Της Κυριακής η βόλτα

Τα βήματά μας και αυτήν την Κυριακή μας έφεραν στην οδό Ηφαίστου, στο υπόγειο παλαιοβιβλιοπωλείο με το όνομα ο Κήπος των Βιβλίων. Από ενδιαφέρον, από περιέργεια, από ένα αίσθημα ανησυχίας για κάτι που είναι πια δηλωμένα καταδικασμένο. Είχε βάλει κρύο, φυσούσε κιόλας, και οι άνθρωποι στους δρόμους περπατούσαν κλειστά και αμυντικά. Να μην εκτίθενται στο κρύο. Αποφεύγοντας όμως, το κρύο, το κεφάλι σκύβει, οι ώμοι σφίγγουν και γέρνουν μπροστά, τα χέρια βυθίζονται στις τσέπες, τα δάκτυλα κοκαλιάζουν και αγκυλώνουν, τα μάτια δακρύζουν και βλέπουν θολά. Το περπάτημα γίνεται βιαστικά, το χάζι χάνεται.

Την εβδομάδα που πέρασε στο μυαλό μας χτίζονταν εικόνες, πώς θα ήταν σήμερα ο υπόγειος κήπος, θα έχει κόσμο και τι κόσμο, οι στοίβες θα ήταν χαμηλωμένες, πιο αυξημένη η ακαταστασία, η ατμόσφαιρα ηλεκτρισμένη ή συναισθηματικά φορτισμένη ή αδιάφορη ή φαταλιστική ή τι, τέλος πάντων.
Φτάνουμε στο σημείο, όλα ίδια, το πωλητήριο εκεί, η βιτρίνα ανέγγιχτη, οι αφίσες στον τοίχο εκεί. Φτάνουμε στην αρχή των σκαλιών. Η ματιά μας κατηφορίζει στην είσοδο. Οπ! Το άνοιγμα μπλοκαρισμένο. Η φόρα κόβεται απότομα. Μια πράσινη σπαστή κουκούλα φράζει το άνοιγμα. Τέλος, δεν προλάβαμε, καμιά εικόνα, πάει έκλεισε το σύστημα. Έκλεισε. Ό, τι πήραμε πήραμε. Δεν έχουμε κανέναν λόγο να στεκόμαστε εκεί.
Τι θα απογίνουν τα βιβλία; Πού θα πάνε; Υπάρχει άραγε κανένας που να ενδιαφερθεί; Πώς γίνεται να μάθουμε. Περπατάμε μουδιασμένα, σκεφτικά.
Το Μοναστηράκι συνεχίζει ολόγυρα με τα μαγαζιά, τους πάγκους, τα κιόσκια, τις τέντες, τα σεντόνια κατάχαμα. Αντικείμενα παλιά και παλιότερα, και καινούργια. Μέσα σε όλα και βιβλία διάσπαρτα, κάθε σπίτι έχει κάποιου είδους έντυπο, φυλλάδια, περιοδικά, σχολικά, νεανικές αναγνώσεις. Μα να, υπάρχουν και παλαιοβιβλιοπωλεία. Θα πρέπει να βρίσκονταν καιρό τώρα. Εμείς δεν τα είχαμε προσέξει, στην σκιά του μεγάλου κήπου των βιβλίων, οι μικρότεροι δεν φαίνονταν τόσο. Σαν την ιστορία του κυπαρισσιού που περήφανα σκίαζε την αγριάδα που φύτρωνε στα πόδιά του έως ότου το χτύπησε αστροπελέκι και το έκαψε, ιστορία που μου διηγήθηκαν από το τηλέφωνο.

Μια βόλτα στη Ξάνθη

Επόμενος προορισμός μας η Ξάνθη. Μια διαφορετική βόλτα με άρωμα βουνού και βόλτες στην παλιά πόλη. Για την ακρίβεια δεν είδα τίποτα έξω από την παλιά πόλη με αποτέλεσμα να συνδυάσω την Ξάνθη με όμορφα σπιτάκια, γραφικά και ιστορικά μονοπάτια.
Πρώτη μας στάση το Λαογραφικό Μουσείο. Από την πρώτη ματιά το κτήριο εξωτερικά κάνει εντύπωση, το ίδιο και εσωτερικά. Ο διευθυντής του μουσείου με ιδιαίτερη χαρά μας ξενάγησε στο χώρο, μας μίλησε για το κτήριο, για την Ξάνθη όλη, για τις πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δράσεις του μουσείου, οι οποίες σίγουρα είναι αξιοζήλευτες. Περιπλανώμενη στους χώρους του γνώρισα την καθημερινή ζωή της υπαίθρου της Ξάνθης, τις φορεσιές καθώς και τα εργαλειά που χρησιμοποιούσαν. Ακολούθησα την ιστορική πορεία της πόλης μέσα στο χρόνο, όπως αυτή αναφέρεται στα ειδικά μπάνερς και το βλέμμα μου καρφώθηκε σε μια πρόταση που με προβλημάτισε: "Πως, πράγματι, να ανεχτεί κανείς, σε μια πόλη τόσης οικονομικής ακμής, με 50 καπνέμπορους, με δύο αρωματοπωλεία, να συναντά ένα όλο κι όλο Βιβλιοπωλείο - Βιβλιοδετείο - Χαρτοπωλείο;", έλεγε κάποιος λόγιος της εποχής, πώς πράγματι.
Σε συνεργασία με την Φιλοπρόοδο Ένωση Ξάνθης (ΦΕΞ) στο Λαογραφικό Μουσείου πραγματοποιούνται εργαστήρια για όλες τις ηλικιές και για όλα τα γουστα: εργαστήρι μουσικό, κουκλοθεατρικό, κοσμήματος, χοροθεάτρου, σχεδίου, φωτογραφίας, αγιογραφίας, κόμικς κτλ. Κρατώ στα χέρια μου το πρόγραμμα των δράσεων και πραγματικά εντυπωσιάζομαι για τις τόσες δραστηριότητες που πραγματοποιούνται καθημερινά και όλα εξαιτίας της όρεξης και της αγάπης λίγων ανθρώπων. Σίγουρα οι άνθρωποι εκεί δεν έχουν τίποτα απολύτως να ζηλέψουν από τη μεγάλη μας πόλη και κυρίως τα παιδιά, που τους δίνεται η ευκαιρία να αξιοποιήσουν τον ελεύθερο τους χρόνο δημιουργικά. Ξεφυλλίζω μία έκδοση της ΦΕΞ που έχει συγκεντρώσει το αποτέλεσμα από το εργαστήρι ζωγραφικής: 136 σελ. με ζωγραφιές των μικρών που έμαθαν για την ιστορία της τέχνης ζωγραφίζοντας διάσημους πίνακες, μέσα από αυτούς μαθαίνω κι εγώ και ξαναβλέπω πίνακες από την οπτική γωνία ενός παιδιού. "Η τέχνη δεν αναπαράγει αυτό που βλέπουμε. Μας κάνει να δούμε.", λέει ο Paul Klee και είμαι σίγουρη ότι αυτά τα πιτσιρίκια είδαν.


Η βόλτα συνεχίστηκε και παρόλο το κρύο είχε ήλιο, να στρίψουμε σε όλα τα περίεργα στενάκια, να δούμε, να ρουφήξουμε όσα πιο πολλά μπορούμε, να τραβήξουμε φωτογραφίες για να συνοδεύουν τις αναμνήσεις μας, να αναπνεύσουμε όλο το οξυγόνο για να έχουμε αποθέματα και ξαφνικά βρεθήκαμε σε μια έκθεση ζωγραφικής. Ο Γιάννης Βούρος παρουσιάζει τα έργα του, όλα με όμορφα χρώματα μα οι πίνακες με συνδυασμό κείμενο και εικόνας ήταν αυτοί που μου έκαναν περισσότερη εντύπωση, ζωγραφισμένες λέξεις. Δε ξέρω αν είναι σωστό να σας δείξω έναν πίνακα του αλλά γι' αυτό δεν είναι η τέχνη; για να τη μοιραζόμαστε.
Και φυσικά βιβλιοπωλεία. Πώς είναι δυνατόν να μην επισκεφτώ νέα βιβλιοπωλεία; Στη διασταύρωση των οδών Βενιζέλου και Στογιαννίδη βρίσκεται το βιβλιοπωλείο "Σελίδες". Όλοι οι τοίχοι βιβλία, ξύλινες σκάλες, ξύλινο πάτωμα και όλο το υπόλοιπο ράφια. Ψάχνοντας για τοπικές εκδόσεις όλοι όσοι ρώτησα με οδήγησαν στον εκδοτικό οίκο Σπανίδη. Λίγο πιο πέρα από την παλιά πόλη βρέθηκα σε ένα περισσότερο σύγχρονο βιβλιοπωλείο που στεγάζονται οι εν λόγω εκδόσεις. Από εκεί πήρα το λάφυρο μου. Μια ποιητική συλλογή της Ελένης Δημητριάδου-Εφραιμίδου με τίτλο "Πόλη μου, σαν το ρόδο". Οι σελίδες του μυρίζουν Ξάνθη για τον λόγο αυτό το επέλεξα για να μπει στη βιβλιοθήκη μου και γιατί υπάρχει μέσα ένα ποίημα με τον τίτλο Ταξίδι:

Τι ήθελα να πω,
τι ήθελα να γράψω, τόχω ξεχάσει.
Κάθομαι εδώ, στην άκρη του Κόσυνθου,
πάνω στην πέτρα που βουίζει από νερό.
Φυσάει ο χρόνος και βυθίζομαι
σ' αυτόν τον ποταμό.
Σε πάτο από μουντό σεντούκι.
Βλέπω τη μάνα μου,
να κουβαλάει άστρα
σε λευκό πανί...
Κτίζει τον τόπο μου.
Εδώ να καθίσω μου γνέφει.
Μες στο ξανθό ξυλόχωμα
που 'ναι ζεστό.
Να ξεφτίσω στην άκρη
του παραμυθιού μου.

Μια γεύση από Ξάνθη είναι οι φωτογραφίες της Olga στο blog Healight. Ευχαριστώ για την ενημέρωση!

Παλαιοβιβλιοπωλείο της Ηφαίστου stop

Το έγραψαν οι εφημερίδες ότι κλείνει το παλαιοβιβλιοπωλείο στο υπόγειο της οδού Ηφαίστου στο Μοναστηράκι. Πωλείται. Τα βιβλία, περιοδικά, λυτά φύλλα, παλιά και μεταχειρισμένα, έχουν ειδικές τιμές προκειμένου να ελαφρώσει ο χώρος, γιατί να αδειάσει εντελώς μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου, μάλλον αδύνατο, εκτός και αν γίνει γενικό πλιάτσικο.

Κυριακή μεσημεράκι, η ατμόσφαιρα διάφανη και ο κόσμος πυκνός στριμώχνεται με διάθεση χαλαρή. Στο παλαιοβιβλιοπωλείο παρατηρείται κίνηση, καμιά δεκαριά άνθρωποι με τα μάτια στραμμένα στα ράφια, με τα χέρια γεμάτα, αγκαλιές που όλο φορτώνονται. Κεφάλια γερτά να ξεψαχνίζουν τις ορατές πλάτες των βιβλίων. Και εκτός από το ψάξιμο, ερωτήματα, είναι αλήθεια; θα συμβεί; πότε; Όχι εντελώς φανερά, σαν ψίθυρος που διατρέχει την ατμόσφαιρα. Ποιο είναι το πραγματικό γιατί, τι υπάρχει από πίσω, είναι οικονομικό ή κάτι άλλο, τι άλλο δηλαδή, ποια είναι η ιστορία που κλείνει ένα τόσο παλιό παλαιοβιβλιοπωλείο, στέκι γνωστό για τα μαζέματά του.

