Δευτέρα, 27 Μαΐου 2013

Απάντηση στα Ποιήματα του δρόμου

Παίρνω το θάρρος από την παρακίνηση της Librarian και του Μαραμπού να παρουσιάσω στο κύριο μέρος των αναρτήσεων αυτό που ήδη ανέβηκε ως απάντηση σε σχόλιο. Παίρνω το θάρρος και γιατί βρήκα δυνατό υποστηρικτή στο όνομα του Τσβετάν Τοντορόφ.
Στο βιβλίο του Η Λογοτεχνία σε κίνδυνο, στο οποίο ελπίζω να επανέλθω σε κάποια στιγμή πάλι, μιλά για αυτούς τους ποιοτικούς διαχωρισμούς που είχαμε ξανασυζητήσει στις Βολτίτσες και δεν είχαμε καταλήξει, δύσκολο άλλωστε, αλλά ορισμένοι είχαν διαφωνήσει τόσο ώστε να δηλώσουν αποχώρηση και μη συμμετοχή στις κουβέντες μας. Γράφει ο Τοντορόφ (σ. 78) ότι στις αρχές του 20ού αιώνα δημιουργείται μια ρήξη που έως τότε δεν υφίστατο. Η νέα και μοναδική αρχή που ορίζει και καθορίζει την τέχνη γίνεται η «ομορφιά» και στο όνομά της ανοίγεται μια άβυσσος που μοιάζει να ισχύει και να παρασύρει, μεταξύ «της λογοτεχνίας της μάζας, της λαϊκής παραγωγής που βρίσκεται σε άμεση επαφή με την καθημερινή ζωή των αναγνωστών της, και της λογοτεχνίας της ελίτ που διαβάζεται από επαγγελματίες». Και επαγγελματίες ορίζονται οι κριτικοί, οι καθηγητές, οι συγγραφείς οι ίδιοι. Φτιάχνονται δυο πλευρές: εκείνο της εμπορικής επιτυχίας που αποκλείει εξ ορισμού την ποιότητα και το άλλο της καθαρής καλλιτεχνικής ποιότητας που και πάλι εξ ορισμού αποκλείει την εμπορικότητα. Φτιάχνεται με άλλα λόγια κάτι ακραίο εφόσον τα δύο είναι μη συμβατικά.
Αντιφώνηση στα Ποιήματα του δρόμου του Ν. Χουλιαρά.
Και εμένα μου αρέσουν τα ποιήματα που ζουν στους δρόμους, τα γραμμένα σε σκόρπια χαρτιά: αυτά που ξέσκεπα φωλιάζουν στις κόγχες και όλο τρίβουν τις παλάμες τους με τις καύτρες ανάμεσα στα δάκτυλα, πυγολαμπίδες στα σκοτεινά με μια υποψία θερμότητας. Μου αρέσουν, όμως, και εκείνα τα σαν φωσάκια Χριστουγέννων που διακρίνονται μέσα από διαμερίσματα που κοιμίζουν παιδιά με σκόρπια όνειρα του αύριο. Τα πτώματα των ζώων με ανατριχιάζουν και μόνο ταραχή μου φέρνουν, δεν έχουν παρά μόνον την σφραγίδα της εκμετάλλευσης χωρίς όρια. Εκείνα τα μισά, τα άγνωστα μου αρέσουν αν τύχει να διασταυρωθούμε, αν δεν συναντηθούμε μόνο στις εικασίες ζουν. Αυτά που αγνοούν οι κριτικοί που το παίζουν εξουσία ανώτερη και παίρνουν τον ρόλο του ειδήμονα, συχνά καλοπληρωμένου, θα έπρεπε να τους καταδιώκουν στον αυτάρεσκο ύπνο του μη δικαίου τους. Να σταθούμε σε εκείνα που διδάσκουν οι εκπαιδευτικοί του Μωραΐτη, στην παράδοση που χάραξε ο ιδρυτής του σχολείου που ήθελε το σχολείο του να είναι η ελληνική εκδοχή στην σύγχρονη δυτική παιδεία. Χωρίς την εγγύηση αλλόφερτης παιδείας αγγλικής, γαλλικής, γερμανικής, ιταλικής, αμερικανικής, κάποτε στο μέλλον ίσως κινέζικης. Απαγκιστρωμένη από τις εθνικές ιδεοληψίες αλλά όχι από την υπερηφάνεια και την αυτοπεποίθηση. Απαλλαγμένη από τον συντηρητισμό και τις παρωπίδες, πιο