Ένα εκ των αγαπημένων

Δύο ήταν οι αφορμές που με παρακίνησαν να αγοράσω και κατ' επέκταση να διαβάσω το εξαιρετικό Σφαγείο νούμερο πέντε του Κερτ Βόνεγκατ: οι άνθρωποι που επέλεξαν να ενσωματώσουν αυτό το βιβλίο στις λίστες με τα δέκα πιο αγαπημένα βιβλία (με αφορμή την πρόκληση της Κατερίνας Μαλακατέ) και ότι είναι (πρόσκαιρα ελπίζω) εξαντλημένο από τις εκδόσεις Κέδρος.
Και πάλι η χαρά της αναζήτησης και η διπλή χαρά του εντοπισμού.
Μερικά τηλέφωνα ήταν αρκετά ώστε να ταξιδέψει ένα από τα εναπομείναντα αντίτυπα από τα ράφια ενός βιβλιοπωλείου των Αθηνών στα χέρια μου.
Από τις πρώτες γραμμές ο αναγνώστης καταλαβαίνει ότι πρόκειται για ένα αριστούργημα του 20ού αιώνα ενός ευφυή συγγραφέα που έχει μέσα από τα κείμενα του καταφέρει να παραμένει ζωντανός.
Για πολλά χρόνια ο πόλεμος ως θεματολογία στη λογοτεχνία με άφηνε ασυγκίνητη θεωρώντας το ως κάτι ξεπερασμένο. Η άποψη αυτή πρόσφατα αναιρέθηκε και ο πόλεμος επέστρεψε στις λογοτεχνικές αναζητήσεις μου.
Στο βιβλίο αυτό ο Βόνεγκατ καταφέρνει με τον πιο εξαιρετικό τρόπο να αποτυπώσει τη φρίκη του πολέμου και τις ανεπανόρθωτες βλάβες που αυτός επιφέρει στο πνεύμα του ανθρώπου. Παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Έναυσμα για τη συγγραφή του βιβλίου αποτέλεσε ο βομβαρδισμός της Δρέσδης το Φεβρουάριο του 1945 που ο ίδιος βίωσε ως αιχμάλωτος πολέμου. Το 1969, 24 χρόνια αργότερα, εκδίδονται οι μνήμες της φρίκης του πολέμου. Ο συγγραφέας ώριμος παρατηρητής είναι παντού μέσα στο κείμενο, δίπλα και πίσω από τους ήρωες, γίνεται ένας αντικειμενικός παρατηρητής του εαυτού του.
Η αφήγηση του κειμένου περιπλέκεται καθώς ο ήρωας κάθε που κοιμάται ξυπνά σε διαφορετικούς τόπους, χρόνους, πλανήτες. Μπερδεύεται, δεν ξέρει που βρίσκεται, ποια ζωή ζει. Όχι όμως ο αναγνώστης που μένει καθηλωμένος, συνεχίζει ακόμη κι όταν έχει φτάσει στην τελευταία σελίδα. Κάτι που μόνο ένα πραγματικά καλογραμμένο βιβλίο μπορεί να πετύχει.
Τελειώνοντας την ανάγνωση, η έκφραση "έτσι πάει" που επιδέξια είναι τοποθετημένη μετά από κάθε δυνατή σκηνή, παραμένει.
Σε κάποιους που επέλεξαν να δημιουργήσουν τατουάζ επηρεασμένοι από ένα αγαπημένο τους βιβλίο η φράση "so it goes" θα μείνει μόνιμα χαραγμένη, όχι μόνο στο μυαλό.

Μερικά ακόμη τατουάζ εμπνευσμένα από αγαπημένα βιβλία θα βρείτε εδώ.

Διαφορετικές βιβλιοαναζητήσεις...

Είναι ένα μωρό που του αρέσει να πιπιλάει το χέρι του, να το κάνει μπουνίτσα και να βάζει στο στόμα του το πάνω μέρος της. Στρουμπουλό τόσο όσο πρέπει για να σου δημιουργείται η επιθυμία να το ζουλήξεις και να το δαγκώσεις. Κάθεται ήσυχα στο καρότσι του και κοιτά με περιέργεια μια τη μαμά του και μια τα βιβλία, σαν να καταλαβαίνει ότι κάτι ξεχωριστό πρόκειται να γίνει, μία σκέψη ξεχωριστή που αυτό έχει προκαλέσει.
Σκέφτηκε, λοιπόν, η μητέρα του, να δημιουργήσει ένα διαφορετικό προσκλητήριο, το οποίο θα στείλει σε φίλους και συγγενείς για να τους προσκαλέσει στη βάπτισή του. Τα συνηθισμένα προσκλητήρια είναι μια κάρτα, ένα κομμάτι χαρτί, που πάνω τυπώνεται ένα κείμενο που ανακοινώνει τη μέρα, την ώρα και το μέρος που θα γίνει η βάπτιση. Μερικές φορές έχει και εικόνες ή τη φωτογραφία του μωρού, άλλες πάλι έχει ένα χαρούμενο ποίημα που τονίζει πόσο σημαντική είναι η μέρα εκείνη για τους γονείς. Ό,τι και να έχει όμως δεν παύει να είναι ένα βαρετό προσκλητήριο, δίχως φαντασία, που τις περισσότερες φορές καταλήγει στα σκουπίδια.
Πώς μπορεί αυτό το προσκλητήριο, αυτής τα βάπτισης, αυτού του μωρού, να εκπλήξει και να μην πεταχτεί; Θα πρέπει να είναι ένα αντικείμενο, ένα αντικείμενο που δύσκολα παίρνει κάποιος την απόφαση να το πετάξει. Θα πρέπει να έχει και χαρτί για να γραφτούν οι σημαντικές πληροφορίες κι ας είναι να γραφτούν χειρόγραφα. Μα τί άλλο από ένα βιβλίο και μιας που μιλάμε για βάπτιση, ένα παιδικό βιβλίο. Μπήκε και η γιαγιά στο κόλπο, η οποία μυρίστηκε ότι αυτήν την εποχή τα βιβλιοπωλεία και οι εκδότες είναι γεμάτα προσφορές και σαν να κατάλαβε ότι η ιδέα της κόρης της δεν είναι και τόσο εξωπραγματική.
Κι έτσι ξεκίνησε η αναζήτηση γιαγιάς, μητέρας και μωρού.
Ψάχνουν, λοιπόν, ένα παιδικό βιβλίο, οικονομικό, μικρό σε μέγεθος, με χοντρό εξώφυλλο, να έχει δύο λευκές σελίδες στην αρχή για να μπορέσουν να δημιουργήσουν το διαφορετικό προσκλητήριο, για την ακρίβεια 250 τέτοια προσκλητήρια.
Μπήκα κι εγώ σε σκέψεις και άλλο που δεν θέλω να βοηθήσω αυτήν την αναζήτηση.
Η πρώτη ιδέα είναι ένα από τα βιβλία του Τριβιζά που έχει ακριβώς τα χαρακτηριστικά που θέλει η οικογένεια εκτός του βασικότερου που είναι η τιμή.

Και η αναζήτηση συνεχίζεται.
Ελπίζω να μην σταματήσει μέχρι να βρεθεί γιατί πραγματικά είναι μια ξεχωριστή βιβλιοιδέα.

100.000 βολτάρισαν εδώ!

Και όλο έλεγα να το έχω στο νου μου, να βρίσκομαι σε ετοιμότητα που πλησιάζαμε τους 100.000 επισκέπτες (μαζί με τους ανήσυχους εαυτούς μας βέβαια!!!)και να που λιγουλάκι ξεχάστηκα και πατήσαμε τον "μαγικό" αριθμό και μάλιστα τον ξεπεράσαμε!!! Απίστευτο;; Ευχαριστούμε όλον τον κόσμο που ενδιαφέρεται, που νοιάζεται, που παρακολουθεί τα λόγια και τις σκέψεις μας και εντέλει τις ζωές μας...