Ο κύριος Σωτήρης πίσω από τον πάγκο και τα γυαλιά του βγάζει την ετυμηγορία της τιμής, κόβει τα βιβλία, κόβει και τον υποψήφιο αγοραστή, πόσο το λαχταρά, μέχρι πού θα πήγαινε για να αποκτήσει το ξεδιαλεγμένο μέσα από τους όγκους τρόπαιό του και αποφαίνεται. Η φάση του παζαρέματος είναι σχεδόν αυτονόητη, αν και ελαφρύ, άλλοτε σε παρακλητικό άλλοτε σε αδιάφορο άλλοτε αποφασιστικό, ανάλογα. Η στιγμή της πληρωμής, της πλαστικής σακούλας, της αναχώρησης.

Ένας χώρος ξέχειλος από χαρτί. Αντίτυπα με ράχες σπασμένες, άνισα ζυγισμένα το εξώφυλλο με το οπισθόφυλλο, τσαλακωμένα με σελίδες τσακισμένες, σκονισμένα, λεκιασμένα ή απλά βρώμικα, σημειωμένα, υγρασμένα με μια μυρωδιά που τρυπάει τον αέρα και επιτίθεται στα ρουθούνια, παρατεταγμένα σε πάγκους και ράφια, ντανιασμένα σε στήλες που συγκρατούν η μια την άλλη ξεκινώντας από το έδαφος, δεμένα και άδετα. Ράφια παντού μέχρι το ταβάνι, πάνω από δύο μέτρα μου φάνηκαν, σκάλες που κατηφορίζουν, σειρές τα αστυνομικά, τα Βίπερ, οι εκδόσεις του Γαλαξία, οι αισθηματικές Νόρες. Χωρισμένα κατά θέμα ελληνική και ξένη λογοτεχνία στο βάθος του πρώτου δωματίου, ιστορία και πολιτική δεξιά μπαίνοντας, λεξικά στο πέρασμα, το άλλο δωμάτιο με πιο ειδικά, νομικά, παιδικά, ιατρικά και βάλε. Εντελώς αδύνατον να τα δει κανείς όλα. Μακριά η αλυσίδα της διακίνησης και διάχυσης του βιβλίου, κρίκος της και τα παλαιοβιβλιοπωλεία, παράταση παρουσίας, ελπίδα του συλλέκτη, του φοιτητή, του κυνηγού της ευκαιρίας. Ένα κατάστημα ανακύκλωσης.

Όταν πρωτοτυπώνονται τα βιβλία και κάθονται στους πάγκους των βιβλιοπωλείων φρέσκα, λαμπερά, μελανομυριστά, είναι όλα ίδια. Σαν περάσει ο καιρός, αρχίζουν να σπανίζουν έως ότου να εξαφανιστούν από το πρόσωπο της αγοράς. Τότε αρχίζει η αναζήτηση ενός αντιτύπου που να έχει απομείνει ξεχασμένο, πουλημένο για δεύτερη φορά δεύτερο χέρι. Και το τότε μπορεί να μην απέχει και πολύ από την χρονολογία έκδοσης. Μπορεί να είναι πέντε δέκα χρόνια, και όχι πραγματικά παλιά, αιώνων, και τέτοια.

Πάει το παλαιοβιβλιοπωλείο της οδού Ηφαίστου, ο κύκλος του κλείνει αλλά ο κύκλος των βιβλίων του είναι δυνατόν να μην κλείσει αν βρουν καινούρια στέγη. Ας κάνουμε την βόλτα μας προς τα εκεί, κάτι θα βρούμε σίγουρα να τραβήξει την περιέργειά μας, το ενδιαφέρον μας, κάποια σκέψη ή ανάμνηση.

Για ένα ατόφιο βιβλιοβιβλίο

Διαβάζοντας το μικρό αγγλικό –αμερικανικό μάλλον σωστότερα- βιβλιαράκι της Anne Fadiman, τόσο μου άρεσε που σκέφτηκα ότι θα ήθελα να το μεταφράσω στα ελληνικά. Να αναμετρηθώ με τις λέξεις του, να τις φέρω στα μέτρα και τα σταθμά τα δικά μας, να δανειστώ εικόνες και εκφράσεις, να πλουτίσουμε με παραστάσεις φερμένες από αλλού. Και αυτό γιατί οι μεταφράσεις το κάνουν, μεταγγίζουν από γλώσσα σε γλώσσα ένα σωρό πράγματα από ιδέες, τρόπους διατύπωσης και σκέψης, ήχους ακόμα και τις ίδιες τις λέξεις, που συμβαίνει να ταξιδεύουν σε ποικίλα γλωσσικά περιβάλλοντα, γνώριμες και αγνώριστες συγχρόνως, με καινούριο αέρα. Και αν παλαιότερα με εκνεύριζε ότι στην ελληνική βιβλιοπαραγωγή υπερτερούσαν οι εκδόσεις μεταφρασμένων έργων, σήμερα έχω αναθεωρήσει και νομίζω ότι οι μεταφράσεις είναι εντέλει ασκήσεις ελληνικού λόγου και αυτογνωσίας. Εξάλλου έχει μετατραπεί πια και η αναλογία μεταξύ ελληνικών και μεταφρασμένων.
Το ήθελα γιατί τα θέματά του είναι απολύτως μέσα στον κόσμο του τυπωμένου χαρτιού, ένα και ένα, της καθημερινότητας, των σπουδαστικών χρόνων, των οικογενειακών αναμνήσεων, γραμμένα με ευαισθησία και αίσθηση του χιούμορ, αεράτα άλλα όχι ανάλαφρα, με την χροιά της στοχαστικότητας αλλά όχι βαριά και ασήκωτα ένα πράγμα.. Σε απόλυτα πρώτο πρόσωπο, προσωπικό εντελώς μα που προχωρά σε μια γενικότερη θέα. Δεκαοκτώ σύντομα κεφάλαια που πραγματεύονται ζητήματα όπως για παράδειγμα την συστέγαση βιβλιοθηκών δύο ανθρώπων, την λειτουργία τους και την σχέση μεταξύ ανθρώπων και βιβλίων, του πάντρεματός τους, τις ιδιαίτερες λέξεις που μένουν στο παρελθόν και σιγά σιγά εξαφανίζονται από την χρήση, τα ειδικά και περίεργα ράφια του καθενός, εκείνα τα άσχετα, και τι κουβαλάνε, για την συμπεριφορά μας στα σώματα των βιβλίων, τις υπογραμμίσεις, σημειώσεις, διπλώματα, σκισίματα, αν έχουν την ίδια βαρύνουσα σημασία όπως το περιεχόμενό τους, τα βιβλία ως αντικείμενα ομορφιάς και σεβασμού, βιβλία οικογενειακά κειμήλια και το πέρασμά τους από ζωή σε ζωή, τις αφιερώσεις στα πρωτοσέλιδα και το πνεύμα τους που δένεται αδιάσπαστα με το αντίτυπο εφεξής, για παθιασμένους αναγνώστες και αναγνώσεις ιστορικών κειμένων, για την γλώσσα, τον ρατσισμό, τον σεξισμό και όλα τα κοινωνικά και πολιτισμικά που καθρεφτίζει στις πτυχές του συντακτικού των γλωσσών, για τους επιμελητές και διορθωτές των κειμένων που μπαίνουν στο πετσί των γραπτών άλλων και τα υποστηρίζουν έτσι ώστε να δείξουν τον ωραιότερό τους εαυτό ακόμα και όταν δεν τους ανήκουν, για τα μέσα γραφής και το δέσιμο που έχουμε μαζί τους -τα μολύβια, στιλούς, πένες- και την μαγεία που νομίζουμε ότι μας δίνουν όταν γίνονται προέκταση των δακτύλων και του νου μας, για την συνέχεια στα γραψίματα μιας και όλα έχουν ειπωθεί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο άρα μιλάμε για ανακύκλωση της παγκόσμιας λογοτεχνίας, για τους καταλόγους των εκδοτικών οίκων, για τα βιβλία κύβους παιχνίδια, για τις δημόσιες και τις ιδιωτικές αναγνώσεις που είναι και στις δύο περιπτώσεις παραστάσεις, για τα παλαιού τύπου σκοτεινά και σκονισμένα βιβλιοπωλεία που αργοεξαφανίζονται, για τον τρόπο που τοποθετούμε τα βιβλία δίπλα δίπλα το ένα στο άλλο και τέλος, για βιβλία για τα βιβλία (και αυτή!! και από το 1998). Στο τέλος προτείνει τίτλους βιβλιοβιβλίων, άπειρων που όλα θα ήθελα να τα έχω και όχι μόνο να τα έχω αλλά και να τα διαβάσω. Ουφ! μια τεράστια πρόταση βγήκε χωρίς ανάσα. Δεν τα ανέφερα και όλα ούτε μπήκα σε λεπτομέρειες…
Και ο τίτλος του, ex libris, είναι ξεχωριστός. Ως επίθετο σημαίνει εκείνη την ένδειξη που σημειώνει την προέλευση από συλλογή βιβλίων ή βιβλιοθήκης, ως ουσιαστικό, από την άλλη, είναι μια καρτέλα στην οποία αναφέρονται τα στοιχεία του κατόχου του βιβλίου. Στην πρώτη και πιο γνωστή, του επιθέτου εκδοχή του (ex lib σε συντομογραφία, χαϊδευτικά), είναι ένα ορθογώνιο ή τετράγωνο σήμα κολλημένο στην μέσα μεριά του εξωφύλλου που συνήθως έχει να κάνει με παραστάσεις βιβλίων, ανάγνωσης, γνωστά και αγαπημένα με φαντασία και εικαστικότητα δοσμένα (δείγματα βρίσκονται εδώ στις πρώτες αναρτήσεις που έκαναν οι Βολτίτσες).
Όμως δεν προχώρησα σε καμία μετάφραση, δεν το δοκίμασα καν. Έκανα τις δικές μου σκέψεις περπατώντας πάνω στα κείμενα, ακλούθησα και πιο δικά μου, μίλησα μαζί τους, με άλλα ναι συμφώνησα με άλλα όχι και τόσο, έφτιαξα και δικά μου, και έμεινα εκεί.

Δημοτική Βιβλιοθήκη Καβάλας

Ταξιδεύω από χώρα σε χώρα, από πόλη σε πόλη. Να βρίσκομαι σε μία διαρκή κίνηση, να φεύγω πριν προλάβω να βαρεθώ, να επιστρέφω όταν κάτι θα νιώθω ότι μου έχει λείψει και να υπάρχει πάντα κάτι να με περιμένει.
Τα ταξίδια στο εξωτερικό είναι πάντα γεμάτα νέες εμπειρίες, όλα καινούρια και διαφορετικά. Είναι τα χρώματα που αλλάζουν, οι εικόνες, οι ήχοι, οι άνθρωποι.
Από την άλλη, τα ταξίδια σε διάφορες ελληνικές πόλεις έχουν κι αυτά να σου αφηγηθούν ιστορίες, να γνωρίσεις και να μάθεις. Πάντα για να μαθαίνεις.
Άφησα λοιπόν την Αθήνα και είπα να επισκεφτώ διάφορες πόλεις πιο βόρειες. Πρώτος προορισμός η Θεσσαλονίκη και αμέσως μετά μια μεγάλη στάση στην Καβάλα.
Ανάμεσα σε θάλασσα και βουνό, σε βόλτες μεταξύ παλιάς και νέας πόλης, ακολούθησα την ιστορία της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της. Ξεκίνησε το 1956 και η πρώτη της στέγη ήταν ένα κτήριο στη οδό Ομονοίας, όπου παρέμεινε εκεί έως το 1984. Στο κτήριο αυτό σήμερα υπάρχει μια καφετέρια με το όνομα Παλαιά Βιβλιοθήκη και διατηρεί το ύφος της βιβλιοθήκης. Ένας πραγματικά εντυπωσιακός χώρος γεμάτος με βιβλία, ένα δωμάτιο σαν γραφείο με ράφια και τραπέζια για να παίξεις σκάκι ή να πιείς τον καφέ σου και στον υπόλοιπο χώρο παντού βιβλία, η ιστορική εγκυκλοπαίδεια του Ελευθερουδάκη, βιβλία να κρέμονται στους τοίχους. Οι φωτογραφίες που ακολουθούν περιγράφουν καλύτερα το χώρο.