ελεύθερη. Και το μόνο που κατάφερε ήταν να γίνει σύμβολο νεοπλουτισμού και αντικείμενο ψιλοφθόνου. Μου αρέσουν τα ποιήματα που φτιάχνονται με τα βασικά συστατικά. Τους αρκούν οι δυο λέξεις για να χτίσουν έναν κόσμο και να μείνουν εκεί ανεξίτηλες. Μου αρέσουν τα απελπισμένα, χαρμόλυπα που δεν αποζητάν τίποτα. Υπάρχουν έτσι, φύτρωσαν και κυκλοφορούν ανέμελα και άσκοπα, χαζά. Τα χαρούμενα και αυτά μου αρέσουν που μαθαίνουν την χαρά μέσα από ήχους. Και εκείνα που αντιπαλεύουν την ματαιότητα με τις συνέχειες, την αδιαφορία με το κέφι, την μελαγχολία με μικρές κουκίδες στον χάρτη. Μου αρέσουν και τα ποιήματα-γεροντοκόρες γιατί έχουν δικαιώματα και αυτά στο ψάξιμο και ας είναι εξεζητημένα αλλά και τα ποιήματα-κοστούμια γιατί εύκολα αναγνωρίζω τις στάμπες τους και γιατί να μην έχουν και αυτά τον χώρο και την φωνή τους κάτω από τον έναστρο ουρανό. Τα ψωνισμένα με κάνουν να γελώ και να τοποθετούμαι έναντι και απέναντι. Τα βουκολικά, φυσιολατρικά, οικολογικά έρχονται πάντα μετά από αποτυχίες του οργανωμένου άστεως, τις καταστροφές των πολέμων, των ισοπεδωτικών βιομηχανικών παραγωγών και γυρεύουν να εξισορροπήσουν την ζυγαριά των πραγμάτων, να πάνε πίσω στο κουκούτσι της πρωτοεμφάνισης στον πλανήτη. Κάτι σαν ιαματικά λουτρά, μηδένισμα της μηχανής, πάμε πάλι από την αρχή, στις ρίζες. Λατρεύω τα συμβολικά γιατί είναι σαν παιχνίδια, κουίζ, σταυρόλεξα και μου γυρεύουν να ξέρω πρόσωπα και θέματα και είναι σαν να διαλέγουν την μακρύτερη διαδρομή για κοντινούς προορισμούς άρα πρέπει να αναγνωρίσω κουβέντες και κοινωνικά στερεότυπα από τα παλιά. Τρελαίνομαι με τα μηνυματοφόρα, διδακτικά γιατί ξυπνάνε τον άτακτο και ανυπάκουο εαυτό μου. Τα λεξιλάγνα δοκιμάζουν τις αντοχές της γλώσσας και των αυτιών μας. Λατρεύω την Ιλιάδα και την Οδύσσεια από παιδί και ως εκ τούτου τα μεγάλα επικά, με πλοκή, γενναίους και ήρωες, συμπτώσεις και μπέρδεμα. Τα ντροπαλά, αναποφάσιστα που είναι και σαχλά τα καταλαβαίνω, όλος ο κόσμος μου φαίνεται έτσι. Δεν έχει γνώμη δική του ποτέ και όταν έχει κάποια σκέψη φοβάται που την έχει και την κουκουλώνει κάπως. Τα επαναστατικά των σαλονιών δεν με πειράζουν. Μεγάλοι επαναστάτες σε σαλόνια γεννήθηκαν, αυτά απαρνήθηκαν και από αυτά επαναστάτησαν. Είναι σημείο αναφοράς. Τα αναχρονιστικά έχουν απίστευτη πλάκα, σαν να έγινε παρανόηση στο κάστινγκ μιας ταινίας και οι ηθοποιοί να παίζουν άλλα αντί άλλων. Την ξανθιά να την κάνει μια νέγρα, για παράδειγμα. Τα δικά μου είναι καλύτερα μέσα στο κεφάλι καβάλα στις αισθήσεις μου Όταν βγαίνουν γεννιούνται παραμορφωμένα, για αυτό τα αφήνω να παλεύουν ανήσυχα εντός. Τέλος, χαίρομαι για τις λέξεις που αιχμαλωτίστηκαν σε πέτρες, βράχια, όστρακα, δέρματα, μάρμαρα, παπύρους, χαρτί¸ βιβλία, τοίχους, οθόνες. Είναι μια μεγάλη κληρονομιά, με αυτήν συνομιλώ παιδί του γραπτού πολιτισμού.