Εκθέσεις Βιβλίου και οι τόποι τους

Κυριακή 9 Ιουνίου 2013 σήμερα (χθες), ολοκληρώνεται η 36η Γιορτή Βιβλίο στο Πεδίου του Άρεως. Έτρεξε και φέτος το πρόγραμμα «Με διάβασες; Χάρισέ με! Χαρίστε ένα βιβλίο, σώστε μια βιβλιοθήκη» που την προηγούμενη χρονιά γνώρισε ανταπόκριση συγκεντρώνοντας κοντά 18.000 βιβλία. Και αυτήν την χρονιά μάλλον επιτυχία θα είχε κρίνοντας από τις στοίβες και τις κούτες που μαζεύτηκαν στο πρώτο πρώτο περίπτερο αριστερά του αγάλματος του έφιππου βασιλιά. Οι Γιορτές και τα Φεστιβάλ του Βιβλίου έχουν κατά καιρούς περιφερθεί σε διάφορα σημεία της πόλης Αθήνας εκτός από το Πεδίο του Άρεως: στο Ζάππειο, την Διονυσίου Αεροπαγίτου, μια φορά στην προέκταση του ιστορικού περίπατου μεταξύ Θησείου και Γκάζι. Δεν έχουν ακόμα μετά από μια πλήρη 35ετία σταθερό τόπο για την συνάντησή τους. Το γεγονός ότι τριγυρίζουν από μέρος σε μέρος, ότι δεν έχουν βρει μια μόνιμη τοποθεσία της εκδήλωσής επικοινωνίας μεταξύ εκδοτών, βιβλιοπωλών και του κοινού που κατεβαίνει στον δημόσιο χώρο, ότι εκδηλώνονται με όρους νομαδικότητας στέκεται σαν εμπόδιο στην διαμόρφωση μιας καλής παράδοσης. Από όλα τα μέρη το πιο επιβλητικό ήταν ο πεζόδρομος της Διονυσίου Αεροπαγίτου, κάτω από την Ακρόπολη, το θέατρο του Ηρώδου του Αττικού, το αρχαίο θέατρο, το νέο Μουσείο της Ακρόπολης, μια μπουκιά απόσταση από την Πλάκα. Ταιριάζει να περιδιαβαίνεις ξεφυλλίζοντας βιβλία μέσα στην υποβλητική ατμόσφαιρα που αποπνέει η περιοχή. Ανεβάζει τους εκδότες και εκείνους που περιμένουν πίσω από τους πάγκους των βιβλίων, να περιμένουν κάτω από τον αττικό ουρανό με εικόνα την φωτισμένη Ακρόπολη. Ανεβάζει και τους περιδιαβάζοντες που λαμβάνουν σωρεία εικόνων και παραστάσεων. Αισθάνονται καλύτεροι, αντλούν ομορφιά και από την ομορφιά αυτοπεποίθηση. Η Γιορτή του Βιβλίου δίνει και επιπρόσθετο ενδιαφέρον στον δρόμο, μια νέα χρήση που ισορροπεί, όπως το κάνει το βιβλίο, μεταξύ πνευματικής και υλικής ανταλλαγής. Υπάρχει και μια μερίδα που προτιμά το Ζάππειο για την άπλα του, την ανοιχτοσύνη προς όλες τις διευθύνσεις, την θέα που το περιβάλλει από τόσες πλευρές, για την νότα μιας όψης της νεοκλασικής Αθήνας, για την δροσιά του περιβάλλοντος πράσινου. Συμμετείχαν περισσότεροι από 100 εκδότες-βιβλιοπώλες. Άλλοι, οι λιγότεροι αλλά γενναιότεροι με τους αριθμούς των πωλήσεων στο πλευρό τους απλωμένοι σε δυο τρία περίπτερα, άλλοι, αρκετοί προβληματισμένοι αλλά μέσα στον αγώνα να μην θέλουν να καταθέσουν τα όπλα, μοιράζονταν το περίπτερό τους με δυο ακόμα και τρεις φίλους συναδέλφους. Άλλοι κανονικά να καταλαμβάνουν τον χώρο που αναλογεί σε κάθε περίπτερο. Τώρα, τι να ειπωθεί για τους γερασμένους πλαστικούς τοίχους, για τους πάγκους με την απλή, που περιορίζεται μετά βίας στα απαραίτητα, σχεδιαστική λειτουργικότητα που προσφέρουν τις συνεχείς ατέλειωτες ώρες της παραμονής. Τι να σκεφτεί για την ποιότητα των υλικών κατασκευής, την αισθητική που δεν έχει άποψη και δεν χαρίζει ούτε ομορφιά ούτε προκαλεί περιέργεια ή ενδιαφέρον. Προσφορές, τύπου στα 3 το 1 δώρο, εκπτώσεις 30% έως και 50%, τιμές γκρεμισμένες, «θα το πάρετε τόσο, από τόσο». Εκεί που παλιά δεν γινόταν καμιά χειρονομία οικονομικής διευκόλυνσης ούτε καν για την χαρά του παζαριού, τώρα πάσα προσφορά δεκτή. Ή του ύψους ή του βάθους, οριζόντιες αντιμετωπίσεις. Ακραία πηδήματα που τους λείπει ο ενδιάμεσος χώρος συμπεριφοράς και προσέγγισης, η κριτική και ο αυθορμητισμός. Στην ερώτηση αν είχε κόσμο, η απάντηση ήταν διστακτική, αβέβαιη και πάντως οι αγορές απείχαν παρασάγγας από προηγούμενες χρονιές, ακόμα και από την περσινή. Η Γιορτή άρχισε να διαφημίζεται μετά την έναρξή της και είχε να συναγωνιστεί το παζάρι μετά συναυλιών στο Πάρκο του Μεγάρου Μουσικής, όπου διατίθεντο οι γνωστές εκδόσεις με 1-2 -3 ευρώ. Εκεί, προσήλθαν 80.000 επισκέπτες, πολλοί από τους οποίους νόμιζαν ότι βρίσκονταν στην επίσημη Γιορτή του βιβλίου. Καλύφθηκαν με την εκδήλωση στο Πάρκο και επέστρεψαν σπίτια τους με σακούλες βιβλία. Πήρα και εγώ τα κατιτίς μου, λίγα πράγματα αλήθεια, τρία μικρά που έχω ήδη ξεκοκαλίσει με ευχαρίστηση, ατένισα από μακριά πολλά, πλησίασα τους πάγκους, άπλωσα ένα χέρι να διαβάσω το οπισθόφυλλο, είδα εξώφυλλα παλιά και πιο καινούρια, γέμισα εικόνες. Προσπαθώ να είμαι αυστηρά αξιολογική, δύσκολο να μην δημιουργηθούν απωθημένα. Καλή εβδομάδα!

Τρία μαγικά παραμύθια του Αργύρη Χιόνη

Ο Αργύρης Χιόνης έγινε αγαπημένος συγγραφέας αυτού του ιστολογίου εξαιτίας του βιβλίου Το οριζόντιο ύψος και άλλες αφύσικες ιστορίες.
Τον καιρό που είχε εκδοθεί αυτό το βιβλίο, οι εκδόσεις Κίχλη μόλις είχαν κάνει τα πρώτα τους βήματα και εμείς είχαμε ενθουσιαστεί με την καλαισθησία των εκδόσεων τους καθώς και με τις βαθυστόχαστες ιστορίες του συγγραφέα, αφιερώνοντας δύο αναρτήσεις, μία δική μου και μία της Έλλης.
Ο Χιόνης μπήκε στη λίστα με τους αγαπημένους συγγραφείς και έκτοτε το βιβλίο αυτό καταφθάνει στη μνήμη μου ευθύς αμέσως ως απάντηση στις ερωτήσεις πες μου ένα αγαπημένο σου βιβλίο ή πες μου ένα βιβλίο που αξίζει να διαβάσω. Το βιβλίο δωρίστηκε σε αγαπημένους φίλους, εξάλλου ως δώρο είχε φτάσει και στα δικά μου χέρια. Με μεγάλη μου λύπη μαθαίνω πως δεν κυκλοφορεί, ελπίζω να είναι πρόσκαιρα εξαντλημένο και απλά αυτό να είναι το μεσοδιάστημα μεταξύ των επανεκδόσεων.
Είναι κρίμα τέτοια βιβλία να μην υπάρχουν στην αγορά.
Αρκετά βιβλία του συγγραφέα έχουν εκδοθεί, θεατρικά, ποιητικές συλλογές, παιδικά παραμύθια, πολλά εκ των οποίων κι αυτά εξαντλημένα.

Το 1998 εκδόθηκε το παιδικό του βιβλίο Τρία μαγικά παραμύθια που περιλαμβάνει αυτό ακριβώς που λέει ο τίτλος μαζί με την εικονογράφηση που ο ίδιος σχεδίασε. Ακολούθησαν άλλες δύο ανατυπώσεις τα επόμενα δύο χρόνια και έκτοτε οι εκδόσεις Πατάκη επέλεξαν να το αφήσουν εξαντλημένο. Η ένδειξη αυτή δίπλα στην εγγραφή του βιβλίου στη βιβλιονέτ με δελέασε να ξεκινήσω την αναζήτηση. Πιο εύκολα από ό,τι τολμούσα να φανταστώ εντόπισα το μικρό αυτό βιβλιαράκι στα ράφια ενός μικρού χαρτοβιβλιοπωλείου της γειτονιάς. Η κλασική χαρακτηριστική πορτοκαλί σειρά Μικρά Σπουργιτάκια στην οποία είχε ενταχθεί, βοήθησε την αναζήτησή μου. Φανταστείτε τη χαρά μου όταν εντόπισα τις πολυπόθητες λέξεις στη μικρή πορτοκαλί ράχη στριμωγμένη μαζί με τα άλλα νούμερα της σειράς.
Το παιδικό βιβλιαράκι των 35 σελίδων μετά από τόσα χρόνια που περίμενε στα ράφια αυτού του μικρού βιβλιοπωλείου βρίσκεται στα χέρια μου.
Στην πρώτη σελίδα η τιμή είναι γραμμένη σε δραχμές.