Αντίστοιχους χώρους έχω ξανασυναντήσει μόνο σε παλαιοβιβλιοπωλεία της Γαλλίας που σχεδόν όλα έχουν μέσα τη δική τους καφετέρια. Σίγουρα όσοι έχουν επισκεφτει στην Γαλλία την Becherel, την πόλη του βιβλίου, θα έχουν να αφηγηθούν περισσότερες ιστορίες: βιβλιοπωλεία-ανθοπωλεία, βιβλιοπωλεία-εστιατόρια κτλ.
Στη συνέχεια η Δημοτική Βιβλιοθήκη μεταφέρθηκε στο ιστορικό κτήριο της πρώην Μεγάλης Λέσχης Φιλοπτωχου Κυριών Καβάλας, δίπλα από το Δημαρχείο, όπου παρέμεινε εκεί μέχρι το 2003. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο τετραώροφο σύγχρονων προδιαγραφών κτήριο όπου βρίσκεται και σήμερα. Από την επίσκεψη μου στη βιβλιοθήκη κατάλαβα ότι λειτουργεί άρτια, με μόνιμους βιβλιοθηκονόμους με όρεξη και γνώσεις και από τα πολλά άδεια ράφια διαπίστωσα ότι στα επόμενα χρόνια οι 56.000 τόμοι που ήδη διαθέτει θα έχουν σχεδόν σίγουρα διπλασιαστεί. Ο κάθε όροφος προσφέρει μια διαφορετική υπηρεσία στο κοινό, εφημερίδες, περιοδικά, αναγνωστήριο, δανειστικό τμήμα, αίθουσα υπολογιστών.
Στη βιβλιοθήκη αυτή με χαρά εντόπισα και ξεφύλλισα ένα βιβλίο εξαντλημένο από τις εκδόσεις Πόλις με τίτλο "Μικρός που είναι ο κόσμος", ίσως κάποια στιγμή να το εντοπίσω και σε κάποιο παλαιοβιβλιοπωλείο και επιτέλους να το αγοράσω.
Περισσότερες πληροφορίες για τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Καβάλας εδώ.

Ο υπολογιστής της Μάρας

Κόρκυ Πωλ και Βάλερι Τόμας, Ο υπολογιστής της Μάρας, μετάφραση από τα αγγλικά Δημήτρης Παπαδημήτρης, εκδόσεις Άμμος, Αθήνα 2005.

Βιβλίο κερδισμένο από την επίσκεψη στην 2η Έκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου που δεν προδίδει το βιβλιοβιβλιακό του περιεχόμενο και την βιβλιοσύνη του με την πρώτη ματιά. Αμέσως προστίθεται στον σχετικό κατάλογο. Αν έχουν σημασία τα παιδικά βιβλία για βιβλία είναι γιατί μαζί με τις άλλες ιδέες, παραμύθια, σοφίες, ποιήματα, διδακτικά και φανταστικά, ζητήματα καθημερινότητας αναφέρονται και υπογραμμίζουν, συχνότερα από όσο νομίζουμε, την παρουσία και την έννοια των βιβλίων στον κόσμο μας. Αποτελούν και αυτά ένα θέμα με δύναμη και ενδιαφέρον. Η ιδιαιτερότητα εδώ είναι ότι υπάρχει αυτοαναφορά: βιβλία για βιβλία κάτι σαν πίνακες ζωγραφικής για πίνακες, φωτογραφίες για φωτογραφίες.
Η εικονογράφηση του Πωλ Κόρκυ πληθωρική και χαρακτηριστική καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των σελίδων, αφήνοντας ίσα ίσα χώρο για το κείμενο της διήγησης. Δίνει σημασία στις λεπτομέρειες και στις λεπτομερειούλες. Οι εικόνες του κρύβουν επιμέρους ιστορίες με χιούμορ. Τα ράφια, τα συρτάρια, τα σκεύη μαγειρικής, τα σκουπίδια, η ακαταστασία, το στοίβαγμα ανόμοιων πραγμάτων, ίχνη βρώμας, αποφάγια, ένα οικείο χάος. Ασπράδια ματιών ξεχωρίζουν από μισανοιγμένα ντουλάπια. Ποντίκια αλλά και περίεργα μυθοζωάκια. Το σπίτι της Μάρας της μάγισσας κατοικείται, έχει μια δική του ζωή που παρακολουθεί αυτήν της Μάρας με θαυμασμό από μέσα, απέναντι από το δικό μας βλέμμα. Πατάει σε δυο κόσμους, τον παλιό και μάλιστα τον υπερβατικό της μαγείας και τον σύγχρονο, με τον υπολογιστή (μαγικό και αυτόν κατά κάποιο τρόπο, αφού όλα του είναι αόρατα), την φωτεινή εναλλασσόμενη οθόνη, τις υποδοχές του, τις πρίζες, τα καμπυλωτά φιδοκαλώδια που μπερδεύουν και κατακλύζουν τον χώρο και το ποντίκι, αντικείμενο απορίας και απροσμέτρητου μίσους της μαύρης γάτας Μαύρας.
Και η ιστορία, που και στα ελληνικά ριμάρει, περπατάει σε μια μετάβαση μεταξύ δύο κόσμων. Η Μάρα (Winnie το αγγλικό πρωτότυπο όνομα) αποκτά υπολογιστή, σερφάρει στο δίκτυο για να διαλέξει καινούριο μαγικό ραβδί, βγάζει στην βροχή την Μαύρα γιατί όλο τριγυρίζει και μπερδεύεται με το ποντίκι. Η βροχή στάζει μέσα στο σπίτι και η Μάρα πανικόβλητη αναζητά το βιβλίο με την σωστή μαγική λέξη που επιδιορθώνει σκεπές που στάζουν. Χαμός αλλά τέλος καλό και η Μάρα έχει την ιδέα να βάλει μαγικές λέξεις στον υπολογιστή για να μην έχει ανάγκη τα βιβλία. Αμέσως στρώνεται στην δουλειά, κάνει καλού κακού και μια δοκιμή, την Μαύρα από μαύρη κάνει μπλε και την επαναφέρει, αν και η Μαύρα είναι εκτός από βρεγμένη και καταθυμωμένη. Στην συνέχεια, πετά τα μαγικά βιβλία στα σκουπίδια, δεν τα χρειάζεται καθώς οι σωστές λέξεις είναι τώρα στον υπολογιστή. Όμως, την νύχτα η Μαύρα βρίσκει την ευκαιρία να επιτεθεί στο ποντίκι και… το επόμενο πρωί η Μάρα ψάχνει, ψάχνει για να την βρει. Υπολογιστής και Μαύρα άφαντοι, άφαντα και τα βιβλία και το ραβδί, άοπλη η Μάρα… Με τα πολλά (να μην σας τα πω και όλα αν και μπαίνω στον πειρασμό) η τάξη αποκαθίσταται και η Μάρα καταλήγει «Καλός ο υπολογιστής,
μπορείς σ’ αυτόν να στηριχτείς,
μα το βιβλίο το μαγικό
και το καλό ραβδί μου
δεν θα τα αποχωριστώ
ποτέ πια στη ζωή μου!»
Και υπολογιστής και βιβλία (και ραβδί).
Με άλλα λόγια έτερον εκάτερον. Πάντα θα κρατάμε τα αγαπημένα και αναντικατάστατα, λειτουργικά ή συναισθηματικά. Το ένα μέσο δεν εξαιρεί το άλλο. Δεν λειτουργούν σε αποκλειστικότητα. Αντίθετα, συμπληρώνουν, προσφέρουν νέες δυνατότητες, συνθέτουν νέες πραγματικότητες και πάντως δεν σκοτώνουν το ένα το άλλο. Το μεταμορφώνουν, και το αλλάζουν βέβαια. Οι ισορροπίες επαναπροσδιορίζονται, οι κυριαρχίες μεταβάλλονται, οι ειδικότητες ανακατευθύνονται. Αλλά αφού το γνωρίζουμε και είμαστε ψύχραιμοι, χωρίς πανικούς και υστερίες, είναι δυνατόν να είμαστε προετοιμασμένοι όσο γίνεται, να σχεδιάζουμε με σύνεση για το γενικό όφελος και να ορίζουμε την εξέλιξή τους όσο γίνεται.

Όχι;

Βιβλιομαζέματα βιβλιοσκορπίσματα

Διάφορα βιβλιομαζέματα και σκορπίσματα.
v Μια ταινία μεταποιημένη από βιβλίο για την ανάγνωση και με πολλές αναγνώσεις. Τα «Σφραγισμένα χείλη» (“ The Reader” στην αγγλική εκδοχή του) ενώ δεν περιέχουν όλες τις σκηνές του βιβλίου, περιγράφει τους χαρακτήρες και με τις κινήσεις και με τα χρώματα, και κυρίως δίνει εικόνα σε τόπους και τοπία. Δίνει τροφή για σκέψεις, διηγείται μια ιστορία (που ίσως να μπορεί να ιδωθεί και σαν αλληγορία τώρα που το σκέπτομαι), μια κατάσταση χωρίς απαντήσεις και βασικά, χωρίς λύτρωση. Λύτρωση το έργο τέχνης, το βιβλίο, η ταινία…
v Παζάρι βιβλίων στην πλατεία Κλαυθμώνος. Τελευταίος σταθμός βιβλίων που οι εκδότες τους τα πηγαίνουν και τα παραδίδουν εκεί πριν από την πολτοποίηση. Μια έσχατη ευκαιρία σωτηρίας, μια παράταση ζωής. Σε ένα άσπρο σωληνοειδές πι από τέντες, στην μέση της πλατείας, κουκουλιάζουν πάγκοι δεξιά και αριστερά –εφέτος δεν είχε μεσιανό– με ασύμμετρους λόφους βιβλίων, κατά εκδοτικό οίκο. Σπασμένες σειρές, πολυτονικές εκδόσεις, άκοπα και αξάκριστα, πολλά παιδικά περασμένης αισθητικής και παιδαγωγικής προσέγγισης, κλασικοί συγγραφείς Έλληνες και ξένοι σε ποικίλες μορφές, ποιητές και πεζογράφοι, παλαιότεροι μα και πιο πρόσφατοι τίτλοι, τεύχη τέχνης, οδηγοί μαγειρικής και πάντα βρίσκει κανείς ένα κάτι να αγκαλιάσει σεργιανίζοντας και σκουντουφλώντας πάνω στον μπροστινό που κοντοστέκεται. Ένα κάτι να βάλει στο καλάθι για το σπίτι, να φυγαδεύσει σε ιδιαίτερα οικονομική τιμή από το παζάρι. Οι τιμές πραγματικά χαμηλές, και με 1 € γίνεται να πουλιέται ένα βιβλίο. Τι καλά! Με τέσσερα έφυγα αυτήν την χρονιά γιατί δεν προλαβαίνω όχι να τα διαβάσω ούτε να τα φυλλομετρήσω διαγώνια. Τι λύσσα είναι αυτή που με πιάνει…, αδιόρθωτη. Τα δυο έχουν να κάνουν με την φωτογραφία και με φωτογράφους. Μόνο τα βιβλία που μύριζαν μούχλα, τα υποδόρια υγρασμένα δεν μπορώ να πλησιάσω. Σε αυτά η μυρωδιά του χαρτιού είναι άρρωστη, το άρωμα του μελανιού δεν υπάρχει και με το άνοιγμα ελευθερώνεται μια αποφορά που σε πιάνει κατακούτελα. Ο κόσμος ούτε πολύς ούτε και λίγο θα τον έλεγες, όλων των ηλικιών, σκυμμένος, συγκεντρωμένος, να μιλάει χαμηλόφωνα και να αγοράζει μετρημένα.
v 13η έκθεση κόμικς στο Γκάζι. Άλλος κόσμος εδώ, πολύς παρά την βροχή. Παιχνίδια με τον αριθμό 13. Ο χρόνος ανάγνωσης μπροστά από τα κόμικ στριπ μεγάλος, τα καρέ πολύ μικρά για μακρινό διάβασμα. Διπλοσειρές όρθιων, αποσπασματική, ελλιπής εικόνα. Τα ρωσικά κα ουκρανικά χωρίς μετάφραση, να λειτουργούν μόνο σαν σκίτσα, και τα λόγια σαν σκίτσα και αυτά, χωρίς νόημα, μεταγραμμένα τουλάχιστον τα ονόματα των καλλιτεχνών. Και πωλητήρια σε διάφορα σημεία, το εμπόριο εκεί, με ξενόγλωσσες, ελληνικές εκδόσεις, με μεταφράσεις, χωρίς Παρά Πέντε και Βαβέλ. Στον αυλόγυρο ένα τραπεζάκι με μικροτεχνήματα, πορτοφόλια σε διάφορα μεγέθη και ζώνες, καμωμένα από πλαστικοποιημένα κόμικς. Κρατάνε ένα με δυο χρόνια διαβεβαίωνε το κορίτσι που τα έφτιαχνε.
v 2η έκθεση παιδικού και εφηβικού βιβλίου στη Helexpo στην Κηφισίας. Στο ίδιο μέρος με την περσινή χρονιά. Αρκετός κόσμος μέσα στο Σαββατοκύριακο, πολλά παιδιά, με γονείς, παππουδογιαγιάδες, φίλους, ζωντάνια, κίνηση και φωνές. Ο χώρος είχε ζεστασιά και εδώ το χαρτί μύριζε στιλπνάδα. Κουβέντες που άρχιζαν εύκολα και γελαστά. Δρώμενα, κουκλοθέατρο. Τιμώμενη χώρα η Μεγάλη Βρετανία με μεγάλη παράδοση στο παιδικό και εφηβικό βιβλίο από παλιά εώς σήμερα (Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων, Ουίνι το αρκουδάκι, ο κούνελος της Πότερ, Η Μαύρη Καλλονή, μεσαιωνικές πριγκίπισσες, ο μύθος του Αρθούρου, Χάρι Πότερ, και πολλά άλλα βέβαια.) και τις παιδικές ρίμες. Και για την εικονογράφηση τι να πούμε. Εντόπισα και τίτλους παιδικών βιβλιοβιβλίων αλλά για αυτά τα βιβλία θα πούμε άλλη στιγμή.