7 σχόλια:

librarian είπε...

Έβαλα το εξώφυλλο κι ας μην αναφέρεται η ανάρτησή σου τόσο σε αυτό το βιβλίο, κυρίως γιατί είναι ένα πολύ όμορφο εξώφυλλο, αντάξιο του κειμένου που εσωκλείει. Πολύ καλό βιβλίο με σκέψεις που με βρίσκουν απολύτως σύμφωνη. Φαντάζομαι ότι το απόλαυσες και εσύ το ίδιο.
Όσο για την απάντηση στον Χουλιαρά (και στον Μαραμπού) αποτελείται από τόσο όμορφες λέξεις που κρίμα θα ήταν να έμεναν σε ένα σχόλιο.
Να παραθέσω εδώ το λινκ που μπορεί να βρει όποιος ενδιαφέρεται το ποίημα του Χουλιαρά Νίκου: http://www.snhell.gr/anthology/content.asp?id=271&author_id=107

Elli είπε...

Και πολύ καλά εκάνες που έβαλες το εξώφυλλο αλλά είναι σπουδαίο βιβλίο και θα επανέλθω οπωσδήποτε. Βλέπετε ότι ακούω και υπακούω...

Μαραμπού είπε...

Πλάσαρε λίγο καλύτερα το προιόν σου Elli! Κάν' το τερπνό για τα βλέμματα, βάλε διάστιχο στο ποίημά σου να δείχνει ακαταμάχητο, πλάγιασε την γραμματοσειρά ή δώσ' της χρώμα ή άλλο σχήμα, βάλε το λινκ του ποιήματος του Χουλιαρά στην κυρίως ανάρτηση για άμεση αντιπαραβολή, εκτός και αν όλα είναι αποτέλεσμα προσωπικού γούστου και ύφους!
Ένα σου λέω όμως: παράτησα το "1984" στην μέση (ακριβώς) του βιβλίου εξαιτίας μιας φρικτής έκδοσης με πολύ μικρούς χαρακτήρες που καταλάμβαναν την σελίδα απ' άκρη σ' άκρη. Εγώ ήθελα να διαβάσω λογοτεχνία όχι να αποκρυπτογραφήσω κωδικοποιημένα μηνύματα! Και η επίδραση ήταν τόσο δυνατή που ενώ εκδόθηκε έκτοτε σε πολύ καλύτερες εκδόσεις και ενώ ήθελα πάντα να το διαβάσω ολόκληρο, κάτι με φρενάρει ακόμα.

Υ.Γ. Το βιβλίο του Τοντορόφ θέλω πολύ να το διαβάσω. Περιμένω την ανάρτησή σου για να λάβω περισσότερες πληροφορίες. Ο τίτλος πάντως τα "σπάει" (...είπε το "έφηβο" Μαραμπού και αποσύρθηκε για τη μεσημεριανή του σιέστα)!

librarian είπε...

Μαραμπού καλά τα λες!
Η Λογοτεχνία σε κίνδυνο είναι πολύ καλό βιβλίο, αναφέρεται μεταξύ των άλλων και στον τρόπο με τον οποίο διδάσκεται η Λογοτεχνία στο σχολείο (στη Γαλλία αλλά δεν διαφέρει από την ελληνική πραγματικότητα).
Εεεμ δεν το έλεγες λίγο νωρίτερα ότι το θες...
Δες εδώ μερικά από τα πολλά που έχουν γραφτεί γι' αυτό το βιβλίο που να φανταστείς δεν έχει ούτε μήνα που κυκλοφόρησε: http://www.biblionet.gr/book/187389/%CE%97_%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CF%84%CE%B5%CF%87%CE%BD%CE%AF%CE%B1_%CF%83%CE%B5_%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%B4%CF%85%CE%BD%CE%BF

Μαραμπού είπε...

Επειδή περιμένουν πολλά αδιάβαστα μυθιστορήματα στη σειρά, συχνά παρεμβάλλω δοκίμια ανάμεσα, έτσι ώστε να μην παρασύρομαι και ξεκινώ νέο μυθιστόρημα πριν τελειώσω το προηγούμενο. Η αλήθεια είναι ότι σκέφτηκα, αφού όμως ήδη είχαμε καταλήξει στα βιβλία, ότι θα μπορούσα να σου ζητήσω να μου στείλεις ένα από το δοκίμια που είχα βάλει στο μάτι από καιρό. Βέβαια, λίγο αργότερα αναίρεσα τον εαυτό μου με το αυθαίρετο συμπέρασμα ότι έτσι δε θα σου έδινα την ευκαιρία να το διαβάσεις πριν μου το στείλεις. Λες και εσύ δεν διαβάζεις καθόλου δοκίμια!
Του Τοντορόφ μάλλον θα το αγοράσω. Στην επόμενη ανταλλαγή όμως θα είμαι περισσότερο προσεκτικός! Ξεκίνησες το ταξίδι; Τα δικά σου θα αργήσω να τα ξεκινήσω. Τουλάχιστον μέχρι να τελειώσω το "Ενάντια στη μέρα" του Πίντσον. Έχω βάλει στόχο!

librarian είπε...

Όντως αυθαίρετο συμπέρασμα γιατί δοκίμια διαβάζω περισσότερο από ό,τι μυθιστορήματα (αν όχι διαβάζω σίγουρα αγοράζω).
Το ταξίδι το ξεκίνησα αλλά κυλάει αργά.

Elli είπε...

Μαραμπού έχεις δίκιο από εδώ έως τον ουρανό για την παρουσίαση αλλά (τώρα ακολουθούν οι διακιολογίες) το σύστημα δεν θέλει να με ακούσει. Όσο βάζω κενά και αποστάσεις εκείνο αποφασίζει και τα κολλάει σφιχτά. Όταν θέλω να βάλω φωτογραφίες με κοροϊδεύει, λέει ότι το κάνει και δεν. Έχω και την Librarian που δεν με πιστεύει πως έπαθα τέτοιο μεγάλο κακό αν και με κρυφοβοηθάει.


Ο Τοντορόφ είναι για αγορά, διάβασμα και ξαναδιάβασμα. Και ναι θα επανέλθω γιατί τον αισθάνομαι σύμμαχο στην πράξη και όχι γιατί έχει πέρασει....