Επιλέγω την τρίτη ιστορία να την αφήσω εδώ, φέρει τον τίτλο Το καρβουνάκι της ζωής.

Μια φορά κι έναν καιρό, τη μακρινή εποχή των πάγων, όταν η Γη ήταν απ' άκρη σ' άκρη παγωμένη, ζούσε κρυμμένο κάτω από τους πάγους ένα ελάχιστο αναμμένο καρβουνάκι. Κανείς δεν ξέρει πώς βρέθηκε εκεί, πώς είχε ανάψει. 'Ητανε, μάλλον, ένα καρβουνάκι μαγικό.
Το καρβουνάκι αυτό, δουλεύοντας ακούραστα και με μεγάλη υπομονή κι επιμονή, έλιωσε λίγο λίγο, από τα μέσα, βουνά ολόκληρα από πάγους. Έτσι, γεννήθηκε η θάλασσα, που σκέπασε όλη τη Γη.
Το καρβουνάκι όμως δε σταμάτησε εκεί. Κρυμμένο στο βυθό της θάλασσας και, σαν από θαύμα, πάντα άσβηστο, συνέχισε μ' επιμονή κι υπομονή μεγάλη, να ζεσταίνει τα νερά, να τα εξατμίζει, να τ' ανεβάζει ως τους ουρανούς και να τα κάνει σύννεφα παχιά κι αφράτα. Κατάφερε, έτσι, να βγάλει τη Γη απ' τα νερά.
Το καρβουνάκι πήγε ύστερα και κρύφτηκε στης Γης το κέντρο και συνεχίζει, ακόμη τώρα, να τη ζεσταίνει από μέσα και να μην την αφήνει να ξαναπαγώσει.
Στο καρβουνάκι αυτό, το ελάχιστο, χρωστάμε την ύπαρξη των φυτών, που όπως ξέρετε μισούν τον πάγο, τα ζώα, που όπως ξέρετε τον τρέμουν, και τους ανθρώπους, που κι αυτοί καθόλου δεν τον θέλουν, εκτός κι αν είναι μέσα στα ψυγεία τους και τους κρατάει φρέσκα τα τρόφιμα.

Τόσα απλά.
Θέλετε και τις άλλες δύο;

Πριγκίπισσες της Μεσογείου που ήξεραν γραφή

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης στην Αθήνα, με την επιμέλεια του Διευθυντή του και καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Νικολάου Χρ. Σταμπολίδη, οργάνωσε μια έκθεση με τίτλο «Πριγκίπισσες της Μεσογείου στην αυγή της Ιστορίας». Η έκθεση, αφού πήρε παράταση έως τις 8 Μαΐου 2013, επειδή είχε μεγάλη επιτυχία, ειδικά οι ξεναγήσεις του Σαββατοκύριακου που συγκέντρωναν πλήθος κόσμου, τελείωσε. Κατέβηκε και το μεγάλο μπάνερ που την σηματοδοτούσε στην πρόσοψη της Β. Σοφίας. Αφορούσε ταφικά ευρήματα γυναικών που ήταν από γενιά, δηλαδή γεννήθηκαν σε οικογένεια με κύρος ή και πλούτο ή και κατείχαν υψηλά κοινωνικά αξιώματα, κατείχαν κοινωνικά και ιερατικά αξιώματα, επιτελούσαν θρησκευτικά καθήκοντα. Παρουσιάζονταν 24 γυναικείοι τάφοι με τα συνοδευτικά τους κτερίσματα, αντικείμενα που οι ίδιες επέλεξαν να τοποθετηθούν κοντά τους για το ταξίδι της άλλης όχθης. Τα ρούχα και τα κοσμήματά τους μαζί με τα συμβολικά και λειτουργικά πράγματά τους αποκαλύπτουν, μιλούν για τις ζωές τους στις συγκεκριμένες κοινωνίες την συγκεκριμένη χρονική στιγμή, όσα δηλαδή μπόρεσαν να αποκρυπτογραφήσουν οι αρχαιολόγοι και να καταλάβουν το νόημα και την χρήση τους. Δεν έχουν απαντηθεί όλα τα ερωτηματικά Υπάρχουν κενά και ασυνέχειες. Οι πριγκίπισσες έζησαν από το 1000 έως το 500 π.Χ. στην Εύβοια, τις Αιγές της Μακεδονίας, την Αθήνα, την Σαλαμίνα της Κύπρου, την Νότια Ιταλία και την Ετρουρία. Μαζί τους είχαν επιλέξει να πάρουν πράγματα πολύτιμα είτε γιατί ήταν από πολύτιμα υλικά και περίτεχνα κοσμημένα είτε γιατί είχαν μεγάλη προσωπική αξία για αυτό που υπήρξαν. Ρούχα και κοσμήματα όλων των ειδών, αγγεία, φιάλες, κούπες, αδράχτια από χαλκό, ασήμι και κεχριμπάρι σύμβολα της υφαντικής και του έργου του οικιακού βίου, μικρά έπιπλα, ξύλινα και χάλκινα ομοιώματα αμαξών, ειδώλια, πυξίδες, τις συνόδευαν μεταξύ άλλων. Σημάδια του υλικού πολιτισμού που αποτυπώνουν κοινωνικές πληροφορίες του παρελθόντος. Από όλα, επιλέγω να σταθώ σε εκείνα τα αποτυπώματα του χρόνου που συνδέουν τις πριγκίπισσες με την γραφή, την ανάγνωση, την επαφή με πράξεις που απαιτούσαν ειδικές γνώσεις. Στους τάφους πριγκιπισσών που τελούσαν ιερατικά καθήκοντα βρέθηκαν σφραγίδες και σκαραβαίοι που χρησίμευαν ως σφραγίδες. Εκτός από την όμορφη καλλιτεχνική τους εικόνα παραπέμπουν στο γεγονός ότι οι πριγκίπισσες είχαν δικαίωμα να βάζουν την σφραγίδα τους. Είχαν την αρμοδιότητα να επικυρώνουν, να νομιμοποιούν σφραγίζοντας άρα ήξεραν να διαβάζουν και να καταλαβαίνουν κείμενα δικαιοπρακτικού περιεχομένου (γάμους, εμπορικές πράξεις). Έχει βρεθεί στην Άχνα της Κύπρου, και εκτίθετο, ένα ειδώλιο ιέρειας που στον λαιμό της κρέμονταν και σφραγίδες ανάμεσα σε κοσμήματα. Πιο ενδεικτικά είναι μια σειρά από ευρήματα που ανήκουν στην περιοχή της εγγραμματοσύνης, όπως είναι ένα μελανοδοχείο, εργαλεία γραφής (γραφίδες και ξύστρες) μια μικρή πινακίδα με το αλφάβητο. Οι πριγκίπισσες της Ιταλίας ήξεραν και να διαβάζουν και να γράφουν, ήταν περήφανες για αυτό, και ήθελαν να τις θυμόνται για αυτές τους τις ικανότητες σε έναν κόσμο που λέγεται ότι μόνον οι άνδρες είχαν πρόσβαση στην γραφή και την εκπαίδευση. Διάλεξαν αντικείμενα που το αποδεικνύουν να τις συνοδεύουν στο επέκεινα, η απόφασή τους έγινε σεβαστή και εμείς έτσι το ξέρουμε. Το μήνυμά τους διέσχισε τον χρόνο. Και εμείς θα πρέπει να βρούμε τρόπους, να χρησιμοποιήσουμε τους παλιούς, ανθεκτικούς και δοκιμασμένους, να δημιουργήσουμε και νέους για να αφήσουμε τις πατημασιές μας. Είναι παρηγοριά για μας να βρίσκουμε ανθρώπινα δημιουργικά ίχνη και θα είναι πάντα για τους ανθρώπους, μας βγάζει από την μοναξιά.

Πηλιορείτικες ιστορίες

Περπατώντας στο πιο κοντινό στο Βόλο Πηλιορείτικο χωριό, την Πορταριά, εντόπισα ένα όμορφο αρχοντικό που σήμερα λειτουργεί ως Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο. Ήταν Κυριακή και μιας που ήταν μία από τις δύο μέρες που λειτουργεί δεν δίστασα να το επισκεφτώ. Ένα ταξίδι στο χρόνο γεμάτο γνώσεις για την πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.
Κάθε δωμάτιο του αρχοντικού Ζούλια μια διαφορετική ιστορία, κάθε παράθυρο μια διαφορετική θέα στα χρώματα του Πηλίου.
Στο τέλος της ξενάγησης μας περίμεναν βιβλία τοπικών εκδόσεων, πάρτε όσα θέλετε είναι δωρεάν, είπε η "πενταμηνίτισσα" ξεναγός.
Χαμόγελο ευτυχίας, καθώς το βιβλίο με τίτλο Παλιές Πηλιορείτικες ιστορίες του Παπαντώνη (παραμύθια για μεγάλους) ήθελα να το έχω.
Ο Παπαντώνης γεννημένος το 1855 στη Πορταριά υπηρέτησε ως ιερέας του χωριού από το 1890 έως τον θάνατό του το 1943. Του άρεσε να διηγείται ιστορίες στα εγγόνια του αλλά και σε όλους με ένα μοναδικό χάρισμα που έκανε όλους να κρέμονται από τα χείλια του. Οι ιστορίες είχαν αποτυπωθεί στη μνήμη των εγγονιών, τις οποίες αργότερα κατέγραψαν  και εξέδωσαν. Ξεχωρίζω με αρκετό κόπο μια και την αφήνω εδώ κυρίως επειδή είναι και ένα οδοιπορικό στα μέρη του Πηλίου.