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΒΙΒΛΙΩΝ ΑΚΟΜΗ

Bernhard Schlink, Διαβάζοτας στη Χάννα, μετάφραση Ιάκωβος Κοπερτί, εκδόσεις Κριτική, Αθήνα 1998, 205 σ.

Ένα βιβλίο γραμμένο το 1995 που πιάνει πολλά θέματα, όλα βαριά και σοβαρά, μπαίνει σε μια γενικευμένη κουβέντα χάρη στην κινηματογραφική εκδοχή του που παίζεται στις αθηναϊκές αίθουσες από την προηγούμενη εβδομάδα. Υπάγεται, έτσι, στην κατηγορία των βιβλίων που η ιστορία τους γίνεται σενάριο του σινεμά. Αλλά πολλά βιβλία έχουν γίνει και γίνονται τηλεοπτικά σενάρια, θεατρικές παραστάσεις, μιούζικαλ, όπερες, πίνακες ζωγραφικής και πάει λέγοντας. Ισχύει και το αντίστροφο, μια εικόνα που εμπνέει ένα ποίημα, ένα ποίημα που δημιουργεί μια πλοκή, και πάνω του χτίζεται μια μυθοπλασία, αφορμές για διαλογικές σκέψεις σε διάφορα είδη και ύφη. Ένα γενικό πολιτιστικό γίγνεσθαι, από μια κατηγορία έκφρασης σε άλλη, περάσματα, αλυσιδωτές μεταγγίσεις, μεταπλάσεις, συνεχής επεξεργασία που ανοίγει τα θέματα και την έκφρασή τους.
Συγκρίσεις για την πιστότητα στο αφετηριακό έργο και κρίσεις για το αν το ένα αποδίδει καλύτερα την αφήγηση από το άλλο εξυπηρετούν άραγε; Το ένα πλουτίζει το άλλο, δουλεύει προσθετικά με τα εργαλεία που έχει στην διάθεσή του, προσφέρει διαφορετικά πράγματα, και οι αναγνώστες, θεατές, ακροατές έχουν να λάβουν από όλα.

Και αν έχουμε βιβλία για την γραφή και την ανάγνωση, αυτό εδώ είναι ένα βιβλίο για τον αναλφαβητισμό, για τις δυσκολίες που προκύπτουν από την κοινωνική αναπηρία, για την ντροπή που ακολουθεί για την κρυφή ζωή που ζει εκείνος που δεν μπορεί να αποκωδικοποιήσει τα σύμβολα του αλφαβήτου που τον περιβάλλουν στο αστικό περιβάλλον και την συνεχή πίεση και την εξαντλητική ένταση που υφίσταται με το που βγαίνει από το κατώφλι του σπιτιού του για να καλύψει ότι δεν μπορεί το αυτονόητο σήμερα στην Δύση, να διαβάσει.
Ένα βιβλίο που μιλάει για την ανάγνωση προς έναν αναλφάβητο, μια ειδική περίπτωση ενήλικα αναλφάβητου που δεν μαθαίνουμε γιατί και πώς προέκυψε αυτή η έλλειψη. Μια ανάγνωση που διαφέρει από την σιωπηλή κατ’ ιδίαν ανάγνωση, που γυρεύει την σωστή εκφορά και τονισμό του λόγου, που διαρκεί περισσότερο χρόνο, και έχει ως αποτέλεσμα την καλύτερη και μονιμότερη διατήρηση του περιεχομένου της ανάγνωσης στον αναγνώστη, που απαιτεί τις δυνάμεις του και δημιουργικότητα.
Είναι ένα βιβλίο που μιλάει και για αναγνώσεις που μεταδίδονται μέσα από μηχανικά μέσα (το κασετόφωνο) προκειμένου να υπηρετήσουν μια ξεχωριστή επικοινωνία με ενδιάμεσο την τέχνη του λόγου. Συναντάμε την επιθυμία για. διάχυση της ανθρώπινης περιπέτειας, τις σκέψεις και τα συναισθήματα που γεννά οι λέξεις των άλλων. Ο πρωταγωνιστής δανείζει την φωνή του και δανείζεται τις λέξεις από το ξεκίνημα της ιδιότυπης σχέσης.

Πολλά ερωτηματικά και αιωρούμενες μισοαπαντήσεις γύρω από το πώς δουλεύει η μνήμη, τι συμβαίνει με την διαδικασία της ανάμνησης, πόσο μπορούμε να βασιζόμαστε σε εντυπώσεις, πώς τις ξαναφέρνουμε στο μυαλό μας, την θλίψη που μας κυριεύει στριφογυρνώντας προς τα πίσω, και την σχέση μεταξύ υπαρκτών καταστάσεων και υποσχέσεων που δεν πραγματοποιήθηκαν. Εσωτερικές διεργασίες. Προσωπικές και συλλογικές. Πώς να συμβιώνει κανείς με βαριά σημαδεμένα παρελθόντα, όπως η γενιά των Γερμανών που είχε συνεργαστεί ή και δεν εμπόδισε το παγκόσμιο αιματοκύλισμα…, τι έπρεπε να κάνει και πού πρέπει να σταθεί η μεταπολεμική γενιά, πώς να φερθούν και να νιώσουν όσοι αγάπησαν συγγενείς και φίλους που εγκλημάτησαν. Ζητήματα συμφιλίωσης του παρελθόντος με το παρόν που απασχολούν τους λαούς, σε μικρότερη ένταση, και ψάχνονται. Απασχολούν και εμάς σε διάφορα και διαφορετικά επίπεδα, ας πούμε η παρουσία της αρχαιότητας στην καθημερινότητά μας και στην θεωρητική μας θωράκιση, οι σχέσεις μας με τους γείτονες από όλα τα σημεία του ορίζοντα με τους οποίους έχουμε έρθει σε μετωπική σύγκρουση,…
Ο αφηγητής σε πρώτο πρόσωπο Μίχαελ Μπεργκ, μετά τις νομικές σπουδές του γίνεται ιστορικός του δικαίου πιστεύοντας ότι «… το παρελθόν… ήταν εξίσου ζωντανό με το παρόν.» και «Το ν’ ασχολείσαι με την ιστορία σημαίνει να δημιουργείς γέφυρες μεταξύ παρελθόντος κι παρόντος, να παρατηρείς και τις δύο όχθες και να ενεργείς και στις δύο.» και κατέληγε ότι μέσα στο παρόν θα έπρεπε να μάθουμε να ζούμε με το παρελθόν (σ. 171).
Για την προδοσία, τις αμφιβολίες, τις ενοχές «Ξέρω πως ν΄ αρνηθείς κάποιον είναι ένα είδος κρυφής προδοσίας. Απ’ έξω δεν είναι εμφανές αν πρόκειται γι’ απάρνηση ή απλώς διακριτικότητα, σεβασμό, αποφυγή λυπηρών και δυσάρεστων καταστάσεων. Αλλά εκείνος που απαρνιέται το ξέρει καλά…» (σ. 73).
Διαβασμένο το είχα, είδα την ταινία «Σφραγισμένα χείλη» και το ξαναδιάβασα. Η ταινία μου άρεσε και αναγνώρισα μέρη του βιβλίου αλλά απέκτησα και εικόνα (εσωτερικά σπιτιών, αστικές ματιές, η εξοχή, αίθουσα δικαστηρίου), τα διαβάσματα τα μοιράστηκα διαφορετικά και αυτό πολύ το ευχαριστήθηκα γιατί έφτιαξε ενωτικό νήμα.

Η κλέφτρα των βιβλίων

Πρέπει να είναι ευτυχισμένοι όσοι μπορούν να διαβάζουν υποχρεωτικά και παράλληλα να διαβάζουν και Λογοτεχνία. Επέλεξα από τη στοίβα με τα αδιάβαστα ένα τελευταίο, πριν σταματήσω για το επόμενο διάστημα, βιβλίο με θέμα για άλλη μια φορά τα βιβλία. Να προσθέσω κι εγώ ένα ακόμα τίτλο στη λίστα με το αγαπημένο θέμα, μια λίστα που δείχνει να μην τελειώνει, ευτυχώς γιατί μου (ελπίζω μας) δίνει ευχαρίστηση.

