλου. Στο πρώτο όροφο μπήκα σε μια συμπαθητική, σχετικά μικρή, βιβλιοθήκη που λειτουργεί λίγες ώρες καθώς η βιβλιοθηκονόμος προσπαθεί να κρατάει ανοιχτές δύο - ίσως και τρεις - βιβλιοθήκες. Στοίβα τα βιβλία δίπλα της που περιμένουν να καταλογραφηθούν και να βγουν στα ράφια (δώρο φερμένο από το Future Library). Άλλη μία στοίβα με επιστροφές που περιμένουν κι αυτά να μπουν στις θέσεις τους. Γύρω άνθρωποι που θέλουν κουβέντα, κι εγώ ανάμεσα σε αυτούς.

Ανάμεσα στις επιστροφές ξαπλωμένο ένα βιβλίο με χαρούμενο εξώφυλλο με τον τίτλο απίθανες ιστορίες του συγγραφέα Ράντγιαρντ Κίπλινγκ. Ποιος μπορεί να πει όχι στην ανάγνωση απίθανων ιστοριών και μάλιστα του συγγραφέα του «Αν»;

Φαντάστηκα πως και αυτές οι ιστορίες θα είναι ένα δώρο του συγγραφέα προς το παιδί του. Χωρίς κανένα περιουσιακό στοιχείο του κληροδότησε ένα ακόμη βιβλίο με συμβουλές.

Κι έτσι το έκανα δικό μου, έστω για λίγο.

Διαβάζοντάς το έμαθα πολλά.

Έμαθα γιατί οι φάλαινες δεν τρώνε ανθρώπους, γιατί η λεοπάρδαλη έχει βούλες, γιατί η γάτα δεν μπορεί να έχει αφεντικό, αλλά το κυριότερο ήταν που έμαθα ποιο ήταν το πρώτο γράμμα και πως φτιάχτηκε των ανθρώπων το αλφάβητο.

Φτιάχτηκε στη νεοληθική κάπως έτσι:

- Μπαμπά, σκέφτηκα μια έκπληξη. Κάνε έναν ήχο, οποιονδήποτε.

- Αα! φώναξε ο Τεγκουμάι. Καλός είναι;

- Ναι, απάντησε η Τάφυ. Μοιάζεις με κυπρίνο που 'χει το στόμα ορθάνοιχτο. Πες τον ξανά, σε παρακαλώ.

- Αα! Αα! Αα! είπε ο πατέρας της. Σύνελθε λίγο, κόρη μου.

- Δε θέλω να συνέλθω, σε βεβαιώνω, είπε η Τάφυ. Πρόκειται για την έκπληξη που ετοιμάζω. Πες "Αα!", σε παρακαλώ, μπαμπά και κράτα το στόμα ανοιχτό. Δωσ' μου και αυτό το δόντι. Θα σχεδιάσω ένα ορθάνοιχτο στόμα κυπρίνου.

- Για ποιο λόγο;

- Δεν τον φαντάζεσαι! είπε η Τάφυ αρχίζοντας να ξύνει τη φλούδα. Θα 'ναι η μυστική μας έκπληξη. Όταν θα σχεδιάζω ένα κυπρίνο με το στόμα ολάνοιχτο πάνω στην καπνιά, στο έδαφος της σπηλιάς μας, μπορεί στη μαμά να μην κάνει καμιά εντύπωση, εσένα πάντως θα σου θυμίζει τον ήχο "Αα!". Έστι, θα μπορούμε να παίζουμε το παιχνίδι ότι τάχα είμαι εγώ που σου επιτίθεμαι το βράδυ και σε τρομάζω με αυτόν τον ήχο.

Και κάπως έτσι δημιουργήθηκε το Α και όλα τα υπόλοιπα γράμματα, σπουδαία κατάκτηση, δε νομίζετε;

Σύμφωνα με τον Καρλ Πάπενχαιμ αν θέλαμε να αποτυπώσουμε όλο το βιβλίο πάνω σε ένα μεγάλο χαρτί θα μπορούσε να γίνει ένα πόστερ σαν αυτό:  

Περισσότερα πόστερ στο site του. 

Book Villages

Για τα χωριά αυτά που είναι πλημμυρισμένα από βιβλιοπωλεία και κυρίως από παλαιοβιβλιοπωλεία, έχω μιλήσει ξανά σε προηγούμενη ανάρτηση με αφορμή τη Becherel της Βρετάνης. Ωστόσο, είναι τόσα αυτά τα μέρη - εντός και εκτός ΕΕ - όσα αρκούν για πολλές αφορμές αναρτήσεων – και για πολλά όνειρα ταξιδιών. Πράγματι δε φτάνει μια ζωή για να ταξιδέψεις σε όλα τα μέρη που ονειρεύεσαι.

Το πρώτο book village δημιουργήθηκε τo 1961 από τον Richard Booth στην Ουαλία  στο Hay-On-Wye. Έκτοτε πολλά, σχεδόν εγκαταλελειμμένα, χωριά της Γαλλίας, της Ολλανδίας, της Γερμανίας, της Νορβηγίας, του Βελγίου μετατράπηκαν σε παραδεισένια μέρη για πάσης φύσεως αναγνώστη και βιβλιόφιλο.

Στο Βέλγιο το πρώτο αυτό μέρος δημιουργήθηκε το 1984 σε ένα μικρό, κατάφυτο, μεσαιωνικό χωριό, το Redu (βρίσκεται αρκετά κοντά στο τουριστικό Μπριζ). Ένα μέρος που σήμερα έχει 450 κατοίκους, 24 βιβλιοπωλεία, ένα παραδοσιακό βιβλιοδετείο, ένα εργαστήριο επεξεργασίας χαρτιού και πολλούς επισκέπτες αναγνώστες που έχουν το χρόνο και το χώρο να διαβάσουν, να ξεφυλλίσουν και να ταξιδέψουν στην ιστορία των βιβλίων περιτριγυρισμένοι από μεσαιωνικά τείχη πρώιμου γοτθικού στυλ. Εμπνευστής και δημιουργός της ιδέας ήταν Noel Ansolet, ο οποίος αφού αγόρασε ένα πέτρινο σπίτι του 16^ου αιώνα και το μετέτρεψε σε βιβλιοπωλείο οργάνωσε (και διαφήμισε αρκετά) μία έκθεση βιβλίου μετατρέποντας εγκαταλελειμμένες αποθήκες και στάβλους σε αυτοσχέδια βιβλιοπωλεία.

Ακολουθεί ένας κατάλογος με τα ομορφότερα χωριά της Ευρώπης καθώς και πληροφορίες για το κάθε χωριό. Όποιος φίλος του μπλογκ (και των βιβλίων) ταξιδέψει σε αυτές τις χώρες και έχει την ευκαιρία να επισκεφτεί ένα από αυτά τα χωριά πολύ θα ήθελα να περάσει και να μας πει μερικές εντυπώσεις.

(ένα κλικ πάνω στην εικόνα και θα διαβάζεται)

Δε ξέρω αν ένα ελληνικό χωριό θα μπορούσε να γίνει ένας βιβλιοπαράδεισος, αν γινόταν πάντως σίγουρα θα το επισκεπτόμουν και σίγουρα θα είχα την επιθυμία να μείνω.