Η πλεονεξία του ανθρώπου

Ήταν κάποτε ένας μεγάλος άρχοντας, χωροδεσπότης, που όριζε όλη τη Μαγνησία. Είχε το κονάκι του εκεί που είναι το Μοναστήρι τ' Αη-Γιάννη, επάνω απ' το χωριό.
Φώναξε ένα πρωινό, έναν κόλιγά του και του είπε:
- Θα ξεκινήσεις από δω κι όσο τόπο γυρίσεις ως το βράδυ με τα πόδια σου, θα είναι δικός σου. Στο βασίλεμα του ήλιου θα σε περιμένω εδώ.
Ο κολίγας έμεινε άναυδος. Δεν πίστευε στ' αυτιά του. Κοίταζε τον άρχοντα σα χαζός.
- Τι με κοιτάζεις; του λέει. Μπρος! ξεκίνα, μην χάνεις καιρό.
Μόλις πρόλαβε να φορέσει τα γουρουνοτσάρουχά του κι έκανε προς τα κάτω.
Πότε έφτασε στο Μέγα Ρέμμα κι αυτός δεν το κατάλαβε. Λογάριαζε να τραβήξει ίσα κάτω, εκεί που είναι σήμερα οι Σταγιάτες, κι από 'κει να βγει εκεί που είναι σήμερα ο Άγιος Ονούφριος.
Αλλά σκέφτηκε δεν τραβάω προς το Σαρακηνό κι έτσι να πάρει και τον τόπο που είναι σήμερα η Μακρινίτσα. Έτσι κι έκανε. Σαν έφθασε στο Σαρακηνό, έκανε ίσια κάτω, έφθασε στην Ανωμαλιά και ξεκίνησε να τραβήξει προς τη θάλασσα.
Μόλις προχώρησε όμως λίγο, κοίταξε προς τα δεξιά όπως κατέβαινε, είδε τους ελαιώνες του Κλήματος, του Φυτόκου, των Μελισσιάτικων, γιατί να μην πάρω κι αυτά, σκέφτηκε, τράβηξε προς τα 'κει κι επιτάχυνε το βήμα του για να προλάβει.
Κι όταν έφτασε στα Μελισσιάτικα είδε μπροστά του τον κάμπο της Λάμνιας, ρίχτηκε προς τα 'κει χωρίς να πάρει ανάσα κι έτσι συνέχισε προχωρώντας και κοιτάζοντας προς τα πάνω που βρισκότανε ο ήλιος, για να δει πόσο χρόνο είχε ακόμη για να βασιλέψει.
Κι ενώ, όταν ξεκίνησε απ' τον Αη-Γιάννη, λογάριαζε να κατέβει ως το Κάστρο του Βόλου, από 'κει παραλία-παραλία να φθάσει στη Γορίτσα κι από 'κει να τραβήξει ίσια επάνω, να περάσει από 'κει που είναι σήμερα η Άλλη Μεριά, ν' ανέβει στην Κάτω-Δρυανούβαινα, όπου είναι σήμερα το Κατωχώρι και κατόπιν στην Άνω-Δρυανούβαινα, όπου σήμερα είναι η Πορταριά κι από 'κει να φθάσει στο τέρμα, στον Αη-Γιάννη.
Αυτός, ο κολίγας, που δεν είχε ούτε μία σπιθαμή γης δική του, όσο προχωρούσε, τόσο θέριευε μέσα του η πλεονεξία και το ταμάχι του να πάρει κι άλλα, κι άλλα, κι έτσι απ' τη Γορίτσα, σαν είδε τον ελαιώνα όπου σήμερα είναι η Αγριά, δεν μπόρεσε να αντισταθεί, τράβηξε προς τα 'κει, περπατώντας μέσα από πουρνάρια και κατσάβραχα.
Καταξεσχίστηκε, ματώσανε τα πόδια του, αλλά ο ήλιος ήταν ψηλά ακόμα και θα πρόφταινε. Αγκομαχώντας ανέβηκε στην Ανεμούτσα κι από 'κει τράβηξε ίσια πάνω, προς το Μετόχι.
Όταν έφθασε εκεί ο ήλιος ήτανε ακόμη κανένα μπόι ψηλά. Ε ίσιωμα ήτανε, θα προλάβαινε να φθάσει στον Αη-Γιάννη μέχρι να βασιλέψει. Είχε γίνει μελανός από τον ήλιο και την κούραση. Με δυσκολία έσερνε τα πόδια του.
Γύρισε το μάτι του προς τα κάτω, είδε όλον εκείνο τον απέραντο τόπο που είχε περπατήσει και γινόταν δικός του, έβαλε όλα τα δυνατά του, σβαρνιζόταν σχεδόν, έφθασε στη Βίγλα, κοίταξε από πέρα, είδε τον Αη-Γιάννη, δεν ήταν ούτε πεντακόσια μέτρα ακόμα.
Στο πρόσωπο του απλώθηκε η ευδαιμονία. Ήτανε ο ευτυχέστερος άνθρωπος του κόσμου.
Αλλά δεν πρόλαβε να πει ούτε μια φράση.
Τα γόνατά του λύγισαν, έγειρε στο χώμα και κοιτάζοντας τον Αη-Γιάννη ξεψύχησε.
Η καρδιά του δεν  άντεξε άλλο.  