Αν πω ότι είναι ό,τι καλύτερο έχω διαβάσει τον τελευταίο καιρό αισθάνομαι ότι θα το αδικήσω. Αντί γι' αυτό θα πω ότι το βιβλίο αυτό συγκεντρώνει όλα όσα μου αρέσει να διαβάζω.
Ο συγγραφέας Markus Zusak στα 30 του έγραψε την Κλέφτρα των βιβλίων, ένα βιβλίο που πριν λίγο καιρό μεταφράστηκε στα ελληνικά και εκδόθηκε από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
Με καλή και ευρηματική αφήγηση, ο αφηγητής είναι εκείνος που του έχει ανατεθεί ο ρόλος να "μεταφέρει στα χέρια του τις ψυχές στον ταινιόδρομο της αιωνιότητας", ένας ρόλος δύσκολος και σε ορισμένες περιπτώσεις αρκετά κουραστικός, ο συγγραφές μας περιγράφει σκηνές από τον β' παγκόσμιο πόλεμο. Μέσα στη φρίκη και τη σκληρότητα του πολέμου θα βρει την ευκαιρία να μας μιλήσει για τη δύναμη της φιλίας και της ψυχής αλλά κυρίως για τη δύναμη, την απίστευτη αυτή δύναμη, των λέξεων και των βιβλίων. Η Λίζελ γεννιέται για να ζήσει όλες τις επιπτώσεις του πολέμου αλλά και για να μάθει να διαβάζει, να γράφει και να αγαπάει.
Από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου θα γνωρίσει τον χωρισμό από την οικογένεια της, θα έρθει αντιμέτωπη με τον θάνατο, αλλά θα κρατήσει στα χέρια της το πρώτο της βιβλίο, χωρίς ακόμα να ξέρει να το διαβάζει. Ο θετός της πατέρας θα αναλάβει να τη μάθει ανάγνωση. Κάθε που οι φόβοι της όλοι θα έρχονται να τις ταράζουν τα όνειρα αυτός θα είναι εκεί να της μαθαίνει καινούριες λέξεις για παρηγοριά, για αγκαλιά μες στο σκοτάδι.
Ένα βιβλίο δεν είναι αρκετό και σύντομα θα βρεθεί σε μια ιδιωτική βιβλιοθήκη και θα νιώσει τη μαγεία: "Διέτρεξε με την ανάστροφη του χεριού της το πρώτο ράφι σε όλο του το μήκος, ακούγοντας το σύρσιμο των νυχιών της να γλιστράει στη ράχη κάθε βιβλίου σαν μουσικό όργανο".
Οι λέξεις θα της κρατάν καλή συντροφιά ακόμα κι όταν οι άνθρωποι θα βομβαρδίζουν ανθρώπους και ο φόβος θα είναι παντού. Στο καταφύγιο που επέλεξαν, θα διαβάζει στους άλλους για παρηγοριά, όπως της έμαθαν: "Δεν τολμούσε να σηκώσει το κεφάλι της, αλλά μπορούσε να νιώσει τα φοβισμένα μάτια τους να κρέμονται από αυτήν καθώς ρουφούσε μέσα της τις λέξεις και τις φυσούσε πάλι έξω. Μια φωνή έπαιζε τις νότες. (...) είδε μόνο τη λειτουργία των λέξεων - να προσαράζουν στα χαρτί, να το χτυπούν ανελέητα για να περπατήσει εκείνη πάνω του".
Στον άρρωστο φίλο της θα χαρίζει λέξεις "λες και οι λέξεις από μόνες τους θα μπορέσουν να τον θρέψουν". Είναι αυτός που θα της χαρίσει αργότερα το πιο πολύτιμο δώρο: μια ιστορία γι' αυτήν με τίτλο "Εκείνη που έριχνε τις λέξεις"...
"Οι καλύτεροι ήταν εκείνοι που καταλάβαιναν την αληθινή δύναμη των λέξεων. Ήταν εκείνοι που μπορούσαν να σκαρφαλώσουν όσο πιο ψηλά γινόταν. Ανάμεσά τους κι ένα μικρό, κοκαλιάρικο κορίτσι. Ήταν πασίγνωστη στην περιοχή της, η καλύτερη απ' όλους εκείνους που έριχναν τις λέξεις, επειδή ήξερε πόσο αδύναμος είναι ένας άνθρωπος ΧΩΡΙΣ τις λέξεις."
Μία μαγική ιστορία μέσα στην ιστορία.

Τα βιβλία θα τη βοηθήσουν να ξεπεράσει τους φόβους της, θα μάθει να έχει τις λέξεις για παρηγοριά, θα κλέψει βιβλία για να διαβάζει και τελικά όταν όλοι θα πεθάνουν εκείνη θα σωθεί γιατί οι λέξεις την είχαν φέρει στη ζωή και οι λέξεις θα την κρατήσουν.

Για εκείνους που αγαπούν τα παιδικά βιβλία όσο εμείς αναφέρω ότι από 23-26 Ιανουρίου θα πραγματοποιηθεί η 2η Έκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου.

Piano Plus Festival

Φέτος για πρώτη φορά, σε συνεργασία του Ιονίου Πανεπιστημίου με το Δήμο Ταύρου, διοργανώθηκε το πρώτο φεστιβάλ πιάνου: "Piano Plus Festival-2009".
Είχα τη χαρά να βρεθώ εκεί στις 15/01 και να ακούσω τη καθορισμένη για εκείνη τη μέρα συναυλία μουσικής δωματίου για βιολί και πιάνο. Είχα πολύ καιρό να ακούσω τη μουσική που αγαπώ, τη χρωματιστή αυτή μελωδία, ζωντανά.
Στη μεγάλη μας πόλη γίνονται πολλά αλλά δυστυχώς λίγα είναι αυτά που ακούγονται. Πετιούνται στιγμές σαν αυτές και νιώθω άσχημα γιατί τις ρούφηξα μόνη μου. Σε ένα κρύο και μεγάλο αμφιθέατρο ενός σχολείου στον Ταύρο εγώ και άλλα είκοσι το πολύ άτομα ακούσαμε Schubert, Paganini, Mozart, Schumann και τον άγνωστό μου Ysaye. Γλυκές μελωδίες πιάνου, ένα όμορφο πιάνο που παραχώρησε ο Nakas, και βιολιού, γνωστοί ήχοι.
Το Φεστιβάλ αυτό συνεχίζει και το πρόγραμμα είναι εδώ. Σίγουρα και οι επόμενες μέρες θα αξίζουν, σίγουρα όμως όχι όπως αυτή.
Ήθελα να σας χαρίσω μερικές νότες αλλά δεν μου επιτρέπει να ανεβάσω το βιντεάκι που τράβηξα. Γι' αυτό ανεβάζω μόνο δύο φωτογραφίες και λίγες λέξεις για αντάλλαγμα.


Είναι εκείνη η στιγμή που ο χρόνος σταμάτησε, ξεχάστηκε ίσως και να 'σβησε. Ούτε ανάσα ούτε φωνή, μόνο χρώματα που γεμίζουν από νότες, γράμματα και σκέψεις. Εκείνες οι νότες που σε παίδεψαν, εκείνες οι λέξεις που ακόμα δεν έμαθα. Προσπαθώ να ταξιδέψω μαζί γιατί ξέρω πως έχεις φύγει. Το πέτυχες και περπάτησες σε ένα ουράνιο τόξο και άγγιξες τα χρώματα εκείνα που λίγοι έχουν δει. Το πέτυχες πήρες και εμένα παρέα και ξέχασα για μια στιγμή πως έξω υπάρχουν ακόμα νεκροί.
Για κάθε τέτοια στιγμή ένα μόνο ευχαριστώ, σίγουρα δεν αρκεί.

Παιδικά βιβλιοβιβλία

Τα βιβλία για παιδιά είναι ολόκληρη ιστορία, μια ιστορία από εκείνες που μας αρέσουν εδώ. Το διάβασμα και η χαρά που δίνει δεν έχει ηλικία.
Τα παιδικά βιβλία δεν είναι παρά μια προβολή των μεγάλων για το τι κρίνουν ότι ταιριάζει στα παιδιά. Είναι μια επιστροφή άλλοτε νοσταλγική και άλλοτε κριτική στην παιδική ηλικία των ενήλικων αναγνωστών και του συγγραφέα, μια ανάδυση των αναμνήσεων που γυροφέρνουν μαζί με μεταγενέστερες εμπειρίες, είναι μια τάση ποτισμένη με την αισιοδοξία ότι ο επόμενος ξεκινά με άλλες, ίσως ευνοϊκότερες, προδιαγραφές. Τα βιβλία για παιδιά βγάζουν χρώμα και συναίσθημα, προσφέρουν καλόβολη καθοδήγηση στον έξω μικρόκοσμο και στην υφήλιο όλη, σωρευμένη και τακτοποιημένη πληροφορία, περιπέτεια στην πραγματικότητα και εξερεύνηση στην φανταστική δυνατότητα. Συγχρόνως, με κάποιο τρόπο γιατρεύουν τα απωθημένα των μεγαλωμένων ανθρώπων, ζητούν να αναπληρώσουν βιωμένες ελλείψεις, δίνουν απαντήσεις σε θέματα δύσκολα για τα μικρά των ανθρώπων και τους κανόνες των κοινωνιών τους. Είναι φορές, πολλές φαντάζομαι, που αφήνουν ανεξίτηλα ίχνη, με μια τυχαία πρόταση, μια ιδιαίτερη κουδουνιστή λέξη, ένα περίεργο σύμπλεγμα, έναν μυστήριο συνειρμό…
Τα παιδικά βιβλιοβιβλία με τον έναν ή τον άλλο τρόπο έχουν να κάνουν με τον κόσμο των βιβλίων. Δεν εμφανίζονται εδώ με κάποια λογική, χρονολογική, αλφαβητική κατά συγγραφέα ή άλλη. Τα 15 πρώτα έχουν παρουσιαστεί διάσπαρτα στην στήλη Βιβλία για βιβλία, σταδιακά θα παρουσιάζονται στις Βολτίτσες και ο κατάλογος θα συμπληρώνεται.

1. Μπερνάρ Κλαβέλ, Το χάρτινο κάστρο, εικονογράφηση Γιάν Νάσιμπεν, μετάφραση Έφη Κορομηλά, εκδόσεις Κάστωρ, Αθήνα 2005, 32 σ.
2. Αντώνης Παπαθεοδούλου-Τερέσα Ινφάντε, Το παρανομύθι, εικονογράφηση Δέσποινα Καραπάνου, εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος, Αθήνα 2006, 57 σ., σειρά: πτήσεις Junior, για παιδιά 7-9 χρονών.
3. Jeanette Winter (κείμενα και εικονογράφηση), Η βιβλιοθηκάριος της Βασόρας, μια αληθινή ιστορία από το Ιράκ, εκδόσεις Παπαδόπουλος, Αθήνα 2007.
4. Εβελίν Μπριζού-Πελέν, Ο μεγάλος έρωτας του βιβλιοθηκάριου, εικονογράφηση Βερονίκ Ντες, μετάφραση Ρένα Χατχούτ, Σύγχρονοι Ορίζοντες, Αθήνα 2000, 47 σ., σειρά: Λογοτεχνία για παιδιά. Για νεαρούς αναγνώστες από 8 ετών και πάνω
5. Ευγένιος Τριβιζάς, Ο Ιγνάτιος και η γάτα, εικόνες Βαγγέλης Παυλίδης, Καλέντης, Αθήνα 2001 σειρά: Παραμύθια από τη χώρα των χαμένων χαρταετών 1
6. Ντομινίκ Ντέμερ, Η μυστηριώδης βιβλιοθηκάριος, μετάφραση Πόπη Καλούδη-Escayola, εικονογράφηση Κωνσταντίνα Καπανίδου, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2005, 71 σ. Σύγχρονη λογοτεχνία για παιδιά και για νέους-συλλογή Χελιδόνια για παιδιά από 8 ετών
7. Charle M. Schultz, Αγαπητέ μου εκδότη…: οδηγός επιβίωσης για επίδοξους συγγραφείς, Ερευνητές, 2008, 94 σ.
8. Γιοστέιν Γκάαρντερ-Κλάους Χάγκερουπ, Η Μαγική Βιβλιοθήκη, μετάφραση Ιάκωβος Κόπερτι, Εκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη, Αθήνα 2002, 299 σ., σειρά: Ξένη Λογοτεχνία
9. Πόλυ Βασιλάκη, Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Η κυρία Καμηλοπάρδαλη ήταν σοφή!, εικονογράφηση Λίλα Καλογερή, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2005, 28 σ. + 4 σ. χωρίς αρίθμηση. Σειρά: Χωρίς σωσίβιο, επίπεδο 2.
10. Μαρία Παπαγιάννη, Βιβλιοφάγος κατά… λάθος!, εικονογράφηση Σ. Τουλάτου-Π. Μπουλούμπασης, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2005, 22+2 χ. α. Βιβλία για παιδιά και νέους, σειρά: χωρίς σωσίβιο, επίπεδο 1, Καβουράκια 5
11. Suzanna Tamaro, Χαρτοφοβία, εικονογράφηση Τζοβάννι Μάννα, μετάφραση Σώτη Τριανταφύλλου, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2003, 2004, 53 σ. Σύγχρονη Λογοτεχνία για παιδιά και νέους, Συλλογή Μικρά Σπουργιτάκια 5, για παιδιά από 5 ετών.
12. Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Ο Βιβλιοπόντικας, εικονογράφηση Κιάρα Φεντέλε, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2004, 24 σ., σειρά: χωρίς σωσίβιο-Καβουράκια 1 (για παιδιά Α΄ και Β΄ Δημοτικού)
13. Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Όταν ο Βιβλιοπόντικας συνάντησε την Τίτα Γραβιέρα, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2004, 32 σ.
14. Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Μυστήριο στην Βιβλιοποντικοθήκη, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2006, 32 σ.
15. Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι του Βιβλιοπόντικα, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2007
16. Silvia Roncaglia, Elena Temporin, Η πριγκίπισσα που διάβαζε πολλές ιστορίες για πριγκίπισσες, εκδόσεις Modern Times, Αθήνα, 51 σ.
17. Ελένη Μαντέλου-Σουβατζίδου, Η περιπέτεια της Περιπέτειας, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1990 και τον Νοέμβριο 2005 είχε κάνει 19 εκδόσεις, 59 σ., συλλογή σπουργιτάκια 2
18. Ελένη Μαντέλου, Η Περιπέτεια κρυμμένη στις σελίδες, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2003, 79 σ., συλλογή σπουργιτάκια 72
19. Ντέιβιντ Μέλλινγκ, Η βιβλιοθήκη των φαντασμάτων, απόδοση: Αγαθή Δημητρούκα, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2004
20. Birgit Bergander, Franziska von Strotha, Έχω μία φίλη που είναι βιβλιοπώλης, εικονογράφηση Ralf Butschkow, Modern Times, Αθήνα 2000, σειρά: Τα επαγγέλματα
21. Το βιβλίο, εκδόσεις ΑΣΕ Α.Ε., Θεσσαλονίκη, σειρά: δες πώς γίνεται
22. Άννα Δαρδάλη, Η Γούπυ στην Εθνική Βιβλιοθήκη, εικονογράφηση: Νίκη Λεωνίδου, εκδόσεις Χατζηλάκος, Αθήνα 2008, με CD
23. Άρης Δημακίδης, Το παιδί που δεν αγαπούσε τα βιβλία, εικόνες Γιώργος Σγουρός, Μεταίχμιο, Αθήνα 2009, 44 σ.

Αναγνώσεις του 2008

Σε διάφορα βιβλιοφιλικά ιστολόγια αυτόν τον καιρό ανεβάζουν μια διαφορετική ανάρτηση, μια ανασκόπηση του έτους που έφυγε. Πρόκειται για μια λίστα με βιβλία, τα βιβλία που διάβασαν το προηγούμενο έτος. Είναι μια πολύ όμορφη ιδέα που ζήλεψα και εκτός από αυτό, ο Αλέξανδρος από τη μακρινή Σάμο, είχε την επιθυμία να δει και τη δίκη μου λίστα με τα βιβλία που διάβασα το 2008. Η επιθυμία του αυτή είναι και δική μου διότι φέτος έκανα το λάθος και δεν συμπλήρωσα τη λίστα που από το 1998 κρατάω. Την περσινή χρονιά διάβασα αρκετά κι ίσως αυτός να είναι λόγος που κουράστηκα να συμπληρώσω τη λίστα μου. Είναι μια καλή ευκαιρία να θυμηθώ όλα τα βιβλία που διάβασα, αν και δυστυχώς νιώθω ότι είναι αδύνατο να θυμηθώ όλα εκείνα που δανείστηκα και φυσικά δεν υπάρχουν στα ράφια μου. Δεν αναφέρω καθόλου τα παιδικά βιβλία (μικρά βιβλιαράκια που τα περισσότερα τα διάβασα στο πόδι) παρά μόνο εκείνα που μου έκαναν περισσότερη εντύπωση. Κάποια από τα βιβλία που ακολουθούν τα αγάπησα και έμειναν, κάποια τα τελείωσα χωρίς να μου μείνουν και πολλά. Προσπαθώ να ακολουθήσω τη σειρά με την οποία και τα διάβασα.

1. Iris Murdoch, Μέσα στο δίχτυ, Εκδόσεις Χατζηνικολή
2. Philip Roth, Κουβέντες του σιναφιού, Εκδόσεις Πόλις
3. Marguerite Duras, Γράφοντας, Εκδόσεις Εξάντας
4. Συλλογικό έργο, Άρωμα βιβλίου, Εκδόσεις Πατάκη (εξαντλημένο)
5. Συλλογικό έργο, Το καρότσι: η ιστορία ενός καροτσιού που έγινε βιβλιοπωλείο, Εκδόσεις Εκάτη (εξαντλημένο)
6. Michael Ende, Ιστορία χωρίς τέλος, Εκδόσεις Ψυχογιός
7. Fernando Pessoa, Το βιβλίο της ανησυχίας Ι, Εκδόσεις Εξάντας
8. Bernhard Schlink, Διαβάζοντας στη Χάννα, Εκδόσεις Κριτική
9. Umberto Eco, Αναμνήσεις επί χάρτου, Eκδόσεις Ελληνικά Γράμματα
10. Αlvin Kernan, Ο θάνατος της λογοτεχνίας, Εκδόσεις Νεφέλη
11. Μπαχιγί Ναχτζαβανί, Το δισάκι, Εκδόσεις Μεταίχμιο
12. Pierre Peju, Το γέλιο του δράκου, Εκδόσεις Ποταμός
13. Paul Deslamand, Ένα βιβλίο για πέταμα, Εκδόσεις Πόλις
14. Jostein Gaarder, H μαγική βιβλιοθήκη, Εκδόσεις Λιβάνη
15. Frances Hardinge, H μαγίστρα των λέξεων, Εκδόσεις Πατάκη
16. Azar Nafisi, Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη, Εκδόσεις Λιβάνη
17. Χριστίνα Μπάνου, Διαχρονικά γνωρίσματα της εκδοτικής βιομηχανίας στον δυτικό πολιτισμό, Εκδόσεις Κότινος
18. Veronique Roy, Φόνοι στο μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Εκδόσεις Πόλις
19. Αντόν Τσέχοφ, Η τέχνη της γραφής, Εκδόσεις Πατάκη
20. Μάριο Βάργκας Λιόσα, Επιστολές σ' έναν νέο συγγραφέα, Εκδόσεις Καστανιώτη
21. Πατρίτσια Χάισμιθ, Πώς να γράψετε ένα μυθιστόρημα αγωνίας, Εκδόσεις Πατάκη
22. Γουσταύος Φλωμπέρ, Βιβλιομανία/ Η σπείρα, Εκδόσεις Στιγμή
23. Συλλογικό έργο, Η ιστορία της ανάγνωσης στο δυτικό κόσμο, Εκδόσεις Μεταίχμιο
24. Tobias Wolff, Το παλιό σχολείο, Εκδόσεις Πόλις
25. Ντόνα Ταρτ, Μυστική ιστορία, Εκδόσεις Λιβάνη
26. Μαρία Μήτσορα, Άννα, να ένα άλλο, Εκδόσεις Πατάκη
27. Μαρία Μήτσορα, Με λένε Λέξη, Εκδόσεις Πατάκη
28. Ελίας Κανέττι, Η τύφλωση, Εκδόσεις Γράμματα
29. Luis Sepulveda, Αν δεν έχεις που να κλάψεις, Eκδόσεις Opera
30. Χαρούκι Μουρακάμι, Σπούτνικ Αγαπημένη, εκδόσεις Ωκεανίδα
31. Kathleen Kelley-Laine, Πήτερ Παν ή το θλιμμένο παιδί, Εκδόσεις Άγρα
32. Μαρίνα Καραγάτση, Το ευχαριστημένο ή οι δικοί μου άνθρωποι, Εκδόσεις Άγρα
33. Δήμητρα Πετρούλα, Που 'ναι η μάνα σου, μωρή;, Εκδόσεις Κέδρος
34. Μαριάννα Κορομηλά, Η Μαρία των Μογγόλων, Εκδόσεις Πατάκη
35. Pierre Bayard, Πώς να μιλάμε για βιβλία που δεν έχουμε διαβάσει, Εκδόσεις Πατάκη
36. Gillian Flynn, Αιχμηρά αντικείμενα, Εκδόσεις Μεταίχμιο
37. Μαρία Μήτσορα, Καλός καιρός/ Μετακίνηση, Εκδόσεις Πατάκη
38. Μαρία Μήτσορα, Ήλιος δύω, Εκδόσεις Οδυσσέας (εξαντλημένο)
39. Φόρεστ Κάρτερ, Η εκπαίδευση του Μικρού Δέντρου, Εκδόσεις Κέδρος
    
40. J. Dauven, Ο σολίστας, Εκδόσεις Πόλις
41. Μαρία Βοναπάρτη, Ταύτιση κόρης και πεθαμένης μητέρας, Εκδόσεις Άγρα
42. Συλλογικό έργο, Ένα βιβλίο για τα βιβλία, Εκδόσεις Οξυγόνο
43. Wieland Freund, Το βιβλίο της Λίζας, Εκδόσεις Κέδρος
44. Norton Juster, Ta διόδια της φαντασίας, Εκδόσεις Κέδρος
45. Carson MacCullers, Η Μπαλάντα του λυπημένου καφενείου, Εκδόσεις Κέδρος
46. Werner Waldmann, Βιρτζίνια Γουλφ: ιδιοφυής και μόνη, Εκδόσεις Μελάνι

ΥΓ. Βλέπω αυτή τη λίστα μετά από τέσσερα χρόνια και στεναχωριέμαι που σταμάτησα να δημιουργώ λίστες με τα βιβλία που διάβασα τη χρονιά που έφυγε. Έτσι που ξανά βλέπω τα βιβλία ένα ένα, θυμάμαι τις γλυκιές αναμήσεις, τα όμορφα συναισθήματα που μου χάρισαν. Αν γυρνούσα το χρόνο πίσω πάλι αυτά τα βιβλία θα επέλεγα για να διαβάσω.

Οι "Βολτίτσες" μας στο Έθνος

Την τελευταία μέρα του 2008 είχα μια ευχάριστη έκπληξη, μια όμορφη τελευταία νότα του έτους. Ένα email από την κ. Ελένη Γκίκα ήταν ικανό να μου δώσει πολλά πολλά χαμόγελα.
To blog μας δεν έχει πολύ καιρό που ξεκίνησε και ακόμα διαμορφώνεται. Δειλά δειλά προσπαθώ να βρω τι θέλω να πω, πάντα γύρω από τα βιβλία, αλλά όχι μόνο από αναγνώσεις, τις βόλτες εκείνες του μυαλού, αλλά και βόλτες πραγματικές, με κουβέντα, ήλιο και παρέα. H Elli πιο έμπειρη γενικά, στο χώρο των blogs ήδη καιρό, προσπαθεί, φαντάζομαι, κι αυτή να ξεφύγει από τις αναγνώσεις της χωρίς όμως να αποκοπεί από τα βιβλία, που κάθε κουβέντα εκεί καταλήγει. Συνεπώς ο χώρος αυτός είναι μια αρχή, που θα το αφήσουμε να μας πάει όπου εκείνο θέλει, σίγουρα στο βάθος θα θέλουμε κι εμείς.
Γι΄αυτό η πρόταση να παρουσιαστεί στο Έθνος της Κυριακής με ξάφνιασε ιδιαίτερα, ευχάριστο όμως ξάφνιασμα. Τόσα blogs εκεί έξω, το δικό μας; που είναι ακόμα φρέσκο; Αλλά μάλλον αυτή η αρχή δεν αρέσει μόνο σε εμένα.