Απάντηση στα Ποιήματα του δρόμου

Παίρνω το θάρρος από την παρακίνηση της Librarian και του Μαραμπού να παρουσιάσω στο κύριο μέρος των αναρτήσεων αυτό που ήδη ανέβηκε ως απάντηση σε σχόλιο. Παίρνω το θάρρος και γιατί βρήκα δυνατό υποστηρικτή στο όνομα του Τσβετάν Τοντορόφ.
Στο βιβλίο του Η Λογοτεχνία σε κίνδυνο, στο οποίο ελπίζω να επανέλθω σε κάποια στιγμή πάλι, μιλά για αυτούς τους ποιοτικούς διαχωρισμούς που είχαμε ξανασυζητήσει στις Βολτίτσες και δεν είχαμε καταλήξει, δύσκολο άλλωστε, αλλά ορισμένοι είχαν διαφωνήσει τόσο ώστε να δηλώσουν αποχώρηση και μη συμμετοχή στις κουβέντες μας. Γράφει ο Τοντορόφ (σ. 78) ότι στις αρχές του 20ού αιώνα δημιουργείται μια ρήξη που έως τότε δεν υφίστατο. Η νέα και μοναδική αρχή που ορίζει και καθορίζει την τέχνη γίνεται η «ομορφιά» και στο όνομά της ανοίγεται μια άβυσσος που μοιάζει να ισχύει και να παρασύρει, μεταξύ «της λογοτεχνίας της μάζας, της λαϊκής παραγωγής που βρίσκεται σε άμεση επαφή με την καθημερινή ζωή των αναγνωστών της, και της λογοτεχνίας της ελίτ που διαβάζεται από επαγγελματίες». Και επαγγελματίες ορίζονται οι κριτικοί, οι καθηγητές, οι συγγραφείς οι ίδιοι. Φτιάχνονται δυο πλευρές: εκείνο της εμπορικής επιτυχίας που αποκλείει εξ ορισμού την ποιότητα και το άλλο της καθαρής καλλιτεχνικής ποιότητας που και πάλι εξ ορισμού αποκλείει την εμπορικότητα. Φτιάχνεται με άλλα λόγια κάτι ακραίο εφόσον τα δύο είναι μη συμβατικά.
Αντιφώνηση στα Ποιήματα του δρόμου του Ν. Χουλιαρά.
Και εμένα μου αρέσουν τα ποιήματα που ζουν στους δρόμους, τα γραμμένα σε σκόρπια χαρτιά: αυτά που ξέσκεπα φωλιάζουν στις κόγχες και όλο τρίβουν τις παλάμες τους με τις καύτρες ανάμεσα στα δάκτυλα, πυγολαμπίδες στα σκοτεινά με μια υποψία θερμότητας. Μου αρέσουν, όμως, και εκείνα τα σαν φωσάκια Χριστουγέννων που διακρίνονται μέσα από διαμερίσματα που κοιμίζουν παιδιά με σκόρπια όνειρα του αύριο. Τα πτώματα των ζώων με ανατριχιάζουν και μόνο ταραχή μου φέρνουν, δεν έχουν παρά μόνον την σφραγίδα της εκμετάλλευσης χωρίς όρια. Εκείνα τα μισά, τα άγνωστα μου αρέσουν αν τύχει να διασταυρωθούμε, αν δεν συναντηθούμε μόνο στις εικασίες ζουν. Αυτά που αγνοούν οι κριτικοί που το παίζουν εξουσία ανώτερη και παίρνουν τον ρόλο του ειδήμονα, συχνά καλοπληρωμένου, θα έπρεπε να τους καταδιώκουν στον αυτάρεσκο ύπνο του μη δικαίου τους. Να σταθούμε σε εκείνα που διδάσκουν οι εκπαιδευτικοί του Μωραΐτη, στην παράδοση που χάραξε ο ιδρυτής του σχολείου που ήθελε το σχολείο του να είναι η ελληνική εκδοχή στην σύγχρονη δυτική παιδεία. Χωρίς την εγγύηση αλλόφερτης παιδείας αγγλικής, γαλλικής, γερμανικής, ιταλικής, αμερικανικής, κάποτε στο μέλλον ίσως κινέζικης. Απαγκιστρωμένη από τις εθνικές ιδεοληψίες αλλά όχι από την υπερηφάνεια και την αυτοπεποίθηση. Απαλλαγμένη από τον συντηρητισμό και τις παρωπίδες, πιο ελεύθερη. Και το μόνο που κατάφερε ήταν να γίνει σύμβολο νεοπλουτισμού και αντικείμενο ψιλοφθόνου. Μου αρέσουν τα ποιήματα που φτιάχνονται με τα βασικά συστατικά. Τους αρκούν οι δυο λέξεις για να χτίσουν έναν κόσμο και να μείνουν εκεί ανεξίτηλες. Μου αρέσουν τα απελπισμένα, χαρμόλυπα που δεν αποζητάν τίποτα. Υπάρχουν έτσι, φύτρωσαν και κυκλοφορούν ανέμελα και άσκοπα, χαζά. Τα χαρούμενα και αυτά μου αρέσουν που μαθαίνουν την χαρά μέσα από ήχους. Και εκείνα που αντιπαλεύουν την ματαιότητα με τις συνέχειες, την αδιαφορία με το κέφι, την μελαγχολία με μικρές κουκίδες στον χάρτη. Μου αρέσουν και τα ποιήματα-γεροντοκόρες γιατί έχουν δικαιώματα και αυτά στο ψάξιμο και ας είναι εξεζητημένα αλλά και τα ποιήματα-κοστούμια γιατί εύκολα αναγνωρίζω τις στάμπες τους και γιατί να μην έχουν και αυτά τον χώρο και την φωνή τους κάτω από τον έναστρο ουρανό. Τα ψωνισμένα με κάνουν να γελώ και να τοποθετούμαι έναντι και απέναντι. Τα βουκολικά, φυσιολατρικά, οικολογικά έρχονται πάντα μετά από αποτυχίες του οργανωμένου άστεως, τις καταστροφές των πολέμων, των ισοπεδωτικών βιομηχανικών παραγωγών και γυρεύουν να εξισορροπήσουν την ζυγαριά των πραγμάτων, να πάνε πίσω στο κουκούτσι της πρωτοεμφάνισης στον πλανήτη. Κάτι σαν ιαματικά λουτρά, μηδένισμα της μηχανής, πάμε πάλι από την αρχή, στις ρίζες. Λατρεύω τα συμβολικά γιατί είναι σαν παιχνίδια, κουίζ, σταυρόλεξα και μου γυρεύουν να ξέρω πρόσωπα και θέματα και είναι σαν να διαλέγουν την μακρύτερη διαδρομή για κοντινούς προορισμούς άρα πρέπει να αναγνωρίσω κουβέντες και κοινωνικά στερεότυπα από τα παλιά. Τρελαίνομαι με τα μηνυματοφόρα, διδακτικά γιατί ξυπνάνε τον άτακτο και ανυπάκουο εαυτό μου. Τα λεξιλάγνα δοκιμάζουν τις αντοχές της γλώσσας και των αυτιών μας. Λατρεύω την Ιλιάδα και την Οδύσσεια από παιδί και ως εκ τούτου τα μεγάλα επικά, με πλοκή, γενναίους και ήρωες, συμπτώσεις και μπέρδεμα. Τα ντροπαλά, αναποφάσιστα που είναι και σαχλά τα καταλαβαίνω, όλος ο κόσμος μου φαίνεται έτσι. Δεν έχει γνώμη δική του ποτέ και όταν έχει κάποια σκέψη φοβάται που την έχει και την κουκουλώνει κάπως. Τα επαναστατικά των σαλονιών δεν με πειράζουν. Μεγάλοι επαναστάτες σε σαλόνια γεννήθηκαν, αυτά απαρνήθηκαν και από αυτά επαναστάτησαν. Είναι σημείο αναφοράς. Τα αναχρονιστικά έχουν απίστευτη πλάκα, σαν να έγινε παρανόηση στο κάστινγκ μιας ταινίας και οι ηθοποιοί να παίζουν άλλα αντί άλλων. Την ξανθιά να την κάνει μια νέγρα, για παράδειγμα. Τα δικά μου είναι καλύτερα μέσα στο κεφάλι καβάλα στις αισθήσεις μου Όταν βγαίνουν γεννιούνται παραμορφωμένα, για αυτό τα αφήνω να παλεύουν ανήσυχα εντός. Τέλος, χαίρομαι για τις λέξεις που αιχμαλωτίστηκαν σε πέτρες, βράχια, όστρακα, δέρματα, μάρμαρα, παπύρους, χαρτί¸ βιβλία, τοίχους, οθόνες. Είναι μια μεγάλη κληρονομιά, με αυτήν συνομιλώ παιδί του γραπτού πολιτισμού.

Ποίηση για την ποίηση ΙΙ

Ποιητική Τέχνη

Να κοιτάς το ποτάμι που είναι χρόνος και νερό

και να θυμάσαι πως ο χρόνος είναι πάλι ένα ποτάμι,

να ξέρεις πως πλανιόμαστε σαν το ποτάμι

και οι μορφές μας χάνονται σαν το νερό.

Να νιώθεις πως η αγρύπνια είναι ένας άλλος ύπνος

όπου ονειρεύεσαι πως δεν κοιμάσαι, κι ότι ο θάνατος

που η σάρκα μας τον τρέμει, είναι ο ίδιος θάνατος

που κάθε νύχτα μας φαίνεται ύπνος.

Να βλέπεις  πως η μέρα ή ο αιώνας είναι σύμβολο

της κάθε μέρας του ανθρώπου και του χρόνου

του, να μεταλλάσεις την επιδρομή του χρόνου,

σε μουσική, σε ψίθυρο και σύμβολο.

Να βλέπεις πως ο θάνατος είναι ύπνος, το δειλινό

ένα χρυσάφι μελαγχολικό, αυτή είναι η ποίηση

η αθάνατη κι ασήμαντη. Μα η ποίηση

ξανάρχεται σαν την αυγή και το δειλινό.

Καμιά φορά τα βράδια, ένα πρόσωπο

μας κοιτάει από τα βάθη ενός καθρεφτή·

η τέχνη πρέπει να 'ναι σαν και τούτο τον καθρέφτη

που μας αποκαλύπτει το ίδιο μας το πρόσωπο.

Λένε πως ο Οδυσσέας, χορτασμένος στα θαύματα

έκλαψε από αγάπη μόλις φάνηκε η Ιθάκη

χλωρή και ταπεινή. Η τέχνη είναι τούτη η Ιθάκη

η αιώνια χλωρή – κι όχι τα θαύματα.

Κι ακόμη, είναι όπως το αέναο ποτάμι

που κυλάει και στέκεται και μέσα του αντιφεγγίζει ο ίδιος

ο Ηράκλειτος, που συνεχώς αλλάζει κι είναι ο ίδιος

και ταυτόχρονα άλλος, έτσι ακριβώς, όπως και το αέναο ποτάμι.

Χορχέ Λουίς Μπόρχες, Ο Δημιουργός

Μία γάτα ξεχωριστή

Η έκδοση ενός βιβλίου είναι μια διαδικασία στην οποία εμπλέκονται πολλοί άνθρωποι, από τον συγγραφέα, τον εκδότη, τον επιμελητή, τον βιβλιοπώλη μέχρι τον τελικό αποδέκτη που είναι ο αναγνώστης. Όλοι διαδραματίζουν ένα ρόλο. Η έκδοση ενός βιβλίου είναι μια μαγική υπόθεση που ξεπερνά οποιαδήποτε επιχειρηματική δραστηριότητα. Πολλά βιβλία γράφονται, κάποια εκδίδονται, κάποια μεταφράζονται και εκδίδονται σε περισσότερες από μία χώρες. Πάντα θα αναρωτιέμαι ποιος είναι εκείνος που λαμβάνει την απόφαση της έκδοσης. Απορία που μάλλον δεν έχει μία και μοναδική απάντηση γι' αυτό και είναι δύσκολο να λυθεί. Η απάντηση ίσως να μοιράζεται ανάμεσα σε όλους εκείνους που λαμβάνουν μέρος στην εκδοτική αλυσίδα.
Όλοι συμμετέχουν στην απόφαση, ακόμη και ο αναγνώστης.
Ειδικά ο αναγνώστης που έχει τη δυνατότητα να διαβάζει βιβλία και σε άλλες γλώσσες. Ορισμένες φορές μαγεύεται από κάποιες ιστορίες και κινεί γη και ουρανό για να τις μεταφράσει και στη δική του γλώσσα, να τις μοιραστεί.
Κάτι τέτοιο συνέβη με την ιστορία ενός γάτου που τον έλεγαν Μπομπ, όπως την περιγράφει η μεταφράστρια της ελληνικής έκδοσης στο μπλογκ της καθώς και στο πρόλογο της έκδοσης.
Η ιστορία του Μπομπ μαγεύει γιατί είναι απλή και αληθινή.
Ο Μπομπ είναι μία ξεχωριστή γάτα που φέρνει τύχη σε όποιον την έχει ή μάλλον επέλεξε να φέρει τύχη σε έναν άνθρωπο που την χρειαζόταν.
Υπάρχουν άνθρωποι που δεν είναι κάλπικοι αλλά αυτοί ζουν στο δρόμο, δεν έχουν τίποτα ούτε καν ζωή. Έχουν φτάσει τόσο χαμηλά που σταματούν πια να θεωρούνται άνθρωποι, όχι όμως από εκείνους που έχουν διαφορετικά από εμάς ένστικτα. Να όπως εκείνα του Μπομπ.
Ο Μπομπ είναι μία γάτα ξεχωριστή γιατί της αρέσει να αράζει στον ώμο του αφεντικού της και να του κάνει παρέα όσες ώρες χρειάζεται για να βγάλει τα χρήματα για το φαγητό τους. Επίσης, είναι όμορφη, τόσο όμορφη όσο χρειάζεται για να τραβάει τα βλέμματα περαστικών γατόφιλων και μη.
Η ζωή του ανθρώπου που ζούσε στο δρόμο άλλαξε εξαιτίας μίας γάτας που του έδωσε ελπίδα και νόημα. Δεν έγινε πιο εύκολη απλά την ομόρφυνε.

Υπογραμμίσεις τέλους

Ο τίτλος της ανάρτησης αναφέρεται σε μια ιστορία που «διαδραματίστηκε» μέσα από τις γραμμές του μπλογκ και τώρα δα παίρνει ένα τέλος.. Έχει να κάνει με την παρουσίαση του βιβλιοβιβλίου που έχει τον τίτλο Ο υπογραμμιστής της Καρολίν Μπονγκράν (εκδόσεις Φυτράκη, 1999). Βιβλίο που δεν είχα μπορέσει προ ετώωωων να διαβάσω γιατί ήταν εξαντλημένο. Έβλεπα την εικόνα του στο διαδίκτυο, μπλε σκούρο σαν με λεκέδες μαύρους με ένα ορθογώνιο πλαίσιο όπου περιέκλεινε ένα ξανθό κορίτσι στα ροζ στηριγμένο και με τα δυο χέρια στο περβάζι, να κοιτά έξω από το παράθυρο με προσμονή, κάπου μακριά. Είχα παρακαλέσει έναν Γάλλο φίλο να το εντοπίσει στην γλώσσα του, είχε πρόθυμα τότε ανταποκριθεί και το είχα διαβασμένο από εκείνη την έκδοση. Η ελληνική έκδοση δεν βρισκόταν πουθενά, σε στοκ βιβλιοπωλείων, κεντρικών και όχι τόσο κεντρικών, απόμερων και γειτονικών. Ο εκδότης είχε δηλώσει ότι μιας και δεν είχε επιτυχία, όσα αντίτυπα είχαν μείνει, είχαν κατευθυνθεί προς πολτοποίηση, αποκλείοντας κάθε ελπίδα για ξεχασμένα σε κάποια γωνιά αποθήκης. Είχαν γίνει καμιά δυο προσπάθειες και σε παλαιοβιβλιοπωλεία. Χωρίς αποτέλεσμα. Το μοιραίο είχα αποδεχθεί μετά από αγώνα και το είχα απωθήσει στα αζήτητα του υποσυνείδητου. Δεν μπορεί να τα έχει και να τα κατέχει κανείς και όλα όσα, με ένα φαταλιστικό αίσθημα στέρησης ανάμεικτο με περιέργεια εκείνου του είδους που αναπτύσσεται όταν μένει κάτι σε ανεκπλήρωτο. Το ζήτημα είχε κλείσει ή τέλος πάντων έμοιαζε να είχε κλείσει. Γιατί μόλις πριν από λίγες εβδομάδες η Librarian έλαβε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα από φίλη που έλεγε ότι η ίδια είχε μεν το συγκεκριμένο βιβλίο στην βιβλιοθήκη της αλλά το είχε εντοπίσει στον ηλεκτρονικό κατάλογο του βιβλιοπωλείου «Τέλειος κύκλος» στα Εξάρχεια. Η φίλη της Θεσσαλονίκης θυμόταν μετά από τόσο διάστημα που είχε περάσει την κουβέντα για τον εντοπισμό του βιβλίου και πήρε την πρωτοβουλία να επικοινωνήσει και να το μοιραστεί. Ιδιαίτερη χειρονομία! Την ευχαριστούμε πολύ που με τέτοια συνέπεια και προσοχή παρακολουθεί τις Βολτίτσες! Την ευχαριστώ τώρα που το αντίτυπο που είναι μάλιστα σε άριστη κατάσταση, έπεσε στα χέρια μου! Ψηλαφίζω το ξαναχρησιμοποιημένο αντίτυπο για να εντοπίσω ίχνη του προηγούμενου ιδιοκτήτη. Να τον σκεφτώ, να τον ψυχολογήσω. Δεν είναι εύκολο. Καμία υπογράμμιση, κανένα τσάκισμα, κανένας λεκές, καμιά δαχτυλιά, έστω και αχνή. Τίποτα. Οι σελίδες ολόλευκες. Η ράχη του άθικτη, καμιά τσάκιση, καμιά ρυτίδα. Το βιβλίο ζυγιασμένο, το εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο περασιά. Δεν του έχει ασκηθεί η υλική πίεση της ανάγνωσης που αφήνει αποτύπωμα. Μη διαβασμένο ή διαβασμένο με προσοχή; Έλεγα την ιστορία σε φίλο, και προθυμοποιήθηκε να δράσει. Άμεσα τηλεφώνησε στον «Τέλειο κύκλο» για να δηλώσει ενδιαφέρον και να του το κρατήσουν. Με έκπληξη άκουσε ότι ερχόταν δεύτερος! Ήταν ήδη κρατημένο αλλά θα τον ειδοποιούσαν σε περίπτωση που ο άλλος άνθρωπος παραιτείτο. Μήπως ήμουν εγώ, με ρώτησε με υποψία. Όχι, δεν ήμουν, απάντησα απογοητευμένη που έμοιαζε να ξεγλιστρά η πιθανότητα απόκτησης για άλλη μια φορά. Και είχαν εμπλακεί τόσοι άνθρωποι σε αυτήν την αποστολή! Κρίμα και πάλι, μα να δυο μέρες αργότερα, με μεγάλη φυσικότητα, με μια κίνηση που είχε μια κρυφή γεύση νίκης, το έβγαλε από την τσάντα του και το ακούμπησε πάνω στο τραπέζι. Τι ήταν αυτό, ο τερματισμός της αναζήτησης, επιτυχία! Ο υπογραμμιστής στα ελληνικά επιτέλους έφτασε, έρχεται να προστεθεί στην βιβλιοσυλλογή. Πόσο μα πόσο μπορώ να ευχαριστώ όλη την αλυσίδα, άπειρα φτάνει;;;;

Ο Σκιαθίτης

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911) είναι ο πρώτος Έλληνας επαγγελματίας συγγραφέας και μεταφραστής. Μετέφραζε και δημοσίευε στα έντυπα της εποχής μυθιστορήματα και παράλληλα δημοσίευε δικά του κείμενα μετά πληρωμής και ακολουθώντας τις απαιτήσεις των περιοδικών και του κοινού τους. Όλα του τα έργα δημοσιεύθηκαν σε συνέχειες σε έντυπα και κανένα δεν κυκλοφόρησε σε μορφή βιβλίου ως ήταν εν ζωή. Ακριβώς μετά τον θάνατό του ο Φέξης ανέλαβε την έκδοση των έργων του. Το πρώτο έργο που εκδόθηκε το 1912 ήταν η Φόνισσα και εκείνη τη χρονιά ακολούθησε η έκδοση πλήθος έργων του. Μόνο μετά το θάνατό του. Έτσι πάει...
Ταξίδευε πολύ αλλά πάντα επέστρεφε στο αγαπημένο του νησί, τη γενέτειρα του, τη Σκιάθο, εκεί όπου επέλεξε να αφήσει και την τελευταία του πνοή.