Ευχαριστούμε την κ. Ελένη Γκίκα που μας εντόπισε ανάμεσα σε πολλούς, που δε δίστασε να μας προτείνει να γράψουμε ένα δικό μας κείμενο και να το βάλει στη στήλη της. Ανάμεσα στα βιβλία και εμείς, μα κι εδώ βιβλία, τη σημασία που είναι οθόνη και όχι χαρτί.
Το κείμενο μας και ηλεκτρονικά εδώ.

Μόνο που δε χώρεσε η τελευταία παράγραφος, τόσο σημαντική για εμένα.
Κι εμένα, που μου αρέσει να μιλάω πολύ, προτιμώ να μιλώ στο blog, στο ηλεκτρονικό σπίτι μας, όπως γράφει η κ. Γκίκα στον πρόλογό της, που έχει χώρο για όλους ακόμη και για εμένα.

Δίνω την τελευταία παράγραφο εδώ που χωρίς αυτή το κείμενο μας μοιάζει άλλο:

"Γιατί το όνομα Βολτίτσες; Πολλά γιατί απαντάνε σε αυτήν την ερώτηση. Γιατί μας αρέσουν οι βόλτες στους δρόμους της Αθήνας, το σεργιάνισμα, το χάζεμα. Γιατί μας αρέσουν οι βόλτες στα βιβλιοπωλεία, τα παλαιοβιβλιοπωλεία, τις βιβλιοθήκες, τους βιβλιοχώρους γενικά. Γιατί οι βόλτες στο διαδίκτυο είναι μια περιπέτεια, ένα κουβάρι που ξετυλίγεται και δεν έχεις παρά να το ακολουθήσεις για να σε βγάλει και άλλοτε να μην σε βγάλει. Γιατί προτιμάμε τις βόλτες από το κλείσιμο. Αντιπροσωπεύουν το άνοιγμα, την κίνηση. Και άλλα γιατί πιο δικά μας".

Πολλά πολλά ευχαριστώ για αυτό το δώρο.

Χαρά, ευχαρίστηση, ζήλεια, απογοήτευση, αγανάκτηση, ικανοποίηση, φόβος, θυμός = συναισθήματα. Τα ανθρώπινα συναισθήματα, οι ψυχικές καταστάσεις οι θετικές δηλαδή οι ευχάριστες, και οι αρνητικές δηλαδή οι δυσάρεστες, αυτές που άλλοι αποφεύγουν όπως όπως, άλλοι καθόλου δεν τις κρύβουν και άλλοι που τις ελευθερώνουν με ελεγχόμενες εκρήξεις, σαν βόμβες. Οι εντυπώσεις που κατοικούν στην φωλιά του υποσυνείδητου, αναπνέουν εκεί και μας ορίζουν και τις ορίζουμε, και συνάμα καθορίζουν τις συμπεριφορές μας. Με τον θυμό να είναι ένα από τα βασικά. Εκείνη η νευρικότητα που εκδηλώνεται με απότομες και βίαιες κινήσεις, σπαστικές. Εκείνη η ένταση της φωνής που σηκώνεται, εντείνεται, σκαρφαλώνει τις πιο ψηλές σκάλες, ένα παραμορφωτικό ξελαρύγγιασμα, ανεξέλεγκτο.
Ένα βιβλίο για παιδιά που μιλά για τον θυμό είναι της Mireille d’ Allancé, με τίτλο Ο μεγάλος θυμός, σε μετάφραση της Χριστίνας Σιδηροπούλου [Αθήνα, Ηλίβατον, 2008]. Η μέρα του μικρούλη Μάριου δεν ήταν καλή, έχασε στο παιχνίδι, η ρακέτα του χάλασε, ίσως και να αρπάχτηκε και με τους φίλους του, να τον κορόιδεψαν λίγο, λέρωσε και τα παπούτσια του και καθόλου δεν το ένοιαζε αλλά να που πείραζε τον πατέρα του. Και μέσα σε όλα, το φαγητό ήταν το χειρότερό του, σπανάκι, αυτό πήγαινε πολύ! Δεν αντεχόταν!
«Ανέβα στο δωμάτιό σου» του λέει ο πατέρας του, «κι έλα κάτω μόνον όταν ηρεμήσεις.»
«Σιγά μην ηρεμήσω!» είναι η απάντησή του και τα μάτια του Μάριου έχουν σκοτεινιάσει.
Και με την πλάτη κολλημένη στην πόρτα του δωματίου του, το τρομερό Πράγμα, βγαίνει από μέσα του, το ξερνάει. Είναι τεράστιο και κόκκινο και αρχίζει να τα σπάει όλα, πάπλωμα, μαξιλάρια, κομοδίνο, λάμπα, βιβλία, όλα τα πράγματα, χαμός. Μα μόλις, πλησιάζει το κουτί με τα παιχνίδια, ο Μάριος αντιδρά. Δεν θέλει να χαλάσουν τα παιχνίδια του, με τίποτα, τα αγαπάει. Τώρα που τα βλέπει όλα σε ένα χάλι, δεν ήθελε να χαλάσει τίποτα, η λάμπα ξαναμπαίνει στην θέση της, το στρώμα το ίδιο, ισώνει το τσαλακωμένο βιβλίο του. Ο τεράστιος κόκκινος θυμός όλο και μικραίνει, και μικραίνει.
«Μπαμπά! Έχει γλυκό και για μένα;»
Ο θυμός του Μάριου νομιμοποιείται ως συναίσθημα, εκφράζεται με βία στον προσωπικό του χώρο, εξατμίζεται όταν ακουμπά πολύτιμα αντικείμενά του και ο ίδιος ξαλαφρώνει. Του περνάει.

Συχνά τα συναισθήματα χρωματοποιούνται, παίρνουν χρώματα συμβολικά ανάλογα του πολιτισμού των ανθρώπων. Χρώματα ντύνουν και άλλες κοινωνικές αξίες. Το κόκκινο χρώμα του κύρους, της δύναμης, και ο θυμός είναι, έχει και γεννά μεγάλη δύναμη, ακόμα και σωματική, σε εκείνον που τον ζει. Το κίτρινο του φθόνου, της ζήλιας. Το πράσινο της ελπίδας. Το λευκό του φωτός. Από τα τέλη του δυτικού Μεσαίωνα, το μπλε για ορισμένους συγγραφείς συνδέεται με την ιδέα της χαράς, της πίστης, του έρωτα, της ειρήνης και της παρηγοριάς. Τα χρώματα έχουν την ιστορία τους και το κόκκινο έχει από τις πιο μακριές.
Ο θυμός εκδηλώνεται με το ύψωμα του τόνου της φωνής. Όταν κάποιος καταπίνει τον θυμό του, δεν του επιτρέπει να τον εκστομίσει με λόγια, δεν εκδηλώνει την οργή του, τον τρώει, κλείνει το στόμα από όπου θα έβγαινε. Και αφού καταπιεί τον θυμό του, τον πνίγει μέσα του.

Όλα τα συναισθήματα είναι δικά μας, για να ερχόμαστε σε επαφή, άμεση κατά προτίμηση, μαζί τους, για να τα βιώνουμε, και έτσι να γνωρίζουμε τον εαυτό μας καλύτερα, τα όριά μας, τις αληθινές ανάγκες μας, τα βαθειά μας θέλω. Τα αναγνωρίζουμε ένας στον άλλο και δείχνουμε κατανόηση. Εμένα πάλι κάτι μου λείπει σε αυτήν την περιοχή, ο θυμός μου κάπως λειψός, κάπου καταχωνιασμένος δεν, δεν…. Ίσως πάλι να φοβάμαι ότι άμα ξεκινήσει δεν θα φεύγει, και δεν μ'αρέσει καθόλου η ιδέα.

Μία συνέντευξη, κάποιες σκέψεις και ένα ποίημα, έτσι για δώρο

Παρακολουθούσα εχτές αργά μια συνέντευξη της Κικής Δημουλά. Δεν χόρταινα να την ακούω να μιλάει, εύστοχα να απαντάει σχεδόν σε όλες τις ερωτήσεις αλλά κυρίως να διαβάζει τα ποιήματά της. Με ανακούφιση την άκουσα να λέει πόσο δύσκολο είναι να δώσεις μια συγκεκριμένη ερμηνεία σε ένα ποίημα, σε έναν στίχο. Ούτε η ίδια δεν μπορεί να θυμηθεί για ποιο λόγο είχε γράψει εκείνο το ποίημα. Ας πασχίζουν οι φιλόλογοι να δώσουν ερμηνείες και να διδάξουν την ποίηση, είναι σαν να πασχίζεις να διδάξεις τα συναισθήματα.
Σπάνια διαβάζω ποίηση, αλλά όποτε διαβάζω οι στίχοι γυροφέρνουν συνεχώς στο μυαλό μου. Μου αρέσει τόσο, που με τρομάζει. Έτσι την αποφεύγω. Η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες, που εκδίδονται τόσες πολλές ποιητικές συλλογές. Τόσοι ποιητές εδώ, λοιπόν. Η ελληνική βιβλιοπαραγωγή του 2007, όπως αυτή αναφέρεται στην ιστοσελίδα του ΕΚΕΒΙ, δείχνει ότι το προηγούμενο έτος εκδόθηκαν 315 ποιητικές συλλογές και 322 ελληνικά μυθιστορήματα. Αν διαβάζεται δεν μπορώ να το ξέρω. Η εμπειρία μου μου έχει δείξει ότι οι κλασικοί ποιητές (Ελύτης, Καββαδίας, Καβάφης, Σεφέρης κ.ά.) αγοράζονται συνεχώς. Επίσης, η ποίηση είναι μια τόσο ξεχωριστή κατηγορία βιβλίων, σπάνια κάποιος ψάχνει κάτι συγκεκριμένο. Έχει ένα κοινό το οποίο για ώρα πολλή ψάχνει, διαβάζει και αφήνει μέχρι να αποφασίσει ποιο τελικά θα αγοράσει για εκείνον ή για δώρο.
Έχω πολλούς αγαπημένους ποιητές αλλά αγνοώ τους σύγχρονους. Ακούγοντας εχτές τη Δημουλά, μου ήρθε στο μυαλό, άγνωστο γιατί, ο Καρυωτάκης. Ζήλεψα και από το γράμμα σε χαρτί και έτσι θέλησα κι εγώ να επιλέξω ένα ποίημα του. Έχω τα Άπαντα του Καρυωτάκη από τις εκδόσεις Ωρόρα. Ένα κιτρινισμένο βιβλίο τσέπης, που είχα πετύχει στο κλασικό υπόγειο παλαιοβιβλιοπωλείο της Ηφαίστου, χωρίς χρονολογία έκδοσης, με μία εξαιρετική όμως εισαγωγή από τον Τέλλο Άγρα. Ανατρέχω τις σελίδες, διαβάζω και ξαναδιαβάζω, παντού υπογραμμίσεις μου, τέλος καταλήγω να δανειστώ κάποιους στίχους από το ποίημα με τίτλο Τελευταίο ταξίδι από την ποιητική συλλογή Ελεγεία και Σάτιρες (1928):

Όλα τα πράγματα μου έμειναν όπως
να 'χω πεθάνει πριν από καιρούς.
Σκόνη στη σκόνη εγέμισεν ο τόπος,
και γράφω με το δάκτυλο σταυρούς.

Όλα τα πράγματά μου αναθυμούνται
μιαν ώρα που περάσαμε μαζί,
σ' εκείνη τα βιβλία μου λησμονούνται,
σ' εκείνη το ρολόι ακόμη ζει.