Ο κεντρικότερος και εμπορικότερος δρόμος του νησιού φέρει το όνομα του ενώ το πρόσωπο του συγγραφέα, αποκομμένο από τη διάσημη φωτογραφία του Νιρβάνα, στολίζει τη σημαία του νησιού.
Σε έναν κάθετο της Παπαδιαμάντη δρόμο προβάλει το σπίτι όπου γεννήθηκε ο συγγραφέας.
Θέλω να πιστεύω ότι δεν υπάρχει ταξιδιώτης που θα επισκεφτεί το όμορφο αυτό νησί και δεν θα περάσει να δει το καλοδιατηρημένο σπίτι του που λειτουργεί ως μουσείο.
Κτίστηκε το 1860, έχει εμβαδό 75 τμ. και εκεί έζησε η επταμελής οικογένεια. Πρόκειται για ένα κτίσμα αγροτικού τύπου, ντόπιας αρχιτεκτονικής, διώροφο με το κατώγι του και το ανώγι του. Στον επάνω όροφο υπάρχουν τρία μικρά δωμάτια, έξω είναι το χαγιάτι με το καλοκαιρινό κουζινάκι. Το τρίτο δωμάτιο χρησίμευε ως καθιστικό, το χειμωνιάτικο δωμάτιο με το τζάκι. Σε αυτό το δωμάτιο ξαπλωμένος στο χαμηλό κρεβάτι-καναπέ άφησε την τελευταία του πνοή στις 2 προς 3 Ιανουαρίου του 1911.

 

Απέναντι ακριβώς υπάρχει ένα παράθυρο που βλέπει τον σημερινό μεγάλο δρόμο του νησιού. 

Το ισόγειο του σπιτιού χρησιμοποιούνταν ως αποθηκευτικός χώρος ενώ σήμερα λειτουργεί ως εκθεσιακό χώρος, καθώς εκτίθενται σπάνιες εκδόσεις των βιβλίων του, και ως βιβλιοπωλείο από το οποίο ο επισκέπτης μπορεί να αγοράσει μελέτες ή βιβλία του συγγραφέα.
Από εκεί πήρα το λάφυρο μου από το νησί.
Η μελέτη του Ζήση Οικονόμου σκιαγραφεί την προσωπικότητα του Παπαδιαμάντη, τις αντιλήψεις του, τα πιστεύω του όπως ο ίδιος τα έχει διατυπώσει στο πλήθος των έργων που άφησε πίσω του.

Περισσότερες πληροφορίες για το σπίτι του Παπαδιαμάντη υπάρχουν εδώ.

Απάντηση στο Κουίζ

Πρόκειται για τον Immanuel Kant (1725-1804), ιδρυτή του κριτικού ιδεαλισμού. Για τον τρόπο που δεν διαχωρίζονται τα πράγματα, οι ιδέες και οι άνθρωποι και για τα αντιθετικά παράδοξα που ορίζουν τους ανθρώπους, διαβάζουμε τον κύκλο των οκτώ ομιλιών του Jean-Baptiste Botul στο Η σεξουαλική ζωή του Καντ, (μετάφραση Ι. Αβραμίδου, Αθήνα, εκδόσεις Νεφέλη, 2012, 120 σ.) που εκφωνήθηκαν τον Μάιο 1946 στην Νουέβα Καίνιγκσμπεργκ, αποικία Γερμανών μεταναστών στην Αργεντινή.

ΕΣΤΙΑ

Εστία, όπως θεά του προ τινος βιβλιακού βίου. Πέρασε το πρώτο σοκ από την είδηση του κλεισίματος του βιβλιοπωλείου της Εστίας. Είχε προειδοποιήσει με σημάδια και ερχόταν βέβαια με σταθερά βήματα αλλά δεν το χωρούσε ο απλός νους του ανθρώπου ότι τελικά θα γινόταν. Οι ψίθυροι ήταν συνεχείς ότι δεν πήγαινε καλά, ότι χρωστούσε στην αγορά, ότι οι εργαζόμενοι ήταν πίσω στα μηνιάτικα. Το ωράριο λειτουργίας είχε συρρικνωθεί. Τα μεσημέρια κατέβαζε τα ρολά και τα απογεύματα δεν άνοιγε πια. Πιο τραυματικό ήταν που οι σιδεριές ήταν κατεβασμένες τα Σάββατα, μέρα σχόλης και περιδιαβάσματος στα βιβλιοπωλεία της Σόλωνος. Και ήταν το βιβλιοπωλείο της Εστίας που πρώτο μετακόμισε από εκείνη την γωνιά της Σταδίου, παλαιότερη περιοχή πυκνοκατοικημένη από εκδοτικούς οίκους, βιβλιοπωλεία, βιβλιοστέκια. Ήρθε και εγκαταστάθηκε απροσδόκητα και παρόλες τις κριτικές επιφυλάξεις πολλών στην Σόλωνος, σχεδόν απέναντι από την Νομική Σχολή που για πολλά χρόνια συστεγαζόταν ή καλύτερα φιλοξενούσε την Φιλοσοφική. Η μετοίκιση αυτή ήταν σαν να έδωσε δυο συνθήματα. Το πρώτο είχε να κάνει με την νέα γειτονιά βιβλιοπωλείων που αναπτύχθηκε. Η Σόλωνος και οι παράλληλοι και κάθετοι δρόμοι ολόγυρα σε σύντομο χρονικό διάστημα γέμισαν με βιτρίνες βιβλίων, εκδοτικούς οίκους, βιβλία δεύτερο χέρι, τα μικρά παλαιοπωλεία του δρόμου στο πλάι του κτηρίου και συναφή καταστήματα, φωτοτυπικάδικα (για τις σημειώσεις των παραδόσεων), δακτυλογραφήσεις, είδη γραφικής ύλης. Όπως αντιστοιχούσε στον περιβάλλοντα χώρο ενός πνευματικού ιδρύματος υψηλής στάθμης που καλούνταν να ανταποκριθεί και να καλύψει τις ανάγκες που γεννούσε η λειτουργία των Σχολών και η παρουσία τόσων φοιτητών και φοιτητριών. Το δεύτερο σύνθημα είχε να κάνει με το στήσιμο, την φιλοσοφία ενός σύγχρονου βιβλιοπωλείου. Ο νέος χώρος ήταν ορατός, είχε αμεσότητα, είχε αποβάλει το κλειστό και επιλεκτικό, την αίσθηση της σκόνης και του ημίφωτος, ήταν προσβάσιμος εύκολα, είχε φως, οι εξωτερικές προθήκες και βιτρίνες είχαν θέση για πολύ υλικό πριν καν σπρώξεις την πόρτα για να βρεθείς μπροστά στους πάγκους να φυλλομετρήσεις παλαιές και νέες εκδόσεις κατά θέμα. Ακολουθώντας αυτό το πρότυπο στήθηκαν και τα άλλα βιβλιοπωλεία στην συνέχεια. Το βιβλιοπωλείο της Εστίας κατείχε την καλύτερη θέση για τους φοιτητές που είχαν κενό μεταξύ δύο παραδόσεων και επιθυμούσαν να ξεσκάσουν από την βουή του κτηρίου. Πολύ περισσότερο μάλλον που τα σπουδαστήρια και η Βιβλιοθήκη δεν… (αλλά αυτό είναι άλλη μεγάλη και πονεμένη ιστορία). Οι άνθρωποί του έβλεπαν με κατανόηση τους νέους και καταλάβαιναν το αίτημα ακόμα και μισοδιατυπωμένο. Διέθεταν την ενημέρωση, την διάθεση, την ετοιμότητα. Αντιμετώπιση πολύ καθοριστική για την μελλοντική σχέση με το βιβλίο, την αναζήτησή τους και την ανάγνωση. Για το ότι υπήρξε φιλόξενο πέρασμα συγγραφέων και σταθερός τόπος συνάντησης έχουν πολλά ειπωθεί και γραφεί στον Τύπο. Όπως πολλά έχουν υπογραμμιστεί για την ιστορικότητά του. Ο από μηχανής θεός να το σώσει με τρόπους δημιουργικών λογιστικών, παρατάσεων, συγκέντρωσης υπογραφών, κάποιας πανστρατιάς προστασίας μιας παράδοσης, απλά δεν συγκροτήθηκε, ποτέ δεν εμφανίστηκε. Οι δαρβινικοί νόμοι της οικονομίας τυφλοί, κουφοί και αναίσθητοι κατάργησαν ένα έθιμο, μια παράδοση 130 χρόνων (και όλοι γνωρίζουν πόσο δύσκολο είναι να φτιαχτούν οι παραδόσεις. Στάζουν σαν σταλακτίτες και σταλαγμίτες στα σπήλαια για να δημιουργηθεί το εντυπωσιακό αποτέλεσμα). Είναι σαν να καταργήθηκε, με τι να το παραλληλίσω τώρα, είναι σαν να καταργήθηκε ο εορτασμός της 25ης Μαρτίου και η γιορτή αυτή είναι μια μέρα κάθε χρόνο ενώ το Βιβλιοπωλείο της Εστίας ήταν όλες τι ημέρες του χρόνου εκεί. Μπορεί οι ενδιαφερόμενοι άνθρωποι ως μονάδες να μην το κατάλαβαν ότι η πραγματικότητα του λουκετου ήταν τόσο κοντά, να μην συντονίστηκαν κατάλληλα, να τους ξεπερνούσε η ιδέα. Οι υπεύθυνοι της πολιτικής στρατηγικής των πνευματικών αγαθών που παράγει ένας τόπος και οι κάτοικοί του μεταξύ άλλων παραγομένων, πάντως δεν ιεράρχησαν, δεν μπόρεσαν να βάλουν προτεραιότητες να σχεδιάσουν, να φανταστούν λύσεις και απαντήσεις για αυτήν την συγκεκριμένη ξεχωριστή περίπτωση. Έκλεισαν και άλλα πιο πρόσφατα βιβλιοϋποστηρικτικά με την ίδια μέθοδο ή με ακόμα σκληρότερες αστόχαστες και κάθετες αποφάσεις που το πρώτο τους γράμμα άρχιζε από Ε όπως Ελληνικά Γράμματα, ΕΚΕΜΕΛ, ΕΚΕΒΙ. Είναι κάτι, τίποτα από όλα αυτά αναστρέψιμο; Ή μήπως είμαστε όλοι παρατηρητές που παρακολουθούν και περιγράφουν τετελεσμένα; Κάτι σαν αδύναμες μοιρολογίστρες;

Κουίζ

Φυσικά έχει να κάνει με βιβλία και βιβλιοθήκες! Ποιος πασίγνωστος Γερμανός φιλόσοφος του 18ου αιώνα στην αρχή της καριέρας του είχε εργαστεί ως βοηθός βιβλιοθηκάριου; Η απάντηση να πούμε αύριο;; την Δευτέρα καλύτερα;;

Ιστορίες της πραγματικότητας

Οι Βολτίτσες αγαπούν να γυρνοβολούν στα λόγια των συγγραφέων όταν αναφέρονται στο πώς γράφουν, τι έχουν διαβάσει, από τι εμπνέονται, πώς είναι το γραφείο τους, τι τους συγκινεί και τους κινητοποιεί, γιατί γράφουν, μπορούν να ζήσουν ή δεν μπορούν χωρίς την πένα τους, χωρίς δημοσιότητα και άλλα τέτοια παρόμοια. Δείτε με τα μάτια σας πολλές προηγούμενες αναρτήσεις. Συγγραφείς όλων των λογιών για να εξηγήσουν τα γιατί τους ανατρέχουν στην παιδική τους ηλικία, τις σπουδές τους, τις προσωπικές και κοινωνικές συνθήκες που μεγάλωσαν και αναπτύχθηκαν. Πολλοί, μάλιστα, από τα παλιά έως και σήμερα έχουν προσπαθήσει να απαντήσουν με γραπτά κείμενα στα ερωτήματα που τους θέτουν διάφοροι αλλά και εκείνα που βάζουν οι ίδιοι για το πώς βλέπουν τους εαυτούς τους μέσα στην κοινωνία, τα απόνερά της ή τον μοναχικό άλλων ρυθμών βυθό της. Ο Ιταλός Εντοάρντο Νέζι από το Πράτο της Τοσκάνης παράλληλα με την φροντίδα της οικογενειακής επιχείρησης (μάλλινα και άλλα υφάσματα) η οποία έγκαιρα (πριν καταχρεωθεί και καταρρεύσει παρασύροντας ανθρώπους, περιουσίες, στάσεις και αντιλήψεις ζωής όπως όλες της περιοχής του) πουλήθηκε, γράφει, μυθιστορήματα. Το τελευταίο του γραμμένο το 2010, όταν η κρίση χτυπούσε βροντερά τα πορτοπαράθυρα της γειτονιάς μας, ξεχώρισε και τον έκανε γνωστό. Του δόθηκε και το ιταλικό βραβείο Strega του 2011, το πιο έγκυρο λογοτεχνικό βραβείο της χώρας του.
Ο μεταφρασμένος στα ελληνικά τίτλος του είναι Οι δικοί μου άνθρωποι (Καστανιώτης, 2012, 141 σ.), στα ιταλικά το λέει Storia della mia gente. Παρελαύνουν οι γενικότερες ανησυχίες του, οι αναζητήσεις του σε χώρους μελέτης, τα διαβάσματά του που απλώνονται και στην αμερικανική ήπειρο. Χωρίς καμιά μυστικοπάθεια περιγράφει τους συνειρμούς εικόνων, αναγνώσεων και προσωπικών σκέψεων. Οι συνειρμοί, εκτός από τα βιβλία, είναι εμπλουτισμένοι και τρέφονται από κινηματογραφικά κάδρα. και πλοκές της μεγάλης οθόνης. Από την μια περιγράφει εκείνη την σκηνή από την ταινία Χ, σαν να έχουμε τις οδηγίες του σκηνοθέτη και τα λόγια των ηθοποιών, και από την άλλη αναπαριστά μια κατάσταση της ζωής του που θα μπορούσε να γυριστεί σε ταινία και να που σκηνοθετεί τον εαυτό του, λεκτικά πάντως. Το σινεμά λειτούργησε καταλυτικά, τον ενέπνευσε με πολλούς τρόπους, γνωριμία με άλλους κόσμους και συμπεριφορές, ατάκες που πέρασαν στον μύθο, συνθηματικοί κώδικες, φανεροί και άρρητοι, χρώματα, σχέδια και μοτίβα για τα υφάσματά παραγωγής της οικογενειακής επιχείρησης που διέκοψε την λειτουργία της. Και εκεί που πάει να κορυφωθεί η διήγηση, μόλις δύο σελίδες πριν από το τέλος, και να καταλήξει σε ένα άλλο επίπεδο συνειδητοποίησης ο E. Nesi, διατυπώνει άποψη για την γραφή, την επινόηση, την μυθοπλασία σε σχέση με την πραγματικότητα. Παραθέτω επακριβώς με τα δικά του λόγια: «… ανακαλύπτω πόσο δύσκολο μπορεί να είναι να γράφει κανείς για την αληθινή ζωή αντί να επινοεί ιστορίες˙ πόσο στυφό είναι να μπορείς να σκάβεις αργά μέσα σου και να θρυμματίζεσαι, όπως κάνει το νερό με το τσιμέντο και την πέτρα˙πόσο μπορεί ένα μυθιστόρημα να είναι κάτι παραπάνω από ένα βιβλίο και να γίνεται τόσο πραγματικό ώστε να σε βασανίζει καθημερινά, και οι χαρακτήρες σου να αποκτούν σάρκα και αίμα και πρόσωπο και σώμα και φωνή και […] τελικά να γίνεσαι όμηρος φαντασμάτων που δεν θα σε αφήσουν ποτέ, ακριβώς επειδή είναι δικά σου. Τα δημιούργησες εσύ. Είναι εσύ.» (σ. 138). Από εκεί που γεννήθηκε να επιχειρεί, να είναι επιχειρηματίας, αφεντικό του παρόντος του και του μέλλοντός του σύμφωνα με όσα σκέφτηκαν και σχεδίασαν οι παλαιότεροι πριν από αυτόν και χωρίς να τον ρωτήσουν, και βίαια ξέγινε μέσα στις νέες συνθήκες, δηλώνει δημόσια φωναχτά γραπτά ποιο είναι το κάλεσμά του. Ανακοινώνει ότι ξέρει. Ξέρει ότι είναι «υπηρέτης των βιβλίων» αλλά και της οικογένειάς του. Όσον αφορά τα βιβλία κοινοποιεί πως το πεπρωμένο του είναι να γράφει «Όσο θα μπορεί.» (σ. 141). Δεσμεύεται δηλαδή στην γραφή.

Ένα ποίημα ξεχωριστό

το ανέκφραστο που εκφράζουν

είναι στιγμές που οι λέξεις δραπετεύουν
από τη σκέψη
από τα χείλη
απ' τις σελίδες των βιβλίων
και γίνονται ένα μπλε βαθύ
ή της φωτιάς το κόκκινο σε ζωγραφιά
του έρωτα και τ' ουρανού

άλλοτε πάλι ξαφνικά
το ανέκφραστο που εκφράζουν
γίνονται νότες
μουσική νυχτερινή
σ' έρημο δρόμο με αρχαίους κυβόλιθους

κανείς δεν ξέρει
ποιον άλλο κόσμο θα συνθέσουν
κανείς δεν τις αναγνωρίζει
καθώς στη νέα τους διάσταση
χαμογελούν
αδιόρατα, ανεπαίσθητα
αινιγματικά

Μια κιμωλία στον μαυροπίνακα

 Τόλης Νικηφόρου