Ήταν ευτυχισμένη τότε η ώρα,
ήταν ένα δείλι ζωγραφιστό.
Έχω πεθάνει τόσα χρόνια τώρα,
κι έμεινε το παράθυρο κλειστό.

***
Τι νέοι που φτάσαμεν εδώ, στο έρμο νησί, στο χείλος
του κόσμου, δώθε από το όνειρο και κείθε από τη γη!
Όταν απομακρύθηκεν ο τελευταίος μας φίλος,
ήρθαμε αγάλι σέρνοντας την αιώνια πληγή.

Με μάτι βλέπουμε αδειανό, με βήμα τσακισμένο
το ίδιο δρόμο παίρνουμε καθένας μοναχός,
νοιώθουμε τ' άρρωστο κορμί, που εβάρυνε, σαν ξένο,
υπόκωφος από μακριά η φωνή μας φτάνει αχός.

Η ζωή διαβαίνει, πέρα στον ορίζοντα σειρήνα,
μα θάνατο, καθημερινό θάνατο με χολή
μόνο, για μας η ζωή θα φέρει, όσο αν γελά η αχτίνα
του ήλιου και οι αύρες πνέουνε. Κι είμαστε νέοι, πολύ

νέοι, και μας άφησεν εδώ, μία νύχτα, σ' ένα βράχο,
το πλοίο που τώρα χάνεται στου απείρου την καρδιά,
χάνεται και ρωτιόμαστε τί να 'χουμε, τί να 'χω,
που σβήνουμε όλοι, φεύγουμ' έτσι νέοι, σχεδόν παιδιά!

Το ένα φέρνει τ' άλλο

Virginia Woolf, Γράμμα σε έναν νέο ποιητή, μετάφραση Άρη Μπερλή, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 1997, 53 σ.

Είναι αλυσίδα, μια μεγάλη αλυσίδα, τα βιβλία είναι αλυσίδα το ένα σε φέρνει στο άλλο και σαν να μην τελειώνει ποτέ. Δε φτάνει αυτή η ζωή, τα χρόνια καμιάς ζωής δε φτάνουν. Καλύτερα έτσι, που δεν τελειώνουν, καλύτερα. Καμιά φορά, τι ευτυχία, μπορεί να σε οδηγήσουν σε έναν άνθρωπο, μα πάντα πίσω από τα μαύρα γράμματα δεν κρύβονται;
Ο χρόνος άλλαξε αλλά κάτι με συνδέει με τον παλιό, με όλους τους παλιούς. Ο χρόνος άλλαξε αλλά εγώ μένω εδώ σταθερά να μιλάω, γιατί άλλο, για βολτίτσες, τελευταίες στη χρονιά, σε βιβλιοπωλεία. Βιβλιοπωλεία γεμάτα από ανθρώπους σκεπτικούς να ψάχνουν για δώρα. Πιάνω λέξεις στον αέρα: αυτό το είχε διαβάσει και του άρεσε μάλλον θα του αρέσει και το επόμενο του ίδιου συγγραφέα. Ίσως. Με αποσπούν αλλά δε ξεχνώ τον σκοπό μου.

Διαβάζοντας τη βιογραφία της Woolf έπεσα πάνω σε ένα άλλο βιβλίο της, που καθόλου υπόψη μου δεν το είχα. Γράμμα σε έναν νέο ποιητή, έναν φανταστικό ποιητή της εποχής της, που η ποίηση έμοιαζε να πεθαίνει στην Αγγλία, ένα παράπονο της Woolf προς τους σύγχρονούς της νέους ποιητές, που η ποίησή τους πάσχει από έλλειψη καλαισθησίας. Μα η ποίηση δεν πεθαίνει όσο υπάρχουν άνθρωποι που "αρπάζονται από τη μία του λέξη, τη μόνη τους λέξη, σαν το ναυαγό από το ξύλο". Ένα γράμμα με τις απόψεις της για την ποίηση, ένα γράμμα προς όλους τους νέους ποιητές, απλά και όμορφα λόγια, συμβουλές μιας μεγάλης μυθιστοριογράφου (πόσο διαφορετική η πεζογραφία από την ποίηση αλλά σαν να τα συνδέει κάτι) προς εκείνους που προσπαθούν να βρουν τη σωστή σειρά να τοποθετήσουν τις λέξεις τους, συμβουλές απλά για κουράγιο:
"Ανοησίες λέω, το ξέρω. Αυτό που εννοώ είναι: μάζεψε το κουράγιο σου, έχε σε ετοιμότητα όλες σου τις αισθήσεις, αξιοποίησε όλα τα δώρα της Φύσης. Κι ύστερα άφησε την αίσθηση του ρυθμού να αγκαλιάσει τους άντρες και τις γυναίκες, τα λεωφορεία, τα σπουργίτια -ό,τι κυκλοφορεί στο δρόμο- ωσότου τα δέσει όλα σε ένα αρμονικό σύνολο. Αυτό ίσως είναι το έργο σου - να βρεις τη σωστή σχέση ανάμεσα σε πράγματα που φαίνονται αταίριαστα κι ωστόσο έχουν μια μυστηριώδη συγγένεια".

Διάσπαρτα στο κείμενο υπάρχουν στίχοι διάφοροι που η Woolf έχει επιλέξει να φέρει σαν παράδειγμα σε ό,τι λέει. Ο μεταφραστής μας πληροφορεί στο επίμετρο ότι τα ποιήματα είναι διαφόρων ποιητών νεαρών τότε αλλά αργότερα επιτυχημένων, που εμφανίστηκαν στην ανθολογία New Signatures το 1932. Το Γράμμα δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου. Η Woolf παραδέχτηκε ότι οι στίχοι που παρέθεσε ήταν αυτοί που προσφέρονταν για να στηρίξει τα επιχειρήματά της. Πρότεινε στον Τζων Λέιμαν (νεαρός ποιητής στον οποίο απευθύνεται το γράμμα της) να της απαντήσει με ένα Γράμμα σε μια γηραιά μυθιστοριογράφο. Κάτι τέτοιο όμως ποτέ δεν έγινε.
Δύσκολο να ξεχωρίσεις τους καλούς από τους κακούς συγγραφείς, ποιητές, καλλιτέχνες... εκτός κι αν σε λένε Χρόνο.

Καλή χρονιά, με πολλά βιβλία για διάβασμα και για κουβέντα, με πολλές βόλτες για χαμογελαστές σκέψεις.

Δεν μου είναι δυνατόν να απομακρυνθώ ακόμα από τα γεγονότα. Στέκονται εμπόδιο σε όλα όσα έκανα με χαρά και ένα αίσθημα κοινωνίας. Να συνεχίζει κανείς σαν να μην συμβαίνει τίποτα γίνεται; δεν γίνεται. Να προσθέσω κάτι περισσότερο, δεν είμαι έτοιμη. Επωάζεται. Μπορεί να βγει, μπορεί πάλι όχι. Θα δείξει. Από την άλλη να απομακρυνθώ για πολύ από τις Voltitses και πάλι δεν γίνεται.
Πριν συμβούν όλα αυτά, στο πρόγραμμα ήταν ένα παιδικό βιβλιοβιβλίο, λόγω των εορτών και του εμφατικά παιδικού χαρακτήρα που τους δίνονται. Έμεινε στα σχέδια αυτό, δεν αποκαλύπτω τον τίτλο του, και παραμένει για το μέλλον γιατί το κυνήγι δεν έχει τελειώσει. Για παιδικό βιβλίο θα γίνει λόγος, όχι όμως της τάξης των βιβλιοβιβλίων.
Τα παιδικά ανάμεσα στα άλλα είναι προβολές των μεγάλων που πιάνουν το νήμα ξανά και ξανά απαρχής, σε μια ατέρμονη προσπάθεια διάπλασης πιο ανθρωπερών ανθρώπων μέσα από ιστορίες ζώων, φανταστικών πλασμάτων σε κόσμους αλλοπαρμένους, εξωγήινους και βάλε. Τεχνική γνωστή από τα πανάρχαια χρόνια, πλατιά διαδεδομένη, αποτελεσματική μάλλον και αξεπέραστη. Τα παιδικά είναι παιχνίδια της πραγματικότητας και της φαντασίας, των φόβων και των προσδοκιών, του ξύπνιου και του ύπνου, των ζωγραφιών και των λέξεων και κουβαλάνε, σε διαφορετικό βαθμό ασύνειδα, μηνύματα διάφορα. Συχνά προσπαθούν να αμβλύνουν και να ξεκόψουν το λεγόμενο ζωώδες μας (ενώ στην διήγηση πρωταγωνιστούν ζώα, μια παράξενη αντίφαση), τα πρωταρχικά ένστικτα και την βία με την οποία εκφράζονται και ενισχύουν αισθήματα συλλογικότητας και συντροφικότητας, κατανόησης του περιβάλλοντος, ανθρώπινου, φυσικού, τεχνητού...

Παλιός και σταθερός τροφοδότης βιβλίων ο Λεωνίδας πάτησε και στην χώρα των παιδικών με τον Μεγάλο Λύκο και τον Μικρό Λύκο της Nadine Brun-Cosme, σε εικονογράφηση Olivier Tallec, μετάφραση της Γεωργίας Τσάκωνα, από τις εκδόσεις Ηλίβατον του 2008.
Ανοίγω το βιβλίο των λύκων και με πιάνει η μυρωδιά του φρεσκοτυπωμένου χρώματος, με πιάνουν και τα ίδια τα φωτεινά χρώματα. Ο στερεότυπος κακός λύκος (όπως παρουσιάζεται στην Κοκκινοσκουφίτσα, στον Πέτρο και τον Λύκο, στα Τρία Γουρουνάκια, Τα Κατσικάκια, στους μύθους του Αισώπου, και αλλού βέβαια) εδώ είναι μαύρος, μεγάλος με μουσούδα μακρουλή, δεν είναι κακιασμένος, πονηρός, πεινασμένος αλλά μοναχικός, σε μια μοναξιά που δεν θέλει να αλλάξει. Έβλεπε τον μικρό λύκο, μια κουκίδα να πλησιάζει και ανησύχησε. Το μέγεθός του τον καθησύχασε. Στο ίδιο δέντρο από κάτω, δεν μιλούσαν, κοιτάζονταν με πλάγιες ματιές. Μετά ο Μεγάλος Λύκος άρχισε να κάνει χειρονομίες φροντίδας προς τον μικρό λύκο, στον ύπνο, στο φαγητό, στην καθημερινή ζωή. Μετά ο μικρός λύκος εξαφανίζεται και ο Μεγάλος Λύκος νιώθει θλίψη. Τον περιμένει και τον περιμένει ώσπου μια μέρα εμφανίζεται και πάλι. Ο Μεγάλος Λύκος ανησυχεί ότι θα έχει μεγαλώσει σαν και εκείνον αλλά ο μικρός λύκος δεν έχει αλλάξει μέγεθος, δεν είναι νεαρός σε ηλικία λύκος, είναι λύκος άλλης ράτσας που παραμένει μικρόσωμη και φέρνει λίγο προς το μπλε. Τόσο καιρό ήταν εκεί κάτω, μόνος και αυτός, στην άλλη πλευρά του λόφου. Είχαν λείψει ο ένας στον άλλο και τώρα το ήξεραν, δεν είχαν λόγο να μένουν μακριά ο ένας από τον άλλο. Οι ανόμοιοι λύκοι της ιστορίας, ο Μεγάλος και ο μικρός μπορούν να ζήσουν μαζί και να είναι περισσότερο από καλά. Μάλλον και άλλοι λύκοι και άλλα ζώα, του ίδιου γένους αλλά και άλλων, θα μπορούσαν να ζήσουν μαζί και τέλος πάντων, αφού το μπορούν οι λύκοι γιατί να μην μπορούν οι άνθρωποι.

Το διάβασμα είναι υγεία, εύχομαι λοιπόν πολύ καλή υγεία σε όλους!